Schattige Scottish Fold-katten zijn eigenlijk heel zielig

Katten De Scottish Fold-katten zien er leuk uit en zijn daarom erg populair. Maar door die gevouwen oortjes kunnen ze veel pijn hebben.

Foto Istock/beeldbewerking NRC

Een rond koppie met grote ronde ogen en een platte neus, een korte nek en dan die naar voren gevouwen oortjes, waardoor ze een beetje op een uil lijken. Scottish Fold-katten zien er ontzettend schattig uit. En ze zijn fotogeniek. Ze slapen graag op hun rug en zitten vaak op hun achterste met hun poten gestrekt naar voren, wat er grappig en menselijk uitziet.

Geen wonder dat ze het goed doen op sociale media. Sok, de Scottish Fold van vlogger Enzo Knol, is pas een paar maanden oud en heeft al ruim 130 duizend volgers op Instagram. Ook de Amerikaanse zangeres Taylor Swift laat zich graag fotograferen met haar Scottish Folds Olivia Benson en Meredith Grey. De Britse zanger Ed Sheeran toont zijn vouwoorkat Calippo trots op Twitter en Instagram.

En ze zijn niet alleen leuk op de foto. „Folds zijn erg relaxed”, vertelt fokker Bettina van Hengel van Cattery Atropos in Barendrecht. „Ze kunnen goed samen met honden of kinderen. Daarom is er genoeg animo voor de katten.” De laatste tijd zien fokkers de interesse voor het ras toenemen. Gudrun Ravetz, voorzitter van de British Veterinary Association (BVA), vertelde de BBC eerder dit jaar dat de wereldwijde interesse in Scottish Folds te wijten is aan de populariteit onder beroemdheden en op sociale media.

Sok, de Scottish Fold van vlogger Enzo Knol.

Tal van (hobby)fokkers hebben zich toegelegd op dit ras. De Folds die gefokt worden zijn bijna nooit ‘volbloed’. Een Scottish Fold wordt meestal gekruist met een kat zonder gevouwen oren, vaak een Brits of Amerikaans kort- of langhaar, om kraakbeenproblemen te voorkomen. Gemiddeld krijgt de helft van de kittens gevouwen oortjes; als ze geboren worden hebben ze allemaal nog normale oren. Na 3-4 weken ontstaat de vouw. Een Fold-kitten kost al snel meer dan 500 euro.

Katten zijn bikkels

Maar het verhaal over de Scottish Fold gaat niet alleen over schattigheid. Door die gevouwen oortjes kunnen ze namelijk veel pijn hebben. De BVA besloot daarom begin dit jaar de media op te zoeken en om te waarschuwen voor de risico’s van het fokken van Scottish Folds. „Die beroemdheden geven het verkeerde voorbeeld”, zegt ook kattengedragexpert Marcellina Stolting.

De genetische oorzaak van die gevouwen oortjes is namelijk een afwijking van het kraakbeen. Dit zorgt voor vergroeiingen in de oren waardoor de kenmerkende vouw ontstaat. Maar de oren zijn niet de enige plek met kraakbeen. De afwijking kan ook vergroeiingen in de poten, heupen en staart veroorzaken. Daardoor kunnen de katten veel pijn hebben. Stolting: „Dat kunnen ze goed verbergen, waardoor hun eigenaren het vaak niet merken. „Katten zijn echte bikkels.”

De ernst van de vergroeiingen, hoe snel die erger worden en de hoeveelheid pijn die ze veroorzaken, verschilt sterk van kat tot kat. Sommige katten hebben bijna nergens last van, terwijl andere al na een paar maanden slecht gaan lopen. „Maar het komt bij alle Scottish Folds voor”, mailt dierenarts Richard Malik, verbonden aan de Universiteit van Sydney en gespecialiseerd in katten. „De klachten die ze kunnen krijgen lijken op die van artritis, waarbij de gewrichten ontstoken zijn.” Als de aandoening ernstig is, hebben de katten last van kreupelheid en is bewegen lastig en pijnlijk.

Pijnstillers en bestraling kan de pijn voor de katten verlichten

De afwijking kan niet verholpen worden. „Pijnstillers en bestraling kan de pijn voor de katten verlichten”, zegt Richard Malik. Katten met een kraakbeenafwijking worden vaak levendiger en beweeglijker als ze pijnstilling krijgen, maar omdat de ziekte blijft en vaak verergert, moeten ze de medicatie de rest van hun leven toegediend krijgen.

