Gescout door Johan Cruijff

Dit weekend gaat het nieuwe eredivisie-seizoen van start. Pieter Zwart (24) maakt bij Voetbal International school met uitvoerige statistische analyses van het spel. Ook al zit de jonge VI-lezer daar meestal niet op te wachten. „Bij het woord ‘data’ schieten ze al in een kramp.”

Met de randzaken van het voetbal houdt Pieter Zwart zich niet bezig. „Hoe kom je erbij dat ik dat interessant zou vinden?” Ilvy Njiokiktjien

In de stadions komt hij niet vaak, want daar kan hij het beeld niet terugspoelen. Liever kijkt Pieter Zwart (24) voetbal op de Utrechtse redactie van Voetbal International, waar schermen aan de muur hangen en hij de wedstrijd tegelijkertijd ook op zijn laptop kan zien. Die stream loopt meestal een paar seconden achter. Perfect, want zo kan hij wat op de tv gebeurt direct nog eens beoordelen.

Met het nieuwe seizoen op punt van beginnen lijken er meer en meer voetbaljournalisten en -volgers te zijn die doen wat hij doet. Niet gericht op het citaatje van speler of trainer, des te meer op de data en wat die zeggen over het spel. Net als bijvoorbeeld Michiel de Hoog van De Correspondent en de auteurs van voetbalblogs als Tussen de Linies en Catenaccio. Van die laatste was Zwart een van de mede-oprichters.

Randzaken doen hem helemaal niks. Hij voelde zich zelfs „beledigd”, vertelt hij, toen BNR hem twee jaar geleden vroeg commentaar te geven op een rel rond een sekstape waar onder meer Real Madrid-speler Karim Benzema bij betrokken was. „Hoe kom je erbij dat ik dat interessant zou vinden? Het gebeurt, maar wat voor analyse kun je erop loslaten?”

Aanvoerder

Zwart oogt op het eerste gezicht wat schuchter, maar over voetbal praat hij honderduit. Eloquent en zelfverzekerd rijgt hij de woorden aan elkaar: hij heeft een punt te maken, en hier komt het. Over hoe je balbezit eigenlijk uitrekent, waarom ‘winnaarsmentaliteit’ een leeg begrip is, en hoe je weet of het terecht is om te stellen dat een team ‘had moeten winnen’.

Het „virus” kreeg hem te pakken tijdens het EK voetbal van 2000, dat in Nederland en België plaatsvond. Toen was hij zeven. Op 15-jarige leeftijd begon hij met twee andere fanatiekelingen, die hij had leren kennen via een blog over videogame Football Manager, met Catenaccio. Het naar de defensieve Italiaanse speelstijl vernoemde blog ontstond vanuit het idee dat voetbaljournalisten „meer konden zijn dan fans met een typemachine” en dat voetbalsites niet per se alleen maar „stukjes van drie alinea’s met een spectaculaire kop erboven” hoefden te schrijven.

Zo kwam het dat Zwart op jonge leeftijd naam maakte met cijfermatige analyses, bedoeld om te doorgronden wat er op een veld gebeurt. Tijdens zijn eerste jaar Communicatiewetenschap werd hij uitgenodigd door toenmalig Voetbal International-hoofdredacteur Johan Derksen. Volgens collega’s uit die tijd was het nota bene Johan Cruijff die Zwart aanraadde bij het blad. Zwart was toen 19.

Zijn scriptie schreef hij, inmiddels al in dienst bij VI, over hoe je jongeren weer kan laten betalen voor journalistiek. Bij het voetbaltijdschrift is hij sinds januari dit jaar ‘aanvoerder’ van VI Pro, wat betekent dat hij het betaalde gedeelde van de site runt. Pro kost 5 euro per maand en heeft „twee poten”, zegt Zwart: „aan de ene kant de analyse, wat mijn tak van sport is, en aan andere kant cultstukken, meer over de sfeerkant van het voetbal.” De artikelen worden meestal speciaal voor online geschreven.

Het betaalmodel heeft inmiddels 2.850 abonnees. Zij zijn jong en vinden de competities van Engeland en Spanje minstens zo interessant als de eredivisie. Het verschil met Catenaccio, merkt hij aan de reacties eronder, is dat de VI-lezer „enorm sceptisch” is als hij er statistieken bij haalt. „Bij het woord ‘data’ schieten ze al in een kramp. Ze zeggen: voetbal kun je niet vangen in cijfertjes.” Hij ziet het als zijn taak ze toch te overtuigen.

Schatkamer

Met VI als blad gaat het niet goed. Na twee reorganisaties in twee jaar tijd is de redactie geslonken van 53 naar 32 mensen, als gevolg van een daling in papieren abonnementen en tegenvallende losse verkoop.

Wat is er gaande in de voetbaljournalistiek? Zwart zelf ziet drie ontwikkelingen. Ten eerste: clubs en spelers hebben de traditionele media steeds minder nodig. „Messi en Ronaldo hebben op Instagram en Twitter een veelvoud van het publiek van de journalisten die over die spelers schrijven.” Daarnaast zijn er de sites die alleen maar nieuwtjes en citaatjes kopiëren en plakken.

De derde ontwikkeling heeft het meest direct te maken met zijn eigen werk: de opkomst van talloze niche-blogs die onderdelen van het voetbalspel ontleden. „Je kunt iedere wedstrijd ter wereld live volgen, terugkijken en er alle mogelijke data over opvragen.” Statistiekbureaus als Opta Sports, waar Zwart gebruik van maakt, stellen data vrij beschikbaar voor bloggers, die er hun analyses mee ondersteunen. „Op hun werk kan ik weer voortbouwen, omdat bijvoorbeeld iemand in Amerika zo gek is geweest om uit te rekenen wat het reddingspercentage van keepers zegt over het volgende seizoen.” Over die statistiek kan hij gerust een paar minuten doorgaan, en met dezelfde vaart legt hij uit waarom Chelsea-speler John Terry in het ene systeem een heel goede verdediger is en in het andere een heel beroerde, of waar het mis is gegaan met het Nederlandse mannenvoetbal.

Zwart verwacht dat het op afstand volgen alleen maar aantrekkelijker zal worden. Tijdens het EK 2016 in Frankrijk werd er al beeld vanuit vogelperspectief aangeboden, zodat het hele veld was te overzien. „Een schatkamer voor het werk dat ik doe. En bij FOX Sports zijn doelpunten terug te kijken vanuit verschillende hoeken. De logische vervolgstap is dat je hele duels zo kan terugkijken, en daarna dat je als kijker ook live kunt schakelen tussen camerastandpunten.”

Of hij dit werk dan nog doet, valt te betwijfelen. Wellicht dat hij zijn data-analyses ooit eens kan toepassen op wat er, zegt hij voorzichtig, „misschien iets meer toe doet”. Hoe verkiezingsdebatten verlopen, bijvoorbeeld. „Ik wil niet over dertig jaar nog steeds uitleggen waarom Pietje de linksback verkeerd opgesteld stond.”