In Londen fietsen demonstranten tegen van alles

Als protest tegen te weinig fietspaden, tegen de Brexit, voor de Brexit. Alles kan, en het verkeer raakt altijd ontregeld door de anarchistische fietstocht.

18. 00 uur, vrijdag 28 juli. Het is licht bewolkt boven de Theems in Londen. Op de zuidoever, onder Waterloo Bridge, staat Rich Nicolas (51) in sportkleding naast zijn fiets. Met zijn petje strak over zijn hoofd getrokken, neemt hij af en toe een slokje uit zijn blikje Kronenbourg. Naast hem monteren drie jongens waterflesjes op hun racefietsjes, even verderop staat een oudere heer, gehuld in een bouwvakkersjasje met een mijnwerkershelm op. Aan zijn stuur hangt een vlag met ‘Free Tibet’ erop. Nicolas, kraanbestuurder van beroep, rijdt al voor de tiende keer mee met Critical Mass, de maandelijkse, anarchistische fietstocht door de Britse hoofdstad. Hij doet vooral mee voor de gezelligheid – bij iedere tocht ontmoet hij weer nieuwe mensen – maar ook omdat hij het leuk vindt dat fietsers, al is het maar voor even, het drukke verkeer platleggen. Want kritiek op het Londense fietsbeleid heeft hij zeker. „De stad is vies en het stinkt. De automobilist domineert de straten, er zijn nauwelijks fietspaden. De overheid doet veel te weinig.”

Fietsen in Londen betekent opletten, zegt ook María Inés (31), een studente architectuur met lang bruin krullend haar en zilveren ringen om haar vingers. Ze komt uit Uruguay en heeft zich net in Londen gevestigd. In Montevideo worden maandelijks twee fietstochten gehouden, vertelt ze. „Eén op de tweede zondag van de maand en één bij volle maan.” Ook daar rijden mensen mee voor de gezelligheid, maar ook vanwege ecologische of politieke kwesties. „We hebben allemaal onze eigen redenen, maar de fiets is wat ons verbindt.”

19. 00 uur. Het begint aardig vol te lopen bij de brug. Overal staan groepjes fietsers. Een jongen met het speedy uiterlijk van Spud uit de film Trainspotting monteert een grote speaker op een aanhangwagentje achter zijn fiets. „Ik heb een playlist met r&b en reggae”, zegt hij met een brede grijns. „Ga ik zo snoeihard aanzetten. Dat zal die automobilisten leren.” Naast hem is een groep pubers aan het warmdraaien op BMX-fietsjes. Om beurten maakt één van hen zich los om met een wheelie over het asfalt te scheuren. Vlakbij staat Gareth Williams (43) met drie vrienden. Om zijn schouders heeft hij de Europese vlag gedrapeerd, op zijn fietshelm prijkt een gele sticker met de tekst ‘Bollocks to Brexit’. Hij maakt deel uit van #no10vigil, een beweging van Brexit-tegenstanders die geregeld voor Downing Street voor de ambtswoning van premier May demonstreren. Williams voelt zich bekocht door May met haar harde Brexit-koers. Hij fietst mee om zijn ongenoegen te uiten over de recente verkiezingen. „We hebben een rijke bovenlaag die alleen maar rijker wordt, de rest van de samenleving is de klos. De media berichten nu zelfs over verpleegkundigen die zo weinig verdienen dat ze naar de voedselbank gaan. Als het zo doorgaat, stevenen we af op een feodale samenleving.”

19. 30 uur. „We gaan, we gaan!” Er hebben zich inmiddels zo’n zevenhonderd fietsers verzameld. Een groepje skaters rolt richting het theater. Mensen klimmen op hun fiets en volgen. Traag rijdt de stoet Waterloo Bridge op. Na een paar honderd meter, bij een kruispunt vlakbij Lyceum Theatre, vindt de eerste opstopping plaats. Automobilisten toeteren, rode stadsbussen hopen zich op, deelnemers joelen vrolijk vanaf hun fietsen. Traag verdwijnt de sliert met fietsers in de Kingsway Tunnel. Daar wordt opnieuw gestopt. Een jongen is, aangereden door een stuntende BMX’er, van zijn fiets gevallen en heeft zijn hoofd verwond. Bloedend en met een bleek gelaat zit hij met zijn vrienden aan de kant van de weg. Zijn moeder en de ambulance worden gebeld, de wond op zijn hoofd wordt afgebonden met een T-shirt. Pas als de ambulance er is, rijden de laatste fietsers door.

De route van deze anarchistische fietstocht.