Genetische afwijking

Het gen dat zorgt voor de gevouwen oortjes van de Scottish Fold ontstond in Schotland. Het werd in de jaren 60 voor het eerst gezien bij een witte vrouwtjeskat. Die werd vervolgens enthousiast gekruist met katten van boerderijen in de buurt en met Brits kortharen. Zo ontstonden de Folds. In de jaren 70 werd duidelijk dat sommige van deze katten skeletafwijkingen hebben en kreupel zijn. Vooral als de ouders allebei Scottish Folds zijn. Dan heeft een kwart van de katjes ernstige kraakbeenafwijkingen die al na zeven weken te zien zijn: ze hebben vaak een onbuigbare staart en lopen vreemd of zelfs mank.

In Duitsland is het om die reden verboden om Scottish Folds te fokken. Ook wordt het ras niet erkend door de wereldwijde overkoepelende organisatie van kattenverenigingen, Fédération Internationale Féline (FiFe), waaronder ook enkele Nederlandse organisaties vallen. De FiFe vindt het risico op gezondheidsproblemen te groot.

„Als er veel ellende bij een bepaald ras wordt gemeld, kan de FiFe besluiten om dat ras niet te erkennen”, vertelt Anna Wijbrands van de Nederlandse kattenvereniging Mundikat, aangesloten bij FiFe. „Als de populatie van een ras klein is, komen er minder klachten binnen.” Dankzij de populariteit van de Scottish Fold kwam de kraakbeenafwijking aan het licht.

Enkele zelfstandige Nederlandse en Belgische verenigingen erkennen het ras wel, maar stellen strenge eisen aan de fokkers. Folds mogen nooit met Folds gekruist worden, om ernstige verminkingen te voorkomen. En de Folds die gebruikt worden om mee te fokken, worden uitgebreid gecontroleerd op kraakbeenproblemen.

Lees ook: Pete Marra neemt het op voor de vogel: Jouw poes is een moordenaar

„Folds zijn inderdaad gevoeliger voor kraakbeenafwijkingen”, zegt fokker Bettina van Hengel. „Daarom kruis ik ze met een Brits kort- of langhaar, nooit met een Fold. En als een Fold skeletafwijkingen heeft, fok ik er niet mee. Zo neem ik zo min mogelijk gezondheidsrisico’s.” Op haar website schrijft ze: „Gezondheid en geluk van de dieren staan voor ons voorop.”

Ondanks de vele voorzorgsmaatregelen die de meeste fokkers nemen, vindt dierenarts Richard Malik dat het fokken van Folds helemaal verboden moet worden: „Ik vind het ethisch niet verantwoord”, zegt hij. „Als er een risico is, moet je het niet doen. Ook niet als de kans klein is.” Marcellina Stolting sluit zich daarbij aan: „Alle internationale experts zijn het erover eens dat Scottish Folds niet gefokt moeten worden.”

Scottish Straight

En hoe zit het dan met de Scottish Straight, van hetzelfde ras als de Folds maar dan zonder de gevouwen oren? Of de Brits korthaar, waarmee Folds vaak worden gekruist?

„Die zijn qua gedrag en uiterlijk precies hetzelfde als de Folds”, zegt Richard Malik. Ze hebben alleen geen gevouwen oren. En dus ook de genetische kraakbeenafwijking niet. „Deze katten zijn wel gezond. Tenzij er te erg mee doorgefokt is, waardoor de genenpoel te klein wordt.” De katten lijken dan genetisch erg op elkaar, net als bij familieleden.

Dat risico bestaat bijvoorbeeld bij boerderijkatten die zich vooral voortplanten binnen hun eigen groep. Maar het komt ook steeds meer voor bij het onzorgvuldig fokken van raskatten. Als er te veel geselecteerd wordt op uiterlijk en er weinig genetische variatie is tussen katten van hetzelfde ras, kunnen er ongewenste genetische afwijkingen ontstaan. Dit soort problemen zie je nu vooral bij hondenrassen en bijna niet bij katten. „Maar nu raskatten steeds populairder worden, neemt het risico op genetische afwijkingen toe”, zegt Marcellina Stolting. „Mijn advies: kijk eens bij een asiel.” Daar vind je gezonde katten die schattig genoeg zijn om je Instagram- of Facebookpagina op te fleuren.