Opwindschildpadden

Een verchroomde vibrator helpt vitaal onderzoek naar het geslacht van een bedreigde diersoort, weet Kees Moeliker.

De Silver Bullet op volle snelheid aan het werk op de staart van een doornrandweekschildpad. Foto Donald McKnight

‘Zo gauw een schildpad was gevangen, probeerden we hem een erectie te ontlokken met een Silver Bullet Vibrator van 18 centimeter lengte en met variabele snelheid.” Donald McKnight en collega’s winden er geen doekjes om in het laatste nummer van Acta Herpetologica waarin zij een nieuwe methode introduceren om schildpadden te seksen. „In het algemeen reageerden schildpadden het best op de punt van de vibrator, met verse batterijen en op volle snelheid.”

Bij het bepalen van het geslacht van de schildpadden bouwden de biologen voort op een beproefde methode (Herpetological Review 44, 2013) waarbij waterschildpadden met een vibrator tot ejaculatie werden gebracht, om sperma voor onderzoek te verzamelen.

Het lijkt misschien een vergezochte vernieuwing, maar met de wetenschap dat bijna de helft van alle soorten schildpadden met uitsterven wordt bedreigd, is het vaststellen van de geslachtsverhouding van schildpadpopulaties vitale basisinformatie voor elke onderzoeker. Doordat mannetjesschildpadden hun penis inwendig opbergen, zijn mannetjes en vrouwtjes bij de meeste soorten uiterlijk niet of nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Met bloedonderzoek of een endoscoop is het geslacht wel met zekerheid vast te stellen, maar die werkwijzen zijn lastig toepasbaar in het veld, behoorlijk ingrijpend voor de schildpad en tijdrovend voor de onderzoeker. De nieuwe vibratormethode veraangenaamt leven en werk van beide partijen.

Vibraties overgebracht door de Silver Bullet bleken effectief op verschillende lichaamsdelen, mits de vibrator langzaam regelmatige cirkels met een diameter van één tot twee centimeter beschrijft. Bij de doornrandweekschildpad (Apalone spinifera) volstond het beroeren van de staart om een erectie te bewerkstelligen, bij de sierschildpad (Chrysemys picta) was dat juist de kop. Modderschildpadden (Kinosternon subrubrum) sloegen doorgaans pas stevig aan bij aanraking van het buikschild.

Het succes met de vibrator varieerde bij vier soorten tussen 55 en 100 procent. De snelste erectie werd na zes seconden geproduceerd; de netschildpad (Deirochelys reticulata) had het langste voorspel nodig, tot bijna tien minuten.

Een stuiterende vibrator had bij alle soorten een averechts effect: kop en poten verdwenen in het schild en de penis bleef binnenboord.