Extreem-rechts in de VS, wie zijn dat?

Verenigde Staten

Extreem-rechtse milities vormden de kern van de rellen in Charlottesville. „Als dit land instort, hebben wij het recht ons met geweld van onze leiders te ontdoen.”

Leden van extreem-rechtse milities, zaterdag in Charlottesville. De burgemeester van de stad noemde hen zwaarder bewapend dan de politie. Foto Joshua Roberts/Reuters

Zes pistolen en geweren bezit Traves Coppock, president van de Wisconsin Oath Keepers. Ook hij heeft een antiek geweer, uit Rusland. En, o ja, zijn vrouw heeft ook nog een pistool, waarmee ze blikjes in de tuin omverschiet. Coppock heeft een andere reden om bewapend te zijn. „Er zijn overal rellen in Amerika. Het land valt sociaal uiteen. Ik wil mezelf en de Grondwet verdedigen.”

Het is medio juli, een maand vóór de gewelddadige demonstratie van extreem-rechts in Charlottesville. Coppocks rechts-conservatieve militie, Wisconsin Oath Keepers, bestaat uit 150 mannen. Terwijl hij rondrijdt in zijn zelfgebouwde auto, draagt hij het uniform van de groep: een zwart T-shirt en zwarte honkbalpet. De organisatie groeit snel, zegt Coppock.

Hij leidt een lobby om de vuurwapenwetten in Amerikaanse staten te versoepelen, zodat wapens op meer plekken zichtbaar gedragen mogen worden. Hij draagt een kaartje bij zich met ‘tien bevelen die wij niet opvolgen’, zoals „burgers ontwapenen” en „burgers in kampen stoppen”. Veel Oath Keepers zijn politieagent. Coppock zegt: „Altijd moet je klaarstaan om in te grijpen. Dit land is gesticht door burgers die een gewapend conflict begonnen. Als dit land instort, zoals Griekenland, hebben wij het recht om ons met geweld van onze leiders te ontdoen.”

Wat gebeurde er afgelopen weekend in Charlottesville? Correspondent Guus Valk legt het uit in deze podcast.

Rechtse milities zijn volgens onderzoeker J.J. MacNab, verbonden aan het Center for Cyber and Homeland Security, sterk in opkomst in de Verenigde Staten. Er zijn volgens haar ruim 500 gewapende milities, de meeste extreem-rechts. De ideologie verschilt, maar de meeste bepleiten vrij wapenbezit, richten zich tegen organisaties als Black Lives Matter, en zijn tegen de federale overheid. Ze tellen circa honderdduizend leden.

Zulke milities vormden het hart van de Unite the Right-demonstratie in Charlottesville, afgelopen zaterdag. De gewelddadige bijeenkomst, die eindigde met drie doden en tientallen gewonden, was een uiting van machtsvertoon van extreem-rechts Amerika. De Wisconsin Oath Keepers bleven weg uit de stad, maar gelieerde milities kwamen wel. Er liepen milities rond als de Three Percenters (‘patriottisch’), en er waren groepen ‘soevereine burgers’, die geen federaal gezag erkennen.

Veel militieleden waren zo zwaar bewapend, dat de politie urenlang nauwelijks te zien was in de straten van Charlottesville. Gouverneur Terry McAuliffe van Virginia zei na afloop: „Het is makkelijk kritiek geven, maar 80 procent van de mensen had semi-automatische wapens. Je zag de milities op straat, beter bewapend dan de politie.”

Opstandige familie

Rechtse milities zijn al enkele jaren in opkomst. Hun spectaculaire groei begon volgens J.J. MacNab met de gewapende confrontatie tussen de opstandige familie Bundy en de FBI in Nevada in 2014, waarbij honderden militieleden zich mobiliseerden. Sindsdien zijn de milities duidelijk verjongd, en trekken ze leden uit de alt-right-beweging.

