Over ‘voltooid leven’ is het lastig uitruilen

kabinetsformatie

D66 wil graag ‘uitruilen’ op medisch-ethisch gebied. De ChristenUnie zoekt liever thema’s waar de partijen het wél over eens zijn.

Carola Schouten en Gert-Jan Segers vrijdag tussen de formatiegesprekken. Foto Jerry Lampen/ANP

‘Uitruilen’ was het woord van de week in de kabinetsformatie. Woensdag opperde D66-leider Alexander Pechtold dat de partijen in plaats van „vage” compromissen elkaar beter iets kunnen gunnen. Hij suggereerde een methode van „het ene probleem aanpakken op de manier die jij ideaal vindt en het andere zoals de ander dat zou zien.”

Duidelijk is waar Pechtold op doelt: de ethische en levensbeschouwelijke kwesties waarin D66 en de ChristenUnie lijnrecht tegenover elkaar staan – van stervenshulp bij voltooid geacht leven tot de NIP-test voor zwangere vrouwen. En van actieve donorregistratie tot wetenschappelijk onderzoek met embryo’s. Deze onderwerpen zijn misschien wel de lastigste in de formatie – en uitzicht op een doorbraak is er nog niet.

De cruciale vraag: is de ChristenUnie ook voorstander van uitruilen op dit terrein? Wie zijn oor te luister legt, hoort daar minder enthousiaste geluiden. Over principiële kwesties is het moeilijk compromissen sluiten, dat is partijleider Gert-Jan Segers met Pechtold eens. Maar uitruilen vindt de partij geen vanzelfsprekend initiatief. Voor je het weet, wek je de indruk dat je je beginselen te grabbel gooit, zoals PvdA-leider Diederik Samsom overkwam.

Tegenhouden

Het uitgangspunt van de ChristenUnie in deze formatie is: we accepteren de bestaande medisch-ethische praktijk, in het besef dat deze door het overgrote deel van de bevolking wordt gesteund. CU’ers verwijzen daarbij naar Balkenende IV (2007-2010), het kabinet waarin de ChristenUnie voor het eerst meeregeerde. In de formatie accepteerde de partij toen de bestaande wetgeving rondom abortus en euthanasie en verklaarde ze zich bereid om verantwoordelijkheid te dragen voor de uitvoering ervan. Daar stond wel iets tegenover: er kwam geen verdere uitbreiding van die praktijk.

In deze onderhandelingen gaat het op dezelfde manier, zeggen betrokkenen. De kans dat Segers zijn wens om de wettelijke abortusgrens met zes weken te verlagen hard op tafel legt, is klein. Anderzijds zal hij nooit akkoord gaan met het D66-voorstel om de bedenktijd van vijf dagen voor vrouwen te schrappen.

Er schuilt wel een gevaar in deze aanpak, weten ze bij de ChristenUnie. De partij kan te boek komen te staan als een club die alleen maar dingen wil tegenhouden. Segers zal dus proberen aanvullend beleid binnen te halen dat de praktijk verzacht. In het geval van abortus bijvoorbeeld: meer geld voor voorlichting aan ongewenst zwangere vrouwen.

Palliatieve zorg

Onder Balkenende IV zag je hetzelfde. Er kwam geen inperking (of uitbreiding) van de euthanasiewetgeving, maar toenmalig CU-leider André Rouvoet kreeg van de PvdA en het CDA wel extra geld voor hospices en palliatieve zorg. Zo probeerde hij de aandacht te verschuiven: van de principiële discussie naar iets waar ze het wél over eens waren.

Onder het leiderschap van Segers is daar nog iets bij gekomen: hij wil graag verrassende bondgenootschappen sluiten. Dat lukte hem bijvoorbeeld met een wet die regelt dat hoerenlopers strafbaar zijn als ze hadden kunnen weten dat een prostituee slachtoffer is van mensenhandel. Deze ‘hoerenloperswet’ diende Segers in samen met de SP en de PvdA – partijen die niet vinden dat prostitutie verboden zou moeten worden.

D66 deelt de wens van de ChristenUnie om te zoeken naar medisch-ethisch beleid waar de twee partijen het wél over eens zijn. Al is het maar uit welbegrepen eigenbelang: als niet alle vier de partijen met opgeheven hoofd uit de onderhandelingen komen, zal de nieuwe coalitie geen lang leven beschoren zijn.

In die geest wijzen D66’ers naar Waardig ouder worden, het manifest dat de ChristenUnie lanceerde als alternatief voor het ‘voltooid leven’-plan van D66. Hierin bepleitte de partij onder meer een minister van Ouderenbeleid en meer aandacht voor mantelzorg. In de campagne zette Pechtold daar zijn handtekening onder.

Omgekeerd hopen D66’ers dat de ChristenUnie zich wil scharen achter een aantal punten uit het ‘Regenboog Stembusakkoord’ van homobelangenvereniging COC, zoals een wet voor ‘meerouderschap’ bij homo’s, een verbod op discriminatie van transseksuelen en het afschaffen van geslachtsregistratie bij de overheid. Het idee: als je de lijst aan onderwerpen verbreedt, vind je vanzelf een onderwerp waar je het wél over eens kunt worden.

Er is alleen één probleem, geven ze toe bij D66 en de ChristenUnie: deze methode is niet overal toepasbaar. Onderwerpen als ‘voltooid leven’ en embryoselectie zijn tamelijk zwart-wit: je bent ervoor of ertegen. Een compromis is vrijwel onmogelijk – en uitruilen óók.

Er is nog een belangrijk verschil met Balkenende IV. Aan deze formatie ging een campagne vooraf waarin de twee partijen hevig botsten over medisch-ethische kwesties. Dit maakt het lastiger om straks concessies te verkopen aan de achterban. Bij de ChristenUnie ligt dit overigens minder ingewikkeld dan bij D66: kiezers en kaderleden zijn doorgaans loyaal en vol begrip. Een oproer zal niet snel uitbreken.