De rechtse trekjes van een links bolwerk

Politieke kleur

Silicon Valley staat te boek als progressief en Democratisch. Maar de verwantschap met Trump is groter dan wordt gedacht.

Foto Benny Marty

Hij leek een conservatieve eenling in een progressief bolwerk. Googles ideologische echokamer, heet het interne manifest dat Google-medewerker James Damore deze week zijn baan kostte. Het manifest ging over het gebrek aan vrouwen in de tech-sector. „De linkse vooroordelen van Google”, schreef Damore, „hebben een politiek correcte monocultuur gecreëerd, die zichzelf in stand houdt door andersdenkenden het zwijgen op te leggen.” Google ontsloeg Damore hierop, en zette daarmee een debat in gang over de politieke kleur van de techsector.

Het ontslag van Damore is voor rechtse bloggers en aanhangers van president Donald Trump de perfecte casus om te bewijzen hoe star progressief Silicon Valley is. Op links is er bijval voor het ontslag, met name omdat Damore over de „biologische verschillen” tussen mannen en vrouwen schreef, en diversiteitsbeleid afwees. Maar veel critici op links vinden de maatregel te streng en zijn bang voor een contra-effect. „Google drijft een groot deel van de techsector in de armen van Trump”, schreef Harvard-linguïst Steven Pinker deze week op Twitter.

Memo van James Damore

Natuurlijk: Silicon Valley is in veel opzichten de belangrijkste Amerikaanse verzetshaard tegen Donald Trump. De Democraat Hillary Clinton haalde er bijna driekwart van de stemmen. Ze kreeg 95 procent van alle donaties vanuit Silicon Valley.

Conservatieve kant

Silicon Valley is etnisch divers: een kwart van de werknemers komt uit Azië. De techsector werd hierom scherp aangevallen door Trumps adviseur Steve Bannon. „Driekwart van de directeuren in Silicon Valley komt uit Azië”, zei Bannon, wat overigens incorrect is. „We zijn meer dan een economie. We zijn ook een samenleving.” Bij Facebook werkt vijftien procent van het personeel op een tijdelijke werkvergunning. Trump wil zulke visa verbieden, of op zijn minst drastisch beperken.

Maar Silicon Valley heeft ook een andere, conservatieve kant, die minder opvalt. James Damore is dus ook een product van de omgeving die hem verstootte. Juist deze regio, namelijk, maakte de opkomst van Trump mogelijk. Allereerst op technisch niveau: Trump maakte gebruik van de technologische vooruitgang in nieuwe media. Facebook veranderde de manier waarop Amerikanen nieuws tot zich namen drastisch. Niet alleen verschraalde het aanbod door zogeheten filter bubbles, Facebook bleek dé manier om geruchten te verspreiden, of om met tweets het gesprek van de dag te bepalen.

Ook ideologisch zitten Silicon Valley en het rechtse trumpisme minder ver uit elkaar dan soms lijkt. Donald Trump is in veel opzichten „de personificatie van Silicon Valley”, zegt techondernemer Bradley Tusk. „Hij is een echte Twitter-president. Hij kent de kracht van sociale media, en gebruikt die in zijn voordeel. Hij is een ordeverstoorder, net als wij.”

Bradley Tusk (43) is directeur van Tusk Holdings, een bedrijf dat investeert in bedrijven als Uber, Tesla en schoonmaakbedrijf Handy. Tusk was ooit politiek adviseur, onder meer voor de Democratische senator Chuck Schumer. Hij staat nu bekend in Silicon Valley als de ‘Trump Fluisteraar’.

De ochtend na de sensationele verkiezingszege van Donald Trump, in november vorig jaar, was Silicon Valley verbijsterd, zegt Bradley Tusk. De regio die sterk leunt op migranten, en die het kosmopolitisme en diversiteit omarmt, reageerde vol angst en ongeloof op de verkiezing van Trump. Tusk schreef die ochtend een memo van zeven kantjes, dat hij naar andere ondernemers in Silicon Valley stuurde. Zijn punt: „Trump is niet alleen slecht voor ons.”

