Desinformatie is volgens EU al snel ‘pro-Russisch’

Kremlinwatch

De EU probeert ‘pro-Russische desinformatie’ te bestrijden met een zwarte lijst. Een Nederlandse denktank belandde er tot eigen verbazing ook op.

De Nederlandse denktank Gefira werd ervan beschuldigd een kanaal van het Kremlin te zijn. Foto Mladen Antonov/AFP

Iedere donderdag wordt vanuit een EU-kantoor in Brussel een zwarte lijst de wereld in gestuurd met media die pro-Russische desinformatie zouden verspreiden: de ‘disinformation review’.

De informatie in kwestie wordt meteen ontkracht. Wanneer Kremlin-zender Sputnik bijvoorbeeld waarschuwt voor een massale toestroom van Oekraïeners naar West-Europa, dan wordt er in dit media-overzicht op gewezen dat Oekraïeners slechts negentig dagen visumvrij in de Unie mogen verblijven. En er bovendien niet mogen werken.

De organisatie die het overzicht verstuurt, de East Stratcom Task Force, werd in 2015 opgericht op verzoek van de Europese staatshoofden om „Ruslands aanhoudende desinformatiecampagnes” te bestrijden. Een nobel streven wellicht, maar wanneer valt informatie te duiden als ‘pro-Russisch’?

Op de overzichten van East Stratcom staan ook media die niet aan de Russische staat zijn gelieerd, of überhaupt niet Russisch zijn. Hoe weet de EU dan dat hier sprake is van de „pro-Kremlin desinformatie” die het zegt te bestrijden?

Zo keek Taco Dankers, van de Nederlandse denktank Gefira, vreemd op toen hij er onlangs op werd gewezen dat zijn organisatie eind vorig jaar al in het overzicht was opgenomen. Gefira bleek te zijn aangemeld door ‘Kremlin Watch’, onderdeel van de Tsjechische denktank Europese Waarden.

Rechts-radicale websites

De samenvatting van de desinformatie die Gefira volgens de zwarte lijst zou verspreiden, luidde als volgt: ‘Ngo’s smokkelen migranten op een industriële schaal Europa in, zoals bewezen wordt met videobeelden’.

Het bewuste artikel op de site van Gefira deed veel stof opwaaien nadat het werd overgenomen door een reeks rechts-radicale websites.

Onder het kopje ‘falsificatie’ in het EU-overzicht staat alleen dat de ‘desinformatie’ van Gefira in een eerdere editie van de disinformation review al is weerlegd, wat niet het geval is, en dat het reisdoel van de humanitaire schepen op de Middellandse Zee, waar Gefira op zijn site over schreef, niet kon worden vastgesteld.

„Wij zijn nooit op de hoogte gesteld van onze vermelding in het overzicht met desinformatie. We kwamen er pas achter toen we er via sociale media van werden beschuldigd een Kremlinkanaal te zijn”, zegt Dankers.

Gefira wordt onder meer gefinancierd uit de nalatenschap van de Fransman Franck Biancheri, die in 2009 probeerde met de pan-Europese partij Newropeans zetels in het Europees Parlement te bemachtigen. Ooit stond Biancheri aan de wieg van het Europese studentenbeursprogramma Erasmus; geen man die betrapt kon worden op sympathieën voor het Kremlin.

Vanuit Brussel worden EU-landen opgeroepen ook zelf teams op te zetten die Russische desinformatie bestrijden. Tsjechië deed dat al en Duitsland is ermee bezig.

George Soros bekritiseerd

Wie de site van Gefira bezoekt, ziet wel allerlei artikelen die lijken op verhalen op Russische mediakanalen als Sputnik en RT. Zo wordt EU-president Donald Tusk er van fraude beschuldigd en wordt de Hongaars-Amerikaanse miljardair en filantroop George Soros er veelvuldig bekritiseerd.

Maar deze artikelen zouden net zo goed als radicaal-rechts kunnen worden bestempeld. Dankers zelf is een voormalig lid van D66 dat bij de laatste verkiezingen Forum voor Democratie heeft gestemd. Banden met het Kremlin lijkt hij niet te hebben en zijn in ieder geval nooit bewezen.

Dankers stuurde begin augustus een klacht naar East Stratcom met een eis tot rectificatie. „Wij hebben geen contacten met Rusland, noch ging het artikel over die regio. Wij zijn bezorgde burgers van de Europese Unie. Ons opnemen in het overzicht met desinformatie is zelf een vorm van desinformatie die onze zakelijke belangen heeft geschaad”, schreef Dankers.

Ook wees Dankers erop dat de Italiaanse justitie ondertussen een uitgebreid onderzoek is begonnen naar mogelijke mensensmokkel door humanitaire schepen op de Middellandse Zee. Waarmee hij maar wilde zeggen dat het artikel van Gefira geen complete onzin was.

East Stratcom weigert te rectificeren. In een reactie aan Dankers schrijft het dat de disinformation review een compilatie is van bijdragen door allerlei organisaties en niet kan worden beschouwd als het officiële standpunt van de EU. Media en organisaties die in het overzicht worden opgenomen zouden zelf niet per se pro-Kremlin zijn, maar wel „pro-Kremlin-desinformatie” verspreiden.

Kritische artikelen over migratie naar Europa, die mogelijk onjuiste informatie bevatten, vallen daar kennelijk ook onder. Dankers laat het er niet bij zitten. Hij heeft de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) gevraagd de kwestie aan te kaarten in Brussel, omdat hij stelt dat de persvrijheid in het geding is. Dankers in zijn brief aan de NVJ: „Wij begrijpen dat de Europese Unie zich zorgen maakt om ‘fake news’, maar dit is een ongecontroleerde heksenjacht die grote schade berokkent aan de betrokkenen.”

Studenten, activisten, criminelen: Poetins cybersoldaten hebben vele gezichten. ‘Amerikanen denken dat een aanval moet zijn uitgevoerd door iemand van de staat. De Russische werkelijkheid is ingewikkelder.