Twee minuten in de schaduw van de maan

Zonsverduistering

Maandag is een totale zonsverduistering te zien in de Verenigde Staten. Geen probleem voor ‘eclipsjagers’, die de hele wereld over reizen om een paar minuten in de schaduw van de maan te zijn. Waarom?

Billboard in Oregon adverteert met kampeerplaatsen voor de zonsverduistering maandag. Foto Gillian Flaccus/AP

Astronoom Donald Liebenberg is eclipsjager. Hij zag 26 totale zonsverduisteringen over de hele wereld, van de Gobiwoestijn tot kleine eilandjes in de Stille Zuidzee. In totaal bracht de wetenschapper ruim twee en een half uur door in de schaduw van de maan, meer dan wie ook.

Zijn meest bijzondere reis was op 30 juni 1973. Toen vloog Liebenberg van Gran Canaria naar Tsjaad, aan boord van de Concorde 001, de eerste testversie van het supersonische vliegtuig. Doordat het toestel zo snel en hoog kon vliegen, konden de wetenschappers aan boord 74 minuten lang in ‘totaliteit’ blijven, precies in de schaduw van de maan. Een record dat nog altijd niet verbroken is. Vanaf het aardoppervlak duurt de totaliteit nooit langer dan een minuut of zeven.

Voor zijn 27ste eclips, aanstaande maandag, hoeft Liebenberg niet zo ver te reizen. „Die dag hoef ik alleen met mijn meetapparatuur naar het einde van mijn oprijlaan te lopen”, vertelt de wetenschapper per telefoon vanuit zijn woonplaats Clemson, in de Amerikaanse staat South Carolina. Zijn huis en de universiteit, waar hij ruim twintig jaar werkt, liggen vrijwel precies op de middellijn van de zonsverduistering. Het is erg toevallig: er is ongeveer eens per achttien maanden een totale eclips, maar op elke specifieke plek op aarde is er gemiddeld slechts eens in de 375 jaar een te zien.

Het is een uniek kosmisch privilege dat we totale eclipsen meemaken

„Het is een uniek kosmisch privilege dat we überhaupt totale eclipsen meemaken”, zegt Liebenberg. „De zon is zo’n vierhonderd keer groter dan de maan, maar staat ook vrijwel vierhonderd keer zo ver weg. Daardoor is de diameter aan de hemel precies even groot, waardoor we op aarde een totale eclips kunnen zien.” Dat gebeurt niet elke keer. Omdat de maan in een ellipsvormige baan om de aarde draait, staat hij soms verder weg en is de eclips ringvormig. De afstand tussen de maan en de aarde wordt ook langzaam groter, waardoor er ooit geen totale eclipsen meer zullen zijn.

In preparation for the Solar Eclipse, t-shirts commemorating the day are shown in Depoe Bay, Oregon, U.S. August 8, 2017. Picture taken August 9, 2017. REUTERS/Jane Ross
REFILE - CORRECTING DATE -- In preparation for the Solar Eclipse, t-shirts commemorating the day are shown in Depoe Bay, Oregon, U.S. August 9, 2017. Picture taken August 9, 2017. REUTERS/Jane Ross
A sign promoting Makanda, Illinois as the “Solar Eclipse Crossroads of America” sits on the window ledge at the Eclipse Kitchen in Makanda on Wednesday, July 19, 2017. Makanda will get two minutes, 40.2 seconds of darkness during the total solar eclipse on Aug. 21, more than anywhere else in the United States. (David Carson/St. Louis Post-Dispatch via AP)
T-shirts en andere eclipsmerchandise
Foto’s Jane Ross/Reuters en David Carson/AP

Liebenberg reist al jaren eclipsen achterna voor zijn onderzoek. Toch blijft hij ze adembenemend vinden. „Een eclips is zeer spectaculair. Op aarde merk je dat vogels stoppen met zingen en de natuur zich opmaakt voor een vroege nacht. Het wordt merkbaar kouder, de lucht voelt vreemd. Rondom je ontstaan kleuren als bij een zonsondergang. Sterren en planeten komen te voorschijn en de maan is perfect donker. De corona van de zon is prachtig en elke keer weer anders. Het is een spektakel, waar ik als onderzoeker ook nog eens handig gebruik van kan maken om metingen te doen.”

Haast bovennatuurlijk

Volgens Kate Russo, psycholoog én eclipsjager, is een zonsverduistering „een buitengewoon krachtige ervaring. Het is lastig uit te leggen, maar het voelt haast bovennatuurlijk. Elke verwachting die je van tevoren hebt wordt overtroffen”.

Russo onderzoekt waarom eclipsjagers de wereld rondreizen voor luttele minuten totaliteit. Volgens haar is er een profiel te maken van de gemiddelde eclipsjager. „Het zijn sowieso mensen die van reizen houden. Je kunt niet meerdere eclipsen zien zonder ze achterna te reizen. Een eclips geeft je een excuus om naar een bijzondere plek te gaan. Ook ter plaatse voegt het veel toe, omdat je zo’n bijzondere ervaring deelt met allerlei mensen van verschillende culturen. Dat kan barrières wegnemen tussen jou, andere reizigers en de lokale bevolking.”

Solar eclipse glasses that will be handed out by the community are pictured in Depoe Bay, Oregon, U.S., August 8, 2017. REUTERS/Jane Ross
A parking sign for people visiting for the Solar Eclipse is shown in Depoe Bay, Oregon, U.S. August 8, 2017. Picture taken August 9, 2017. REUTERS/Jane Ross
Inwoners van Oregon maken zich op voor een grote instroom van eclipstoeristen.
Foto’s Jane Ross/Reuters

Eclipsjagers hebben ook vergelijkbare waarden, zegt de psycholoog. „Ze geven hun geld liever uit aan ervaringen dan aan materiële bezittingen. En ze helpen elkaar graag, ze willen hun ervaring met zoveel mogelijk mensen delen. Door hun enthousiasme kunnen eclipsjagers maanden genieten van de voorbereiding op een reis. Het gaat om zoveel meer dan die paar minuten.”

Volgens Russo lijkt het enthousiasme van eclipsjagers op een verslaving. „Mensen praten er soms over alsof het over drugs gaat, met termen als ‘hooked’ en het najagen van een ‘high’. Ik noem het een positieve verslaving, want het is niet schadelijk. Het is alleen slecht voor je portemonnee.”