Formatie chagrijnig door na lek

Bijna was er een compromis over medische ethiek. Maar nu ligt de tekst op straat.

Alexander Pechtold (D66) en Mark Rutte (VVD) op het Binnenhof tijdens een schorsing van de onderhandelingen voor de kabinetsformatie. Foto Remko de Waal/ANP

Het optimisme is opeens verdwenen uit de kabinetsformatie. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie waren eind vorige week dichtbij een compromis over medische ethiek, maar nu de tekst daarvan op straat is komen te liggen, overheerst opnieuw het wantrouwen. Het lekken – via het AD – was geen afgesproken werk. Welke partij zou er belang bij hebben? Moest bij een achterban worden getest hoe het compromis valt?

In de voorlopige tekst staat: het kabinet zal niet zelf met een voltooidlevenwet komen, maar wil wel de Embryowet uitbreiden. Op het oog lijkt dat een simpele uitruil tussen de partijen waarvoor er het meest op het spel staat bij medische ethiek: D66 laat de wens vallen om als kabinet met een voltooidlevenwet te komen, de ChristenUnie staakt het verzet tegen uitbreiding van de Embryowet. Maar in de tekst zou niet de mogelijkheid worden tegengehouden voor partijen om zélf met een wetsvoorstel te komen over voltooid leven. Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) werkt al aan zo’n voorstel. D66 vond het eigenlijk allang prima om het via de weg van de Tweede Kamer voor elkaar te krijgen, ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers was daar tegen.

VVD-leider Mark Rutte benadrukte dinsdag dat het onderlinge vertrouwen tussen de partijen goed is. Volg de formatie in ons formatieblog

De concepttekst kan door de ChristenUnie dus ook zo worden gelezen: D66 krijgt via een omweg de mogelijkheid om zo’n wet te initiëren én de partij haalt de verruiming van de Embryowet binnen. Heel gek was het dus misschien niet dat vooral Segers op dinsdagmiddag boos was over het lekken. Hij noemde het schadelijk voor de formatie. En hij zei: „Er is geen compromis, er is geen akkoord.”

Niet netjes

De hele dag hing er in de wandelgangen van de Tweede Kamer een gespannen sfeer. Ook bij andere partijen was te horen: dit is niet netjes gegaan. Informateur Gerrit Zalm vond het „heel vervelend” dat „hier iets over in de krant staat.”

Net als over voltooid leven is er aan de formatietafel al veel gesproken over de Embryowet. Bij de ChristenUnie en ook het CDA ligt uitbreiding van die wet extreem gevoelig. Demissionair minister Edith Schippers (VVD) kwam in mei vorig jaar met een voorstel om die te versoepelen. Ze wil het in uitzonderlijke situaties mogelijk maken dat embryo’s worden gekweekt voor wetenschappelijk onderzoek.

Over principiële kwesties sluit je lastig compromissen. Emeritus hoogleraar ethiek Govert den Hartogh legt in dit opiniestuk uit hoe D66 en ChristenUnie tot een uitruil kunnen komen: Medisch-ethisch uitruilen doe je zo.

Erfelijke ziektes

Wat nu al mag: het geslacht van een embryo bepalen als zeker is dat zo een ernstige erfelijke aandoening wordt voorkomen. De uitbreiding die Schippers wil, maakt geslachtskeuze ook mogelijk bij een beperkt aantal erfelijke ziektes waarvan duidelijk is dat het de kans verkleint op zo’n aandoening. Erfelijke borstkanker of erfelijke blindheid zouden dan kunnen worden voorkomen.

Zo’n uitbreiding staat nu in de compromistekst. De onderhandelingen stopten op dinsdagavond uren eerder dan gepland. Wat de vier partijleiders zeiden bij de uitgang was overduidelijk wél afgesproken werk: ze maken elkaar „geen verwijten”. Woensdag praten ze verder. Onder hoogspanning.