Column

Non-binaire mensen, ook naast het podium

‘Het moet toch niet te gek worden’, was de reactie van velen op de aankondiging van de gemeente Amsterdam en NS om genderneutrale taal te hanteren. Dat er personen zijn die zich niet in een binair man-vrouwhokje wensen te wringen maar desondanks graag met de trein reizen kwam er gewoon niet in. Maar het concept van fluïde mannelijk- en vrouwelijkheid is eigenlijk de natuurlijkste zaak ter wereld.

Ik kwam in contact met de gendertheorie toen ik voor mijn studie in Kaapstad was. De Jamaicaans-Canadese dichter D’bi Young Anitafrika trad op in een café. Ze was atletisch gebouwd, had gouden ringen in d’r neus en een hanenkam. De kunstenaar declameerde over het leven in het grijze gebied tussen man- en vrouw-zijn.

Biologische sekse – dus of je een vulva of penis hebt – is niet hetzelfde als genderidentiteit. Mannelijk- en vrouwelijkheid is een caleidoscopisch spectrum van smaken die niet ophouden met bestaan simpelweg omdat we hebben besloten dat we er maar twee kunnen proeven. Wie kan met overtuiging zeggen dat er gedrag is dat uitsluitend wordt veroorzaakt door wat er tussen je benen zit?

De Amerikaanse filosoof Judith Butler betoogt dat gender een opvoering is. Het is niet iets wat je bent of hebt, maar wat je doet. We gedragen ons vaak zoals we denken dat het hoort. Neem jongens die lippenstift en nagellak willen dragen, in een roze tutu met ruches een pas de deux willen doen, maar vanwege gendernormen ervoor kiezen achter een bal aan te rennen. Of omdat SIRE je in een reclame vertelt dat dat is wat ‘echte jongens’ doen.

In veel niet-westerse culturen erkennen ze dat er meerdere genderidentiteiten zijn. In Zuid-Azië heb je de hijra of khawaja siras. De native Americans kennen de two-spirited people. Bij de Lakota heb je de winkte en bij de Navajo nadleeh. Ondanks onze ‘superieure cultuur’ – zoals minister Schippers Nederland afgelopen jaar categoriseerde – weigeren we gebruik te maken van het wiel dat anderen eeuwen geleden uitvonden. We zien non-binaire, genderqueer en agender personen al overal om ons heen. Van wereldsterren als paradijsvogel Grace Jones tot aan de excentrieke Prince en de flamboyante Steven Tyler van Aerosmith en – de voor heterovrouwen woest aantrekkelijke – Ruby Rose van Orange is the New Black.

In Nederland heb je sinds kort het eerste ‘huis’ van de in Amerika ontstane vogue-ballroom scene, House of Vineyard. Een veilige haven waar iedereen ongeacht afkomst, seksuele voorkeur en genderidentiteit met behulp van dans, make-up, mode en attitude expressie kan geven aan wat er binnenin zit. Op elk evenement worden ze door het publiek met veel bewondering ontvangen. Dat maakt het des te schrijnender dat wanneer genderneutrale personen zichtbaarheid naast het podium verlangen, het plots te veel gevraagd is.

Genderqueer kunstenaar-activist Alok-Vaid Menon wezen (sic) me op onze hypocrisie. We consumeren muziek, acteerwerk, dans en kunst uit de non-binaire gemeenschap. En hebben er veel geld voor over wanneer ze als ‘exceptioneel’ bestempeld zijn. Het minste wat we kunnen doen is non-binaire mensen niet enkel erkenning geven wanneer ze optreden voor ons eigen genot, maar dat ook bieden in het dagelijks leven wanneer ze louter om gelijke rechten vragen.

Genderneutraal betekent niet dat niemand meer man of vrouw mag zijn. Het betekent dat we genoeg respect hebben voor de mensen die dat niet zijn om hen aan te spreken zoals zij dat blieven.