Panel: uitruilen tussen formerendende partijen kan werken

Haagse insiders

Het uitruilen van moeilijke dossiers, zoals nu op medisch-vlak lijkt te gebeuren, is een werkbare methode, denkt tweederde van het politiek panel.

D66-leider Alexander Pechtold (links) en ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers verlaten maandagmiddag de Stadhouderskamer. Foto Lex van Lieshout / ANP.

Het zogenoemde ‘uitruilen’ kan goed werken in de formatieonderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie. Dat denkt bijna tweederde van de deelnemers aan het politiek panel van NRC. Door uit te ruilen wordt niet gezocht naar een compromis, maar gunt een partij een andere partij een bepaald onderwerp.

Precies zo’n uitruil lijkt er nu op medisch-ethisch gebied te komen. Het AD citeerde dinsdag uit concept-teksten van het regeerakkoord waaruit zou blijken dat het kabinet-Rutte III niet met een eigen ‘voltooid-leven-wet’ zal komen (een wens van de ChristenUnie), maar dat embryo-onderzoek wel wordt uitgebreid (een wens van D66). Zowel D66 als de ChristenUnie haalt zo met een uitruil iets binnen op deze gevoelige thema’s en dat werkt, denkt een lobbyist. „Omdat je geen compromissen kunt sluiten over principekwesties is het principe om dan ieder een kwestie te gunnen een logische gedachte.”

De meeste insiders denken dat zo’n deal voor D66 en ChristenUnie allebei even gunstig is. „Het kabinet dient geen ‘klaar met leven’-wet in, maar embryo-onderzoek wordt wel uitgebreid. Het eerste is gunstig voor de ChristenUnie, het tweede voor D66”, zegt een oud-D66-Kamerlid. Een oud-VVD-strateeg vindt dat de ChristenUnie hier publicitair het best uitkomt. „Er komt geen uitbreiding van de regelgeving op het gebied van voltooid leven. Pia Dijkstra zal gruwen van dit compromis, nadat zij in de verkiezingscampagne hiervan zo’n groot punt gemaakt heeft.” Een oud-politicus van de ChristenUnie vindt juist dat zijn partij weinig lijkt binnen te halen op medisch-ethisch vlak. „D66 ziet een eerste immaterieel punt verwezenlijkt (embryo-onderzoek), de ChristenUnie heeft niets binnengehaald.”

Dat de vier partijen aan tafel nu met de methode van uitruilen lijken te werken, is volgens een CDA-strateeg logisch. Hij wijst erop dat uitruilen al lange tijd onderdeel is van de Nederlandse politieke cultuur. Beroemd historisch voorbeeld: in 1917 werd het kiesrecht voor vrouwen geruild tegen de financiering van bijzondere scholen, een uitruil tussen de liberalen en de confessionelen. Uitruilen is ook de methode die het kabinet-Rutte II hanteerde, toen VVD en PvdA bepaalde onderwerpen aan de ander lieten, zonder compromis.

Risico’s heeft de methode van uitruilen ook, zeggen meerdere panelleden. „Zie de harde afrekening van de kiezer richting de PvdA”, zegt een oud-GroenLinks-politicus. Over die partij bleef het beeld hangen dat principes waren weggegeven. De PvdA kreeg intern veel gedoe door het uitruilen van bijvoorbeeld de strafbaarstelling van illegaliteit.