Zo’n oud betonnen balkon breekt echt niet à la minute af

Veiligheid

Veel oudere flats hebben onveilige balkons. De zorgen zijn groter als ze in particuliere handen zijn.

Bewoners van flats in de Venlose wijk het Vinckenbosje mogen voorlopig hun balkon niet meer op. Piroschka van de Wouw / ANP

Nuchterheid troef aan de Assendorperdijk in Zwolle. Balkons van de flatwoningen hier worden gestut, wegens mogelijk instortingsgevaar, maar bewoners reageren lauwtjes. „Het loopt wel los”, zegt Hans Velner op de trap van de zestig jaar oude portiekflat.

Terwijl de verhuurder, woningcorporatie Openbaar Belang, bewoners ten strengste had verboden de balkons te betreden, heeft Marijke Smid er gewoon haar was opgehangen. „Ik ben niet zo bang uitgevallen.” De sticker met ‘verboden toegang’ die ze van verhuurder kreeg, heeft ze niet op haar balkondeur geplakt. Daar zag ze het nut niet van in.

Aan de achterzijde van drie flats aan de Assendorperdijk zijn enkele weken geleden stempels geplaatst onder de onderste balkons. De balkons daarboven – de gebouwen tellen drie verdiepingen – worden met stalen kolommen ondersteund. „Het ziet er niet heel fraai uit zo”, erkent Erik van der Linden, manager vastgoed van Openbaar Belang.

De balkons zijn zogeheten ‘uitkragende’ balkons, gebouwd in de naoorlogse jaren tot 1975 op een manier die nu risico’s met zich meebrengt. De uitkragende betonnen delen lopen door tot in de vloer binnen. Na verloop van tijd kunnen deze vloeren zo verzwakken dat ze afbreken. Het kan zijn dat de wapening (stalen staven) te laag in het beton ligt waardoor de vloer niet stevig genoeg is, of dat de wapening is aangetast door ‘putcorrosie’, vaak als gevolg van het strooien van zout in de winter. Dat zout werkt in op het beton en de staven – beton is namelijk nooit helemaal waterdicht.

In 2011 ging het mis in Leeuwarden bij een galerijflat, gebouwd in 1965. Daar stortten vier galerijen gedeeltelijk naar beneden; de bovenste nam de rest in de val mee.

Jacob van Essen / ANP

Sinds ‘Leeuwarden’ zijn woningcorporaties extra alert. Het ministerie van Binnenlandse Zaken verordonneerde per 1 januari 2016 zelfs een plicht tot onderzoek; voor 1 juli 2017 moesten alle galerijflats in Nederland zijn geïnspecteerd.

Afgeschreven portiekflats

Of dat is gebeurd, kunnen het ministerie van Binnenlandse Zaken, de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht en Aedes, koepelorganisatie van woningcorporaties, geen van alle zeggen. De instanties vermoeden dat veel corporaties aan die plicht hebben voldaan. Gemeenten moeten hierop toezien.

Het zijn vooral de flatwoningen in particuliere handen die zorgen baren. Wico Ankersmit, directeur van de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht: „Bij de verenigingen van eigenaren, gezamenlijk verantwoordelijk voor het groot onderhoud, zitten de risico’s, wat mij betreft.” Hij denkt daarbij vooral aan de eigenaren van ‘afgeschreven’ portiekflats die in het verleden door corporaties zijn verkocht. „Die mensen konden zo’n flat net betalen, maar hebben vaak weinig geld (over) voor onderhoud. Als er 2.000 euro te besteden is, geven ze die liever uit aan bijvoorbeeld een nieuwe tv dan aan een balkon.” Een APK voor woningen zou helpen, stelt Ankersmit. „Zoals een auto onderhoud nodig heeft, moet je ook voor een gebouw zorgen.”

Als er 2.000 euro te besteden is, geven ze die liever uit aan bijvoorbeeld een nieuwe tv dan aan een balkon

Bij een onbekend aantal flats zijn de afgelopen jaren gebreken geconstateerd in de uitkragende delen. In 2015 moesten veertien galerijflats in Den Haag worden gestut. Eerder dit jaar gingen balkons van woningen in Venlo, Breda, Oss en Cuijk ‘op slot’. En eind juli nog in Nijmegen.

In Ermelo bleken onlangs de balkons van 142 eengezinswoningen van UWOON mogelijk niet veilig genoeg. De woningen stonden op de planning om te worden geschilderd. Bij de inspectie vooraf zijn scheurtjes geconstateerd bij een aantal balkons. Daarop liet de corporatie de deur vastschroeven of de doorgang versperren, voor zover de huurders meewerkten. De komende maanden bekijkt UWOON welke maatregelen nodig zijn, aldus Iris Uittien, manager wonen van UWOON.

In Nederland staan ‘vermoedelijk enkele honderden flatgebouwen’ met uitkragende galerijvloeren, volgens een brochure van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Maar Rick ter Velde, directeur van het ingenieursbureau Alferink van Schieveen uit Zwolle dat voor corporaties balkons inspecteert, meent dat er veel meer gebouwen zijn met uitkragende delen, duizenden.

Scheuren en roest in het beton zijn vaak niet te zien van buitenaf. Veel galerijvloeren zijn in de loop der jaren afgewerkt met een coating. „Wij gebruiken een metaaldetector om de staven op te sporen. Daarna bikken we er wat beton uit om te kunnen meten hoe diep de wapening ligt en om te zien of er sprake is van putcorrosie”, vertelt Ter Velde.

Manager Van der Linden van Openbaar Belang was verrast door de uitkomst van de inspectie; de balkons van in totaal 150 flatwoningen waren niet in orde, waaronder dus die 60 aan de Assendorperdijk. „Wij hadden er vertrouwen in dat de balkons goed waren, maar het tegendeel bleek waar. De veiligheid kon niet worden gegarandeerd, en dat moet je serieus nemen. De balkons zijn een tijdbom. Als die afgaat, heb je een groot probleem.”

De meeste afgekeurde balkons komen heus niet à la minute naar beneden, zegt Ter Velde. „Als er één persoon op zit, is er niet zo veel aan de hand, maar bij een feestje met tien man wordt dat anders. Op het moment dat je er achter komt dat het niet goed is, moet je direct maatregelen treffen.”

Bewoner Smid van de Assendorperdijk is tevreden met haar ‘balkon op palen’. „Alles is prima zo. Als ik mijn balkon opga, ben ik eerder bang dat ik mijn nek breek over de drempel of de rotzooi, dan dat de boel instort.”