Commentaar

Na Charlottesville President die racisme gedoogt, splijt de VS en beangstigt de wereld

Als de hoogste vijf Amerikaanse militairen zich gedwongen voelen hun opperste commandant, de president, openlijk tegen te spreken, dan is dat opnieuw een symptoom van een serieuze crisis. Want dat gebeurde deze week, nadat Donald Trump zich dinsdag op een tumultueuze persconferentie schaarde aan de zijde van de zwaar bewapende racisten en gevaarlijke neonazi’s die afgelopen weekeinde Charlottesville onveilig hadden gemaakt. Een tegendemonstrant werd zelfs met een auto omgebracht. De chefs van de landmacht, de luchtmacht, de militaire vloot, de mariniers en van de nationale garde, veroordeelden vervolgens via social media onomwonden neonazi’s die paradeerden met swastika’s en racisten die anti-semitische taal uitsloegen. Zoals de kritische website Slate schrijft: in een ander land zou de correctie door de militaire top worden opgevat als de opmaat tot een staatsgreep.

Voorlopig is dat echter in de machtige, stabiele democratie van de Verenigde Staten niet aan de orde. Maar dat betekent niet dat we allemaal rustig kunnen gaan slapen, zoals minister Rex Tillerson (Buitenlandse Zaken) de Amerikanen vorige week adviseerde tijdens de eerste bijna-nucleaire-crisis waarin Trump verzeild raakte met de Noord-Koreanen. Want het gaat niet om een eenmalig incident. Het militaire topkader zag zich eerder al genoodzaakt openlijk afstand te nemen van de president toen deze zich uitsprak tegen transgenders in de strijdkrachten.

De vraag is of de VS nog beschikken over een eensluidende visie op cruciale vraagstukken over de interne en internationale veiligheid. De onvoorspelbaarheid daarover die Trump heeft geïntroduceerd, is het grootste veiligheidsrisico dat de wereld op dit moment bedreigt.

Intussen kampt Trump met zijn eerste grotendeels door hemzelf veroorzaakte binnenlandse crisis. Terwijl Amerikaanse presidenten bij binnenlandse verdeeldheid altijd gebruikmaakten van het morele gezag van het ambt van president om eenheid te herstellen, kiest Trump voor het zaaien van morele verwarring. De onderliggende spanningen in de Amerikaanse samenleving, veroorzaakt door raciale tegenstellingen, heeft hij op scherp gezet. Op maandag veroordeelt hij de Ku Klux Klan, maar op dinsdag komt het geweld volgens hem van links.

Voor Trumps medestanders was deze week kennelijk een wake-up call. De president heeft nieuwe grenzen overschreden. Binnen de Republikeinse Partij groeit de bestaande onvrede verder en wordt hardop afstand genomen van de eigen president. En niet alleen maar door de voormalige presidenten vader en zoon Bush.

Behalve de militaire top en de ‘eigen’ politieke partij heeft ook de top van het Amerikaanse bedrijfsleven, verzameld in twee presidentiële adviesraden, laten weten dat Trumps amorele opstelling inzake Charlottesville onverteerbaar is. Trump ontbond bliksemsnel de beide raden, in een poging in de beeldvorming zelf de initiatiefnemer te lijken, maar dat zal weinig indruk maken.

Feit is dat het leeg wordt rond de president. Inmiddels woedt er een debat over de vraag of oud-generaals als McMaster, Kelly en Mattis in de staf van Trump, niet zouden moeten opstappen uit protest. Tegenstanders van die gedachte, vinden dat deze invloedrijke voormalige topmilitairen moeten blijven om erger te voorkomen. Ook dat is zelfs voor de Amerikaanse democratie geen geruststellende gedachte.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.