Een nette man als crimineel hulpje

Notarissen, makelaars, autoverhuurders en advocaten helpen criminelen soms een handje. De politie houdt hen extra in de gaten.

Rechercheonderzoek in advocatenkantoor van Bart V. Foto Perry Roovers

Wapenhandel. Handel in verdovende middelen. De strafbare feiten waarvan Bart V. wordt verdacht liegen er niet om. Nog opmerkelijker is dat juist híj ervan wordt verdacht, gezien zijn beroep: V. is advocaat.

Collega’s in zijn standplaats Breda zijn niet verbaasd. Al jaren gaan er verhalen over hem; Bart V. zou het niet zo nauw nemen met de beroepsethiek. Hij werd midden juli opgepakt en zit nog steeds in voorarrest.

Notarissen, makelaars, autoverhuurders, advocaten. Nette mensen in nette beroepen. Beroepen ook die criminelen van pas kunnen komen. De politie Zeeland-West-Brabant houdt deze branches sinds enkele jaren extra in de gaten.

„We noemen ze facilitators”, zegt recherchechef Rienk de Groot. „Denk aan een makelaar die steeds huizen verhuurt aan iemand die contant betaalt en er een ander in laat wonen, en waar dan later een wietplantage in blijkt te zitten. Of een hoteleigenaar die weet dat er een soort bordeel in een van zijn kamers zit.”

De Groot ziet dat ook advocaten of notarissen soms te dicht bij de criminele wereld komen. „Zeker in dat soort high-end beroepen vind ik dat ze voorop moeten lopen als het gaat om moreel gedrag. Dit zijn de denkers van de samenleving.”

Soms tuin je als advocaat ergens in zonder dat je weet dat je fout bent.

De recherchechef onderscheidt twee categorieën facilitators. De ene werkt willens en wetens mee aan criminele activiteiten, de andere onbewust. Wat de eerste betreft: „Dan moet je bijvoorbeeld denken aan 24 panden waar een hennepplantage in zit, die steeds via dezelfde makelaar verhuurd zijn.” Dat soort gevallen onderzoekt de recherche graag nader.

De Groot ziet dat criminele groeperingen behoefte hebben aan juridische adviseurs die verder gaan dan enkel juridische bijstand leveren. „Het gaat dan om advocaten die constructies bedenken om geld wit te wassen. Criminelen weten: advocaten hebben een geheimhoudingsplicht en hun telefoonlijnen kunnen niet worden afgeluisterd. Daar maken ze soms misbruik van.”

Ander rekeningnummer

Als het om de tweede categorie facilitators gaat, benadrukt Pieter van Regteren Altena, voorzitter van het landelijke dekenberaad, dat advocaten zélf waakzaam moeten blijven. „Criminelen zijn slim. Soms tuin je als advocaat ergens in zonder dat je weet dat je fout bent.”

Hij geeft een voorbeeld: een groot bedrag dat kennelijk bij vergissing op de rekening van een advocatenkantoor staat. „Dan belt een onbekende de administratie: of het even overgemaakt kan worden naar een ander rekeningnummer”, zegt Van Regteren Altena. „Dat moet je nooit doen, dat kan witwassen zijn.”

Hetzelfde geldt voor het verzoek van cliënten om namens hen vorderingen te incasseren. „Soms gaat dat incasseren zo makkelijk dat het ook een truc kan zijn om geld van A naar B te verplaatsen via de advocaat.”

Lees ook dit artikel over Bart V.: Advocaat met een verleden van tuchtmaatregelen

Volgens De Groot is in diverse branches een cultuurverandering nodig. „We kunnen het als politie niet alleen. Ik vind bijvoorbeeld dat advocaten het meteen moeten melden als ze weten dat een collega betrokken is bij zaken die het daglicht niet kunnen verdragen. Dat is geen verlinken, integendeel. Als je zoiets niet meldt, is er sprake van valse loyaliteit. Je loyaliteit hoort bij de samenleving te liggen.”

Advocaat Bart V. stond al jaren slecht bekend onder strafrechtadvocaten in het zuiden. Hij zou al geruime tijd contacten hebben met criminele groeperingen. Ten tijde van zijn arrestatie was hij overigens al geschorst. Ook eerder waren hem tuchtmaatregelen opgelegd, onder meer omdat hij de geheimhouding had geschonden en cliënten onzorgvuldig had bijgestaan.

Roddel en achterklap

Lex Lensink, deken van de Orde van Advocaten in Zeeland-West-Brabant, kent de geluiden over al te innige banden tussen V. en criminelen. Maar eerder ingrijpen? „Zulke verhalen kunnen ook roddel en achterklap zijn”, zegt hij. „Het gaat hier om een opzichzelfstaand incident. Met de advocatuur als geheel is niks mis. Ik vind dat wij als beroepsgroep meer dan genoeg doen om dit soort zaken boven water te krijgen.”

Van Regteren Altena is het met Lensink eens. Hij zegt „slechts incidenteel” verontrustende signalen te ontvangen over advocaten die te ver zouden gaan. En, zegt hij, op zo’n signaal volgt altijd onderzoek door de deken. „Er is voldoende toezicht op de advocatuur. Tegen advocaten die zich niet aan de regels houden, wordt effectief opgetreden.”

Klappertjespistool

Ook notarissen kunnen misbruikt worden door de onderwereld. Criminelen kunnen bijvoorbeeld na oprichting van een bv frauderen met btw. Vorig jaar werd een notaris van een Amstelveens kantoor opgepakt voor het helpen bij faillissementsfraude. Hij mag het ambt niet meer uitoefenen.

Notarissen hebben te weinig mogelijkheden om verdachte transacties te signaleren, vindt Nick van Buitenen, notaris en aankomend voorzitter van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). Hij geeft voorbeelden. Als iemand zich meldt bij een notaris, is het niet mogelijk na te gaan of diegene bij andere bv’s of stichtingen is betrokken. „Terwijl je het wil weten als diegene bij 25 andere rechtspersonen is betrokken. Dat kan namelijk verdacht zijn. De overheid heeft die informatie, maar wij kunnen niet in het Handelsregister zoeken op de naam van een persoon.”

Volgens de KNB-bestuurder zouden ook aandeelhouders van bedrijven apart moeten worden geregistreerd. „Je hebt een kadaster voor onroerende zaken, maar aandeelhouders worden nergens centraal geregistreerd. Zo’n register is wel nodig.” Dan valt tenminste te achterhalen of sprake is van dubieuze verbanden.

Met het huidige gereedschap kunnen notarissen het criminelen niet moeilijk genoeg maken, waarschuwt Van Buitenen. „We hebben een klappertjespistool en dat is niet genoeg.”