Recensie

Heerlijk om geen linkse zeikerd meer te zijn

Comedy

Op Edinburgh Fringe, het grootste kunstfestival ter wereld, wemelt het van de politieke stand-uppers. Dat leverde intelligente satire op over actuele onderwerpen als witte privileges, de bubbel van links en de gekte van Trump.

Foto Andrew Mcgibbon

Comedian Fin Taylor had dit jaar bijzondere goede voornemens in januari. Hij zou niet, zoals anderen stoppen met drinken of vlees eten: „Ik stopte met links zijn! Het beste dat ik ooit deed! Je slaapt zoveel beter. Het is schitterend hoeveel meer energie je hebt als je ophoudt een zeurderige zak te zijn.”

Vorig jaar testte Taylor de raciale vooroordelen van zijn witte links-liberale middenklassepubliek al met zijn programma Whitey McWhiteface. In Lefty Tighty Righty Loosey test hij het incasseringsvermogen van hun politieke overtuigingen.

Taylor speelt deze maand in een kelderruimte op de Edinburgh Fringe. Hij is één van de duizend comedians en één van de 3400 acts die in augustus op de Fringe de circa 400 zaaltjes bespelen: er is theater, comedy, muziek, musical en variété. De Fringe is een festival met onvoorstelbare getallen.

Een wezenlijk deel van de duizend comedians is politiek gemotiveerd. Er wordt wel eens getwijfeld aan het engagement van comedians, zoals deze week in een opiniestuk in deze krant, maar wat Micha Wertheim vervolgens antwoordde voor Nederlandse cabaretiers, gaat ook op voor Engelstalige comedians: er zijn er veel die „intelligent, geëngageerd, origineel en grappig” zijn. De Fringe bewijst het elk jaar en ik zag het deze keer bij onder meer Dane Baptiste, Fin Taylor, Ahir Shah, Phil Wang, John Keans, Hannah Gadsby, Tom Ballard en Athena Kugblenu (en in de theatersolo Half Breed van de waanzinnig getalenteerde Natasha Marshall).

In de geest van deze tijd ging het veel over racisme, witte privileges, de bubbel van links en de gekte van Trump. Het engagement ligt er soms goedhartig dik bovenop, zoals bij de zwarte Britse comedian Dane Baptiste in G.O.D. (Gold, Oil, Drugs), die verkettert wat verkeerd is en liefde en begrip predikt. Zijn scherpste grap over racisme maakt hij als hij uitlegt aan een witte vriendin dat hij niet aan skydiven doet. „Ik heb het niet nodig om van duizend meter naar beneden te springen. Ik krijg genoeg adrenaline van een agent op twee meter.”

Soms zijn particuliere beslommeringen politiek, zoals in het hartverscheurende optreden van Hannah Gadsby, die opgroeide in Tasmanië, Australië, waar homoseksualiteit tot 1997 strafbaar was (comedy is ook leerzaam). Gadsby is oprecht razend en gekwetst en zegt met comedy te stoppen omdat ze haar pijn niet langer wil inzetten voor humor en omdat een grap maken liegen is. Aan het slot vertelt ze wat de ware versie is van haar grappen over gepest worden als lesbienne: in elkaar geslagen, aangerand en verkracht.

Bubble

De comedians kennen hun publiek. Ze introduceren zichzelf meermaals als lid van de grootstedelijke, linkse elite. Comedian Tom Ballard begint zijn optreden dan ook met de woorden: „Hi bubble”. Meest verrassend en verfrissend in dat opzicht is de opstelling van Fin Taylor: hij hakt hard in op de volgens hem verlammende werking van linkse, politieke correctheid. Hij vertelt dat hij vorig jaar in Amerika talloze hooghartige links-liberalen ontmoette, die stelden dat ze niet op Hillary konden stemmen. Vanwege Bengazi, omdat ze wel vrouw maar niet de goede vrouw was. „Tien seconden later snoven ze cocaïne van de achterkant van hun iPhone! Hoe kom je erbij dat je moreel superieur bent?”

Er waren ook mensen die zichzelf „te links” achtten om op Hillary te stemmen. Taylor: „We spraken nooit een rechts persoon die zei dat hij niet op Trump kon stemmen omdat hij zichzelf ‘te racistisch’ vond.” Ook Ahir Shah benoemt in zijn show de verdeeldheid bij links bij het Britse referendum over de Europese Unie vorig jaar: „Denk je dat er een racist was die zei: ‘Man, ik haat Paki’s net zoveel als jij, maar we moeten de implicaties van een vertrek uit de vrijhandelszone goed overdenken?’”

Taylor maakt ook de kachel aan met de kritiek op het seksisme van Trump door zichzelf als een ‘klassiek seksist’ te introduceren. „Herinner je je hoe stijlvol seksisme was voordat Trump het goor maakte?” Seksisme was altijd verkeerd, zegt hij, maar het had waardigheid. Het ging vroeger niet om het graaien naar een vrouw; je maakte een vrouw gek aan de eettafel. Vrouwen vroegen om gelijke behandeling, gelijke betaling en gelijk onderwijs en de man antwoordde: wat is het dessert? „Een vrouw kon een tik op haar billen krijgen, maar dat gebeurde terwijl de man de deur voor haar openhield! Seksisme en ridderlijkheid gingen hand in hand. Trump heeft dat verneukt.”

