Column

Opeens staat de formatie door lekken onder druk

De Haagse Stemming Vandaag is dag 154 van de formatie. Tijdens de zomer verschijnt De Haagse Stemming sporadisch. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief te ontvangen.

Eindelijk, na maanden radiostilte, was er gisteren een formatielek. Op medisch-ethisch terrein zou voltooid leven worden uitgeruild tegen embryoselectie. En uit een nieuw lek vandaag blijkt Buma zijn zin te krijgen met Wilhelmusdwang. De ergernis tussen de vier onderhandelende partijen dat er gelekt wordt kan echter voor de formatie crucialer zijn dan de inhoudelijke compromissen.

HET LEK: Het zwijgen tijdens deze maandenlange formatie werd door alle betrokkenen zo rigide volgehouden, dat het leek alsof er op een dag een kabinet zou staan zonder dat er vooraf iets was uitgelekt. Of dat een breuk tussen deze vier partijen voor de buitenwereld net zo plotseling zou komen als met GroenLinks. Maar gisteren had het AD dan toch een concepttekst ingezien over de uitruil binnen het moeilijke medisch-ethische dossier. Het compromis: een kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zal ouderen die hun leven ‘voltooid’ vinden niet helpen dat te beëindigen. Daar staat tegenover dat meer selectie van embryo’s mag plaatsvinden om de ernstige erfelijke ziektes tegen te gaan. Betrokkenen ontkennen overigens allemaal dat er al sprake is van een akkoord. Sterker nog, deze deal en de hele formatie zijn door het uitlekken op het spel gezet. Wantrouwen tussen de onderhandelaars overheerst.

De ergernis: De rest van de dag ging het eigenlijk alleen bij EénVandaag nog over de inhoud van het compromis (44 procent van de D66-aanhang kan het schrappen van de voltooidlevenwet accepteren, 44 procent van de ChristenUnie-aanhang kan leven met de verruiming van embryoselectie en -onderzoek). Het was de duidelijke ergernis, vooral bij Gert-Jan Segers, die de dag beheerste. “Met een bezwaard gemoed” zette hij de formatieonderhandelingen voort.

De verdachte: Hoewel het lek bij alle vier de partijen kan zitten, ook in Segers’ eigen ChristenUnie, laadt de verdenking in Den Haag zich al snel op D66. De partij heeft wat dat betreft een reputatie. En wie anders heeft er belang bij te laten zien dat er op medisch-ethisch terrein iets substantieels is binnengehaald, maar wil tegelijkertijd polsen hoe het inleveren van een campagnethema valt bij de achterban? Achter de schermen wijzen alle partijen naar elkaar.

Het vertrouwen: Politiek-strategisch lekken gebeurt met grote regelmaat, maar kan in dit fragiele formatieproces grote gevolgen hebben. Het vertrouwen tussen ChristenUnie en D66 was al niet optimaal: in mei zette Pechtold Segers voor schut, om een maand later de pers uit te nodigen bij een goedmaaketentje. De inhoudelijke en persoonlijke verschillen zijn groot en de basis van 76 zetels is minimaal. Kan de coalitie VVD, D66, CDA en ChristenUnie überhaupt wel tegenspoed verdragen, vraagt ook de Volkskrant zich af.

Het lek II: Vanochtend worden de onderhandelaars opnieuw wakker met een voorpagina van het AD waarop een uitgelekte deal staat. Sybrand Buma krijgt zijn zin met een plannetje waar tijdens de campagne om gelachen werd: scholen moeten kinderen onderwijzen over de tekst, betekenis en melodie van het Wilhelmus. In de concepttekst uit de formatie staat niet of leerlingen ook verplicht het volkslied staand te zingen, zoals Buma heeft geopperd. De Wilhelmusles is onderdeel van een pakket “elementen die van belang zijn voor de nationale identiteit” die kinderen moeten leren. Kolonialisme en slavernij, waar D66 meer aandacht voor had gevraagd, staan daar niet bij.

De verzuchting: Maandag wordt het record van de één na langste formatie gebroken, die van het kabinet Den Uyl duurde 158 dagen. Gehoord op de politieke redactie van NRC “van dit lekken gaat de formatie in ieder geval niet sneller”.

