Column

De monsters die onze democratie besmetten

Het contrast tussen braaf Haags nieuws en berichten uit de rest van de wereld is soms erg groot. Ik laat me vertellen dat VVD, CDA, D66 en CU het vrijwel eens zijn over medisch-ethische kwesties en klimaatbeleid, zodat de komst van een liberaal-christelijke coalitie amper nog mis kan gaan. Tegelijk dringen zich vanuit de VS vragen op waarvan niet vaststaat of Hollandse politici er klaar voor zijn.

Je kunt denken dat die demonstratie, dit weekeinde, van nazi’s en andere extreem-rechtse figuren in Charlottesville een puur Amerikaans verschijnsel was. Ik weet het niet.

Lees ook: Wat gebeurde er afgelopen weekend in Charlottesville? Correspondent Guus Valk legt het uit in deze podcast.

Wie wil begrijpen waar deze mensen ineens vandaan komen, moet Devil’s Bargain van Joshua Green lezen: een recent boek dat de samenwerking van Trump met de nationalist Steve Bannon schetst, mede gebaseerd – tot ergernis van Trump – op ruim twintig uur interviews met Bannon.

Een lesboek voor elke campagneleider. Het schetst hoe Bannon van alt-right een politieke factor maakte. Na jaren als bankier en Hollywood-investeerder zat Bannon, later antiglobalist, vanaf 2005 enige jaren in de game-industrie in Hongkong. Hij maakte er studie van de psyche van gamers, een wereldwijde ‘onderwereld’ van hoger opgeleide mannen – jong, slim, sociaal onhandig – die met miljoenen opgaan in online-rollenspel. Bannon leerde er, vertelt hij in Devil’s Bargain, hoe hij later, bij het rechts-nationalistische Breitbart News, massaal jonge mannen kon verleiden deel te worden van alt-right.

‘Deze kerels, deze ontwortelde witte mannen, hebben een monsterlijke kracht”, zegt hij in het boek. Sommigen lieten zich zaterdag zien, en de vraag is of deze trend ook hier wordt opgepikt. Onheilspellend genoeg moest een Nederlandse scenarioschrijver, die een niet-onderbouwde vergelijking van nazi’s uit Charlottesville met Forum voor Democratie twitterde, ervaren dat anonymi zijn huisadres publiceerden, gevolgd door anonieme bedreigingen („Ik sla dat ventje tot moes”). Het is niet automatisch nazisme – onwelriekend is het zeker.

Hierop volgden de bekende gelaten reacties. Toch zou het me niet verbazen als we binnen vijf jaar, naast immigratie en klimaat, een heftig debat over inperking van internetvrijheid voeren. Ook hierin gaat de VS voorop: laatst zei nota bene David Gelernter (Yale), die al in 1991 in zijn boek Mirror Worlds de opkomst van sociale media voorzag, dat hij voorstander is geworden van internetcensuur. De online massa’s creëren „te veel verstoring van de openbare orde”, zei hij in Tablet Magazine. Een politiek-correcte overreactie, denkt u? Gelernter is verklaard aanhanger van Donald Trump.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.