Column

Hakenkruizen in een klimaat van haat

De wet van Godwin luidt dat hoe langer een online discussie duurt, hoe groter de kans is dat er uiteindelijk iemand een vergelijking maakt met Hitler of nazi’s. Wie zich op sociale media begeeft, weet dat die wet springlevend is. Afgelopen zaterdag was het was nota bene de bedenker van deze wet zelf, Mike Godwin, die op Twitter zijn goedkeuring gaf om de mannen die met hakenkruizen door de straten van Charlottesville, Virginia marcheerden nazi’s te noemen. „By all means, compare these shitheads to Nazis. Again and again. I’m with you.

Twitter avatar sfmnemonic Mike Godwin By all means, compare these shitheads to Nazis. Again and again. I’m with you.

Dat bleek voor de president van de Verenigde Staten toch wat minder vanzelfsprekend. Zijn reacties op de wandaden zijn op z’n zachtst gezegd ambivalent. In een eerste reactie sprak hij nog over geweld van „vele kanten”, zonder de neonazi’s te veroordelen. Maandag kwam hij, twee dagen te laat, alsnog met een verklaring, waarin hij racisme, de Ku Klux Klan en neonazi’s bij naam noemde. Dinsdag vaagde hij zijn uitspraken weer weg door in een tirade tegen journalisten de schuld voor de escalatie te leggen bij de tegendemonstranten in Charlottesville, die hij de „alt-left” noemde. Volgens hem liepen er aan de kant van de neonazi’s en KKK-sympathisanten een boel „prima mensen” mee.

Vice News volgde de extreem-rechtse betogers die bewapend door de straten marcheerden. De documentaire die ze daarvan maakten is een must-see. Aan het woord komt Christopher Cantwell, een witte nationalist. Hij was naar eigen zeggen bij de mars om ideeën te verspreiden, te praten, in de hoop dat er op een gegeven moment iemand aan de macht zal komen die er echt werk van maakt. In zijn woorden: „Iemand zoals Donald Trump, maar dan een die zijn dochter niet aan een Jood geeft”. Deze giftige opmerking levert gelach op bij omstanders. De verslaggeefster vraagt hem of hij dus op iemand zoals Donald Trump doelt, maar dan racistischer. Heel wat racistischer, beaamt Cantwell. Later in de documentaire noemt hij de aanslag op de tegendemonstranten, waarbij een dode viel, meer dan gerechtvaardigd.

Bekijk hier de minidocu van Vice News: ‘We slachten deze mensen af als het nodig is’

De protesten in Charlottesville ontstonden na het voornemen om een standbeeld van Robert E. Lee te verwijderen. Maar in de documentaire wordt duidelijk dat het standbeeld niet meer dan een aanleiding is om een groter doel na te streven. Het is voor de betogers het bewijs dat de alt-right-beweging, de nazi’s en extreem-rechtse groeperingen zich ook buiten het internet om kunnen verenigen. Of, zoals een redacteur van de extreem-rechtse site The Daily Stormer zegt: „Mensen realiseren zich nu dat we geen individuen zijn, dat we onderdeel zijn van een grotere groep. We hebben ons online verenigd, en nu tonen we ons aan de buitenwereld. You ain’t seen nothing yet.

De mensen die dit weekend op straat liepen voelden zich gelegitimeerd om te zwaaien met vlaggen met hakenkruizen, om de Hitlergroet te brengen. Ze voelden zich veilig genoeg om hun shirt uit te trekken en hun hakenkruistatoeage te tonen. Het politieke klimaat liet het toe. Trump heeft tijdens zijn campagne geen moment onbenut gelaten om haat te ventileren tegenover alles wat anders is. Een van zijn eerste acties was een inreisverbod voor moslims uit zeven overwegend islamitische landen in te stellen. Hadden deze betogingen plaatsgevonden als Obama nog president was geweest?

Het is niet alleen Trump. Meer politici flirten met extreem-rechts. Dan kun je erop rekenen dat de mensen naar wier mond je hebt gepraat ervan uitgaan dat je achter hen staat. Trump is vaak beschuldigd van dog whistle politics: het gebruiken van haatdragende teksten, verpakt in ogenschijnlijk onschuldige speeches, wetende dat die haatdragende boodschap wel gesignaleerd wordt door bepaalde groepen toehoorders. Dus als je het hondenfluitje gebruikt, dan moet je er niet van opkijken als de honden gaan blaffen.