D66 en CU nabij uitruil euthanasie

Kabinetsformatie De onderhandelende partijen lijken dichter bij een deal over ethische kwesties als embryo’s en levenseinde.

D66-leider Alexander Pechtold (rechts) en Gert-Jan Seegers van de ChristenUnie op het Binnenhof. Foto: Lex van Lieshout/ANP

Het lijkt op een uitruil tussen D66 en ChristenUnie: een kabinet Rutte III komt niet met een eigen ‘voltooid-leven-wet’, maar embryo-onderzoek wordt wel uitgebreid. Dat staat in een voorlopige tekst voor een mogelijk regeerakkoord waar het AD deze dinsdag uit citeert. Betrokkenen bevestigen dat zo’n tekst er ligt. Heel nadrukkelijk zeggen ze ook dat er nog geen sprake is van een akkoord tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Als de overeenstemming op medisch-ethisch terrein wel dichtbij is, lijkt weinig nog de vorming van Rutte III in de weg te staan.

Met dit nieuws is de ‘radiostilte’ doorbroken over het meest gevoelige thema uit de kabinetsformatie. Het leidde deze dinsdagochtend in Den Haag tot een gespannen sfeer: welke partij heeft er belang bij om de concepttekst te ‘lekken’? Welke achterban moet misschien worden voorbereid op nieuws dat minder goed – of zelfs heel slecht – valt?

CU-leider Gert-Jan Segers noemt het lekken van stukken over medisch-ethische thema’s ‘schadelijk voor het proces’. Volg de formatie in ons formatieblog.

Dit dossier is vooral voor D66 en de ChristenUnie spannend. D66 wil dat ouderen de mogelijkheid krijgen om hun leven te beëindigen als ze vinden dat het genoeg is geweest, ook al zijn ze niet ongeneeslijk ziek. De ChristenUnie is daar fel tegen.

Die partij moet ook niets hebben van uitbreiding van embryo-onderzoek. Als daarop wordt toegegeven, kan D66 dat voor de achterban claimen als een binnengehaald punt.

Het was D66-leider Alexander Pechtold die vorige week voor het eerst suggereerde dat er op gevoelige thema’s ook kon worden uitgeruild.

Het nieuwe kabinet zal, zoals het er nu naar uitziet, niet met een eigen wetsvoorstel komen over voltooid leven – al wilde het vorige kabinet dat nog wel graag. Wat in de voorlopige tekst niet van de baan lijkt te zijn: dat partijen zelf met wetsvoorstellen komen over dit onderwerp.

Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) heeft juist over ‘voltooid leven’ een eigen wetsvoorstel in voorbereiding. Zij heeft eerder al aangegeven dat ze daar niet mee wil stoppen. Haar voorstel verschilt nauwelijks van het kabinetsvoorstel dat er al lag. Het betekent dat de voltooid-leven-wet alsnog een brisant onderwerp blijft in de kabinetsformatie, want zou de ChristenUnie het risico willen nemen dat zo’n wet er via een meerderheid in de Tweede Kamer alsnog zou komen? Het is wel weer zo: vooralsnog lijkt er geen meerderheid voor te zijn.

Over principiële kwesties sluit je lastig compromissen. Emeritus hoogleraar ethiek Govert den Hartogh legt in dit opiniestuk uit hoe D66 en ChristenUnie tot een uitruil kunnen komen: Medisch-ethisch uitruilen doe je zo

Uitbreiding embryo-onderzoek

Bij de ChristenUnie en ook het CDA ligt uitbreiding van de Embryowet extreem gevoelig. Daarover is al uitvoerig gesproken aan de formatietafel omdat demissionair minister Edith Schippers (VVD) in mei vorig jaar met een voorstel kwam om deze wet te versoepelen. Ze wil het in uitzonderlijke situaties mogelijk maken dat embryo’s worden gekweekt voor wetenschappelijk onderzoek.

Wat nu al mag: het geslacht van een embryo bepalen als zeker is dat zo een ernstige erfelijke aandoening wordt voorkomen. Uitbreiding, die Schippers wil, houdt in dat geslachtskeuze ook zou mogen bij een beperkt aantal erfelijke ziektes waarvan duidelijk is dat het de kans verkleint op zo’n aandoening. Erfelijke borstkanker of erfelijke blindheid zouden daardoor kunnen worden voorkomen.

Volgens het AD zou uitbreiding van de geslachtsselectie zijn afgesproken door de vier partijen. Het is onduidelijk of embryo’s straks speciaal mogen worden gecreëerd en veertien dagen in leven mogen worden gehouden voor onderzoek.

Aan de formatietafel zal moeten blijken of het lekken van de voorlopige tekst het onderling vertrouwen heeft geschaad. En uiteindelijk: of de tekst blijft zoals die nu is. Publiekelijk wilden de partijen er dinsdagochtend niets over zeggen. Pechtold zei alleen dat er „geen akkoord” is.