Vier keer verrast, nu bijt Segers van zich af

Gert-Jan Segers

Gert-Jan Segers (CU) werd boos deze week. ‘Onervarenheid’ menen de drie partijen die met hem onderhandelen.

Gert-Jan Seegers verlaat het gebouw van de Tweede Kamer na de onderhandelingen van vandaag met informateur Gerrit Zalm. Foto Lex van Lieshout / ANP

Boos worden doe je binnenskamers. Tekeergaan voor de camera’s is ‘onprofessioneel’, zeker midden in een fragiele kabinetsformatie. Dus viel het op: de altijd kalme ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers hield zich deze week niet aan die ongeschreven Haagse regels.

Afgelopen dinsdag uitte Segers publiekelijk zijn ongenoegen nadat hij in het AD had moeten lezen dat hij een deal zou hebben gesloten op het gevoelige medisch-ethische dossier. Er waren onderhandelingsstukken gelekt waarin stond dat de ChristenUnie een principieel punt had weggegeven. Er was geen akkoord, benadrukte Segers toen journalisten er naar vroegen. Maar dat er was gelekt noemde hij „heel schadelijk voor het proces”. Hij begon „met een zwaar gemoed” aan een nieuwe onderhandeldag met Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA) en Alexander Pechtold (D66).

De andere partijleiders waren onderweg ook door journalisten aangesproken. Maar zij hielden zich op de vlakte. Pechtold en Rutte zeiden „helemaal niks”, Buma snelde zwijgend naar binnen. Eenmaal aan tafel zagen zij op hun op telefoons dat Segers buiten wel zijn irritatie had getoond.

Dat Segers boos was, is begrijpelijk, zeggen bronnen bij VVD, CDA en D66. Het eerste lek uit de onderhandelingen tussen deze vier partijen raakte vooral de ChristenUnie.

Wat Segers positie versterkt, is dat hij echt en terecht verbolgen is. Hij voerde geen toneelstukje op om met geveinsde boosheid iets af te dwingen. Zijn achterban, en andere kiezers, houden van die authenticiteit.

Maar hij toonde ook zwakte door zo zichtbaar verbolgen te zijn, vinden collega’s van andere partijen. Op die manier versterkte hij zélf de indruk dat de ChristenUnie op dit dossier had toegegeven. Als je je als de verliezer gaat gedragen, word je ook als de verliezer gezien, zegt een CDA’er. Bij D66 vinden ze dat Segers niet zo moeilijk moet doen.

Bij de ChristenUnie willen ze deze week snel weer vergeten. Segers heeft duidelijk gemaakt wat hij van het lek vond. De onderhandelingen zijn er een paar dagen door vertraagd. Moedig voorwaarts. Bij andere partijen is de verbazing over Segers nu ook geluwd. Aan het eind van de week wilden ze vooral laten blijken: we gaan samen verder.

Het was al wel de vierde keer dat de veerkracht van de ChristenUnie-leider in deze formatie werd getest. Eind mei stond hij er voor de camera’s bedremmeld bij na een onaangenaam gesprek met Alexander Pechtold. Na de eerste onderhandelingsronde met GroenLinks gingen de twee praten over eventuele samenwerking. Waar Segers dacht een verkennend gesprek te voeren, overdonderde de D66-leider hem met een lijst voorwaarden. Weer buiten nam Pechtold het voortouw om journalisten te vertellen waarom de bijeenkomst „niet kan leiden tot echte onderhandelingen”.

Een maand later werd Segers weer verrast door Pechtold. Na opnieuw afhaken van GroenLinks was Segers uitgenodigd voor een ‘goedmaakdiner’. Hij wist niet dat er ook een heleboel journalisten waren benaderd en de verzoening een breed uitgemeten formatiemoment werd.

Niet veel later had de ChristenUnie een beladen gesprek met homobelangenorganisatie COC, om standpunten uit te wisselen voordat de onderhandelingen met VVD, CDA en D66 begonnen. Aan de ontmoeting had de ChristenUnie geen ruchtbaarheid gegeven. Toch stond ineens een cameraploeg van de NOS op de stoep. Segers kon weinig meer zeggen dan dat het een „goed gesprek” was geweest. Geen slecht beeld voor de anderen, vooral voor D66, die hem nu steeds op dat publieke en verzoenende bezoek kunnen wijzen.

En dan had je nu het lek, dat opnieuw vooral de ChristenUnie raakte. Een aanstaand kabinet zou geen wetgeving initiëren die geassisteerde zelfdoding bij gezonde ouderen toestaat, maar zou ook geen initiatiefwet van D66 tegenhouden. Ook zou de mogelijkheid worden uitgebreid voor embryoselectie. Het was alsof Segers namens zijn partij een principieel punt had weggegeven aan D66.

Bij andere partijen schrijven ze Segers’ boosheid over het lek mede toe aan politieke onervarenheid. Natuurlijk, ze zijn allemaal wel eens woedend, maar niet publiekelijk. Van Rutte is bekend dat hij binnenskamers explosief boos kan worden. Voor de bühne is hij altijd onberispelijk optimistisch.

Segers onderhandelt met drie politici die allemaal al minstens twaalf jaar in de Haagse politiek werken en weten dat lekken erbij hoort. Pechtold was minister in Balkenende II, Buma was fractievoorzitter tijdens het gedoogkabinet Rutte I en Rutte is al zeven jaar premier.

In de tijd dat de ChristenUnie meeregeerde (2007-2010), zat Segers nog niet in de Tweede Kamer. Hij kwam in 2012, werd na drie jaar al partijleider en kent tot dusver nauwelijks politieke tegenslag. Onervarenheid zien de andere drie als een risico. Het mislukken van een coalitie met GroenLinks wordt mede geweten aan het gebrek aan ervaring van partijleider Jesse Klaver.

Maar, zeggen ze bij de VVD, we moeten niet doen alsof het Segers’ schuld was dat de onderlinge verhoudingen even uit balans raakten. Daarvan is toch echt het lek zelf de schuld.

Als dit kabinet er komt, moet dat grote inhoudelijke verschillen overbruggen, met een minimale meerderheid van 76 Kamerzetels. Dan is persoonlijk vertrouwen nog belangrijker. Wat dat betreft misschien niet de beste week. Maar wel een nuttige test die de vier partijen samen hebben doorstaan. Ze zitten nog aan tafel.