De polder: Er is ook goed nieuws voor de formatieonderhandelaars. Werkgevers en werknemers, die vandaag langskomen voor een gesprek in het Johan de Witthuis, zijn dichtbij een akkoord over doorbetaling bij ziekte, meldt De Telegraaf. Kleine ondernemers zouden binnenkort niet meer twee maar één jaar langdurig zieke werknemers hoeven doorbetalen. De hoop is dat zij makkelijker mensen een vast contract aanbieden als deze last wegvalt. Helaas voor de formatieonderhandelaars lijkt een polderakkoord over pensioenen en ontslagrecht nog ver weg.

De column: Overigens, zo schreef Tom-Jan Meeus gisteren in zijn politieke column, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zouden het ook zo goed als eens zijn over het klimaatbeleid voor de komende vier jaar.

Het pardon: Over een ander hoofdpijndossier is nog niets bekend: het al dan niet verruimen van het kinderpardon. ChristenUnie en D66 drongen daar voor de verkiezingen op aan. Maar de linkse meerderheid die vond dat de voorwaarden om voor het pardon in aanmerking te komen te streng zijn, is sinds maart verdwenen. De kwestie van het Armeense gezin waarvan de moeder maandag zonder haar twee hier gewortelde kinderen werd uitgezet, toont weer aan hoe ingewikkeld de kwestie is.

WAT WIJ LEZEN:

De Pechtoldfluisteraar: Hoe komt het dat medisch-ethische kwesties de nieuwe kroonjuwelen van D66 zijn? Een drijvende kracht daarachter is Annelien Bredenoord (38), hoogleraar ethiek van biomedische innovatie aan de Universiteit Utrecht, D66-senator en Pechtoldfluisteraar. Enzo van Steenbergen en Clara van de Wiel zochten uit wie zij is en wat haar drijft.

De folklore: Gisteren was het zowaar belangrijk om zowel bij het begin als het einde van de onderhandelingsdag te horen wat de vier partijleiders te vertellen hadden. Maar er gaan weken voorbij waarin zij niet meer doen dan nieuwe manieren vinden om niets te zeggen tegen de pers. Waarom staan er dan toch elke dag weer tientallen journalisten te wachten bij de plek waar onderhandeld wordt? De angst om iets te missen.

De kloof: Politici zoeken steeds meer ‘de burger’ op, maar andersom gebeurt dat ook. Een reportage over bezoekers aan het Binnenhof.

WAT WIJ VOLGEN:

De cijfers: Vandaag komt het Centraal Planbureau met de laatste prognoses voor 2018. Daarop baseert het demissionaire kabinet de komende begroting en de groeicijfers en het begrotingstekort zijn essentieel voor de formatietafel. Halbe Zijlstra kondigde vorige week in De Telegraaf aan dat hij niet van plan is Lodewijk Asscher zijn zin te geven en de lerarensalarissen te verhogen. Niet omdat hij het de leraren niet gunt, maar omdat Asscher zich niet aan de regels van het politieke spel heeft gehouden door te dreigen met opstappen uit het demissionaire kabinet. “Dat had hij misschien best kunnen regelen, maar dan had hij zijn mond moeten houden”, aldus Zijlstra.

De antwoorden: Het kabinet heeft beloofd “uiterlijk begin” deze week te komen met antwoorden op de vele vragen van de Tweede Kamer over het giftige fipronil dat in eieren terecht is gekomen en het handelen van de - door de politiek uitgeklede - voedselwaakhond NVWA. Daarna moet blijken of de Kamercommissie Landbouw terugkomt van reces om staatssecretaris Martijn van Dam (PvdA) zelf te ondervragen, voordat hij per 1 september dit dossier uit zijn handen laat vallen en vertrekt naar de NPO. Wellicht dat de VVD een debat steunt, omdat anders minister Henk Kamp het handelen van het kabinet moet verdedigen.

QUOTE VAN DE DAG:

“Nu is het aan andere partijen om niet meer alleen te roepen, maar met evenveel inzet als ik heb gedaan de toegankelijkheid van het onderwijs te waarborgen. Ik maak me daar wel zorgen over. Wat gaat het CDA doen? Is D66 de onderwijspartij voor iederéén?”

Onderwijsminister Jet Bussemaker (PvdA) in een interview met het Financieele Dagblad.