In Charlottesville verbonden de milities zich met neonazistische en alt-right-activisten, groepen waar veel milities zich tot nu toe verre van hielden. In Charlottesville marcheerden ze samen met de Ku Klux Klan, met aanhangers van neonazi en zelfverklaard alt-right-ideoloog Richard Spencer, met de Hammerskins (een neonazigroep die oorspronkelijk uit Texas komt) en met Vanguard America (die een exclusief wit Amerika nastreeft).

Op het eerste gezicht lijkt het opmerkelijk dat de milities meer verenigd en zichtbaarder zijn, terwijl hun vermeende vijand, Barack Obama, niet meer in het Witte Huis zit. Jarenlang kon de National Rifle Association (NRA) immers campagne voeren tegen een federale overheid die misschien hun vuurwapens wilde afpakken.

De meeste van de ruim vijfhonderd milities bepleiten vrij wapenbezit en zijn tegen federaal gezag.

Maar het is de combinatie van macht én slachtofferschap die extreem-rechts en de militiebeweging nieuwe energie heeft gegeven. De macht zit in het Witte Huis, met president Donald Trump en topstrateeg Steve Bannon als ideoloog. De band tussen politiek en milities wordt groter. Een Republikeinse leider in de staat Oregon zei in juni dat de partij overweegt milities als de Oath Keepers in te zetten als beveiligingsdienst.

Het slachtofferschap wordt zichtbaar in een campagne van de NRA. Woordvoerder Dana Loesch richt zich in een spotje tegen ‘zij’. Ze doelt op de media en Hollywood, die ervoor zouden zorgen dat linkse activisten „ramen vernielen, auto’s verbranden, de rechtschapen burgers intimideren en terroriseren”. Loesch: „Vecht tegen het geweld van de leugens met de gebalde vuist van de waarheid.”

Extreem-rechts claimt morele zege na geweld Charlottesville, schrijft correspondent Guus Valk, die bij de demonstratie was

Hoe gevaarlijk is extreem-rechts? Een inventarisatie van The Center for Investigative Reporting laat zien dat er de afgelopen negen jaar 115 gevallen van extreem-rechts terrorisme waren in de VS. Daarbij vielen 79 doden. In dezelfde periode waren er 63 gevallen van radicaal-islamitisch gemotiveerd terrorisme, waarbij negentig doden vielen. Extreem-links terrorisme kwam ook voor, maar in mindere mate: negentien gevallen, waarbij zeven doden vielen.

Schietoefening tijdens de III% United Patriots’ Field Training Exercise in Fountain, Colorado. De Three Percenters-militie noemt dit het grootste patriottische evenement van het land. Foto’s Jim Urquhart/Reuters

Afgelopen vrijdag nog werd een man in Oklahoma gearresteerd die een aanslag wilde plegen bij een bankgebouw. De bom was nep, door een undercoveractie van de FBI, maar dat wist hij niet. De man was volgens de aanklacht „boos op de overheid” en wilde een daad stellen. Hij toonde zich verbonden met de Three Percenter-militie.

Volgens Traves Coppock van de Wisconsin Oath Keepers leidt de groei van de Amerikaanse milities tot tweespalt. Zijn eigen organisatie is een paar maanden geleden afgescheiden van de nationale Oath Keepers-organisatie. De landelijke Oath Keepers zijn „te militant” geworden, vindt hij.

Tot zijn ergernis zag Coppock dat Oath Keepers zich tijdens de presidentscampagne van Donald Trump als privémilitie gedroegen. „Ze kwamen zwaarbewapend op politieke bijeenkomsten. Trump waardeerde het, maar het leek of wij voor zijn militaire transport zorgden.”

VICE News liep het hele weekend mee met de extreem-rechtse demonstranten in Charlottesville: ‘We slachten deze mensen af als het nodig is’

Het zorgde voor wrijving tussen de ‘Grondwet’-militieleden, die kritisch zijn op ieder federaal gezag, en de nieuwe aanwas van Trump-aanhangers. Ook in enkele andere staten zijn de Oath Keepers om die reden afgesplitst. Coppock: „Ik geloof in de traditionele waarden van de Oath Keepers. We moeten burgers beschermen tegen de macht van de federale overheid.”