20. 15 uur. De tocht gaat langs het Charles Dickens Museum, door de wijk Farringdon richting Shoreditch in de East End. Ondernemer Alan Price torent op zijn penny-farthing (de ouderwetse fiets met een groot voorwiel en een klein achterwiel) hoog boven de rest uit. Wachtende automobilisten draaien hun raampjes omlaag en joelen, toeristen schieten van het zebrapad af om hem te fotograferen. Price glimlacht vriendelijk en zwaait af en toe met zijn hoge hoed. Hij wijst op de fietsers die aan de zijkanten van de weg het verkeer tegenhouden. „Wij rijden nu door rood licht en die automobilisten worden ongeduldig. Het is belangrijk dat ze even zoet worden gehouden.” Hij fietst al jaren mee op de vrijdagavond, maar zonder politiek doel. Wel noemt hij Brexit een „uitstekend idee”. „Schandalig, al die dure, geïmporteerde, Europese producten waar we al jaren te veel voor betalen.” Zorgen over het milieu heeft hij niet. Integendeel. „Global warming vind ik een goed plan. Laat het hier maar net zo warm worden als in Madrid, dan maken we binnenkort onze eigen wijn.”

21. 00 uur. Via Brick Lane rijdt de stoet naar Bethnal Green Road. De voorste groep fietsers stelt voor om een pauze te nemen bij Bethnal Green Gardens. Langzaam druppelt het parkje vol. Van de 700 fietsers zijn er al zo’n 150 afgevallen – een deel had geen zin meer, een ander deel is de groep kwijtgeraakt. Flesjes water en blikjes bier worden uitgewisseld. Harde reggae stampt uit de speakers van Spud. Leunend tegen een hek staat kunstenaar Denzil (59). Hij heeft een gestreept gevangenispetje op en draagt een T-shirt met de tekst ‘Critical Mass Arrest. July 2012’. Denzil, die geen zin heeft om met zijn achternaam in de krant te staan, rijdt al 12 jaar mee met de fietstochten. Hij heeft veel veranderingen meegemaakt. „Vroeger deden we meer ludieke dingen: midden op straat stoppen en alle fietsen omhooghouden bijvoorbeeld.”

Hij zegt dat het aantal fietsers in Londen is toegenomen. „Dat is veranderd na de terroristische aanslagen in de metro en de bus van 2005.” Hij vermoedt dat mensen toch wat huiverig werden voor het openbaar vervoer. „Er zijn nu ook meer afgescheiden fietspaden, maar het is nog steeds te weinig. We hebben te veel dodelijke verkeersslachtoffers.”

Tijdens de opening van de Olympische Zomerspelen op 27 juli 2012 werd Denzil, samen met 181 anderen, tijdens de Critical Mass-fietstocht gearresteerd. „De politie had gewaarschuwd dat we niet ten noorden van de rivier mochten fietsen. Veel mensen wisten van niks, voor het Olympisch Stadion werd ik gearresteerd. Uren zijn we vastgehouden in stadsbussen. Er waren geen toiletten. Sommigen hebben het in hun broek gedaan.” Zelf zat Denzil 13 uur vast. „Tja, bespottelijk natuurlijk. Nu ben ik een ex-gedetineerde,” zegt hij grinnikend.

21. 30 uur. De terugtocht wordt ingezet. Via Whitechapel gaat het langs St Mary Axe (de glimmende wolkenkrabber, ook wel bekend als ‘The Gherkin’) richting de Londense City. De stoet wordt luidruchtiger, mensen klagen over een dronken autobestuurder die op een paar fietsers probeerde in te rijden. Op Cornhill komt de stoet tot een halt voor de chique Forge Bar waar twee schaars geklede dames met vuur jongleren terwijl een saxofonist de longen uit zijn lijf blaast. Fietsers halen hun mobieltjes tevoorschijn en maken foto’s, er wordt gejoeld en gezongen. Dan zet de groep zich opnieuw in beweging en rijdt via Queen Victoria Street terug richting de Theems.

22. 15 uur. Via de Millennium Bridge wordt de oversteek gemaakt naar de Jubilee Walkway. Bij het plein voor museum Tate Modern blijft de groep stilstaan. Er zijn nu nog zo’n driehonderd fietsers over. Het begint zachtjes te regenen. Regenjassen worden aangetrokken, plastic zakken over het hoofd getrokken. Om de hoek naast het museum houdt een gemaskerde danseres in een wit kostuum een striptease-show. Een groep fietsers mengt zich met het publiek, anderen blijven rond het museum hangen. Weer een andere groep zet de tocht voort richting Waterloo Bridge. Zo geruisloos als iedereen bijeenkwam, zo onopvallend valt de gemeenschap nu weer uiteen. Wat overblijft zijn individuen, ieder op weg naar hun plekje in de grote stad.

De eerstvolgende ‘Critical Mass’ in Londen is op vrijdag 25 augustus. Verzamelen onder Waterloo Bridge om 18.00 uur.