Column

Crash boven Aagtekerke

We zagen het oorlogsmonument pas toen we er toevallig langs fietsten. Het lag even buiten Aagtekerke, een dorpje ten zuiden van Domburg. Het was een warme dag, om ons heen de serene rust van weilanden tot zover het oog reikte – Walcheren op z’n mooist. En daarin alleen dat sobere, indrukwekkende monument.

Het was vier jaar geleden onthuld en bestond uit een lage, hoefvormige gemetselde muur waaruit zich een ijzeren gevechtsvliegtuigje, bevestigd aan een stang, verhief. Aan de muur hingen teksten van het drama dat zich hier, bij het Kalfhoeksepad, op vrijdagmiddag 22 oktober 1943 had afgespeeld.

Je vindt in Zeeland meer van dergelijke monumenten, want er zijn daar in de Tweede Wereldoorlog heel wat vliegtuigen gecrasht. Wat mij bij dit monument opviel, was het feit dat het neergestorte vliegtuig alleen jonge, Franse militairen aan boord had gehad.

Het waren sergeant Julien Allain, luitenant Charles Lang, sergeant Georges Schteinberg en luitenant-piloot Simon Stoloff. Alleen Stoloff overleefde de crash. Tot verbijstering van toegesnelde Duitse soldaten kwam hij uit het brandende wrak gewankeld. Eerst had hij zich nog ontfermd over Allain, die beide benen had verloren en in zijn armen stierf.

Kort voor het neerstorten gaf Stoloff een ruk aan zijn stuurknuppel om te voorkomen dat een Duitse soldaat in een mitrailleursnest werd geraakt. Die soldaat heeft hem later in het veldhospitaal opgezocht. Stoloff overleefde ook de krijgsgevangenschap in Duitsland, hij werd een geslaagde zakenman en politicus en overleed op 84-jarige leeftijd. Het zal voor de nabestaanden van de andere drie militairen bij de onthulling van het monument een wrang besef zijn geweest: zo goed had het ook voor hún familielid kunnen aflopen.

Wat is er die dag precies fout gegaan? Dorpsbewoner Huub Willems heeft het uitgezocht en de nabestaanden opgespoord. De vier Fransen van de Free French Air Force namen met hun vliegtuig, type Boston Douglas, deel aan een aanvalsvlucht vanuit Engeland naar het Belgische Courcelles, waar een vliegtuigfabriek moest worden gebombardeerd. Vermoedelijk door een navigatiefout kwamen de vliegtuigen abusievelijk tussen Westkapelle en Domburg boven het vasteland. Zo werden ze een gemakkelijk doelwit voor het Duitse afweergeschut bij Veere. Binnen vijf minuten werden vijf vliegtuigen neergeschoten, één ervan was de BZ393 van piloot Stoloff.

Boer Piet Kodde uit Aagtekerke was buiten aan het werk. „En toen kwam ineens dat vliegtuig in glijvlucht over ons”, vertelde hij later. „Het duurde even, en toen was er een geweldige klap. Waren we vijf minuten eerder geweest, dan hadden we eronder gezeten.”

Op de website van Zeeuwse Ankers staat het proces-verbaal dat burgemeester J. Bosselaar van Aagtekerke destijds opmaakte. Hij beschrijft de crash, constateert dat er twee doden waren (in plaats van drie) en stelt vast dat zijn nabijgelegen boerderij „veel glasschade bekwam”. „Ook werd door de vlucht van het neerkomende vliegtuig wat schade toegebracht aan houtgewas, terwijl een wagen van den Burgemeester werd vernield. Persoonlijke ongelukken kwamen niet voor.”

Ook het leven van burgemeesters in oorlogstijd was, zoals bekend, niet altijd even gemakkelijk.