Bijna alles is in zijn show beziet hij door die sarcastische, politieke bril. Ook als hij vertelt dat zijn vriendin het met hem uitmaakte en er een nieuwe wereld van apps voor hem openging. Voor Tinder ziet hij toekomst in een filter voor (de linkse) Remain- en (de rechtse) Leave-stemmers. Het Remain-filter voor als hij een vrouw zoekt om mee te wandelen langs het kanaal, pratend over arthousefilms. Als hij geil is Leave: „Op de trein naar Hull: dansen, drinken, anaal, en terug! Ik wil geen meisje met bloemen in heur haar, ik wil een vrouw met vet in haar nek.”

In een uur kraakt de comedian nog meer linksigheden, terwijl hij net als Freek zijn stem de hoogte in laat vliegen van verontwaardiging. Zoals bij het idee (van zijn ex) dat het ethisch is om veganistisch te zijn. Je kan geen goed mens worden door wat je eet, zegt Taylor. „Als je een goed mens wil zijn dan plant je een boom, eet twintig jaar bessen en als de boom sterk genoeg is, hang je jezelf op. Dat is duurzaamheid!”

Schuldgevoel

Linkse mensen worden gedreven door schuldgevoel, is zijn overtuiging. Dat zorgt er onder meer voor dat ze niet kunnen omgaan met religieus fascisme. Taylor haalt de linkse Labour-leider Corbyn aan, die na een aanslag zei dat het land alle religies niet alleen tolereert, maar ook respecteert. Taylor: „Ik respecteer godsdiensten niet. Ze zijn allemaal knetter.” Elke vorm van sociale gelijkheid is behaald ten koste van godsdienst, is zijn overtuiging.

Corbyn is ook zijn mikpunt vanwege zijn weigering in Syrië te willen interveniëren. Dat zou het alleen maar erger maken. Waarop Taylor raast: „Kinderen worden vergast! Hoeveel erger kan het worden?” Waarna hij tot de uitspraak komt dat de inval in Irak terecht was; een controversieel idee in Groot-Brittannië. „We vergeten dat Irak geleid werd door een fascist die zijn eigen volk vergastte.”

Ik hou van mensen zoals ik. Kranten noemen ze parasieten en kakkerlakken, ik noem ze pappa en mamma.

Corbyn is ook even het mikpunt van Ahir Shah, vanwege het feit dat hij in de jaren tachtig veelvuldig met terroristen op de foto stond. Maar Shah bouwt zijn voorstelling Control verder op rond zijn verbazing over de veranderende wereld. Voor de fouten die de mensheid steeds weer maakt heeft hij de mooie metafoor van twijfelen bij melk die waarschijnlijk bedorven is, maar waarvan je toch een tweede slok neemt om het zeker te weten.

Ahir Shah is een superslimme comedian, die in één zin zijn geaffecteerde stemgeluid en een populaire analyse kan bespotten. „Ik moet leren dat de mannen die me vanuit hun auto voor Paki uitmaken, kampen met economische angsten”, zegt hij. „Ze voelen zich slachtoffer van de globalisatie.” En dan: „Weet je hoe een slachtoffer van globalisatie eruit ziet? Mijn voorvaderen werden tot moes geglobaliseerd en nu klink ik als een verdomde butler.”

Zo ziet Shah, wiens ouders uit India komen, wel meer misverstanden: „Op Twitter word ik ervan beschuldigd dat ik shariawetten wil opleggen aan het Westen. Wat ik als kind van hindoe-ouders als behoorlijk stout ervaar.” En dan met Frans accent: „Chérie-a, moi?” De Britse tabloids schrijven dat het voornaamste probleem mensen zoals hij zijn, vertelt hij. „Ik hou van mensen zoals ik. Kranten noemen ze parasieten en kakkerlakken, ik noem ze pappa en mamma.”

Een belangrijke rol in Control is weggelegd voor de hypocrisie, die ervoor zorgt dat we zaken normaliseren die de mensheid in gevaar brengt. Als vegetariër die graag kiprestaurant Nando’s bezoekt voor hun vegetarische piri piri begrijpt hij hoe ingewikkeld onze keuzes zijn, en hoe hypocrisie op de loer ligt. Maar als het gaat om racisme en de voortgaande ontmenselijking van burgers, dan moeten we die melk echt niet drinken.

Aboriginals

Ook de Australische comedian Tom Ballard wijst op de complexiteit van levenskeuzes en illustreert de verdeeldheid die politieke correctheid kan opleveren. Met behulp van geluidsfragmenten van politici demonstreert hij hoe politici liegen. Zijn extreem-rechtse landgenote Paula Hanson, parlementslid, hoor je zeggen dat hoe Australië wordt „overspoeld” door Aziaten en moslims. Ballard, honend: „Maar ze zegt dat ze géén racist is!”

Het was David Oldfield, mede-oprichter van Hansons partij, die hem erop wees dat de wereld niet zwart-wit is. Met Oldfield zat hij in de realityshow First Contact, waarin zes bekende Australiërs vier weken bij Aboriginals bivakkeerden om hun wereld te leren kennen. Van Oldfield had Ballard op band de uitspraak: „Aboriginaliteit is gewoon niet nodig.”

Maar als Oldfield hem in een ruzie verwijt dat zijn wereldbeeld en zijn goede bedoelingen de Aboriginals ook niet verder helpen, is Ballard van slag. „Ik haat het als eikels soms gelijk hebben. En ik wil niet de omgekeerde David Oldfield zijn. Het punt is: David Oldfield is niet Het Kwaad. Hij houdt van zijn familie en deelt zijn forel. Woody Allen maakt soms een goede film. De wereld is gecompliceerd.”

Met deze slotsom sloot Ballard aan bij andere comedians die zich niet willen beroepen op hun overtuigingen en zekerheden, maar die zichzelf en de wereld bevragen. Dat levert ijzersterke, dwarse en intelligente satire op. Net wat het publiek nodig heeft in deze tijden.