Analyses en emoties over de winst van Trump bekijk je maar op tv, schreef hij. In Silicon Valley tellen alleen winst en verlies. En zo beschouwd ziet de toekomst er niet zo somber uit, schreef hij. „De kans dat we een activistische, anti-businessregering krijgen die met meer regels komt, is kleiner geworden. Fusies zullen sneller worden goedgekeurd. De deeleconomie loopt niet het gevaar de nek te worden omgedraaid.” En zo zijn er nog „vele, vele andere onderwerpen” waar Silicon Valley goed met de regering-Trump op kan samenwerken.

Race op leven en dood

Bradley Tusk weet dat Silicon Valley overwegend een Democratisch bolwerk is. De mensen om hem heen zijn woedend, en willen in actie komen. „Maar ik vind dat onverstandig. Ik zeg tegen collega’s: ‘Republikeinen gebruiken ook jouw app.’ Het is bizar om te denken dat je alleen kan leven van progressieve klanten.”

De verwantschap tussen Trump en Silicon Valley bleek maar weer toen enkele Silicon Valley-grootheden onlangs naar Trump overgestapten. Het bekendste voorbeeld is PayPal-oprichter en miljardair Peter Thiel. Hij verenigt Trumps wereld met de libertaire ‘laat mij met rust’-ideologie die in Silicon Valley gangbaar is. Acht jaar geleden schreef hij al: „Ik geloof niet langer dat democratie en vrijheid verenigbaar zijn. (..) We zien een race op leven en dood tussen politiek en technologie.” Technologie kan burgers volgens Peter Thiel bevrijden van de tirannie van de politiek.

Indirect heeft Thiel een grote rol gespeeld in de groei van de zogeheten alt- right-beweging. Thiel investeerde enkele jaren geleden in een start-up, internetbedrijf Urbit. Dat bedrijf is van Curtis Yarvin, die onder zijn pseudoniem Mencius Moldbug een belangrijke ideoloog van de beweging werd. Yarvins blog, Unqualified Reservations, is een begrip in die wereld. Hij onderhield volgens tijdschrift Politico contact met Trumps adviseur Steve Bannon, al ontkent Yarvin dat zelf. Wel werd hij op Bannons site Breitbart uitbundig geprezen om zijn voortdurende aanvallen op liberale democratieën.

Yarvin noemt zijn ideologie de ‘neoreactionaire beweging’, of de Duistere Verlichting. Democratie was „ineffectief en destructief”, schreef hij op zijn blog, en leidt tot „oorlog en verwoesting”. Hij omschreef zichzelf als „niet allergisch” voor racistische ideeën over witte dominantie. Hij prees een staatsbestel met een autocraat aan het hoofd aan als de beste staatsvorm. Een autocraat moet het land leiden als een bedrijf, vindt hij. Hij keerde zich de afgelopen jaren tegen gelijkheidsdenken, ‘politieke correctheid’ en de linkse media.

Andere alt-right-techondernemers hebben zich nog actiever opgesteld. Na de verkiezing van Trump namen enkele vooraanstaande namen uit Silicon Valley zitting in Trumps Economische Raad, een groep zakenlieden die de president adviseert. De prominente miljardair Elon Musk, de man achter Tesla en SpaceX, nam er bijvoorbeeld in plaats. Musk zegde zijn steun weer op toen Trump aankondigde uit het Klimaatverdrag van Parijs te stappen.

Ook Uber-directeur Travis Kalanick werd lid, al moest hij zijn zetel opgeven na groot verzet van medewerkers en klanten, die massaal de taxi-app opzegden. Peter Thiel kreeg volgens The New York Times te horen dat hij om zijn steun aan Trump een negatieve evaluatie zou krijgen van Netflix-baas Reed Hastings, voor het werk dat Thiel als Facebook-bestuurder doet. De kloof tussen de linkse kant van Silicon Valley en Trump laat zich niet zomaar dichten.

De toenadering tussen Silicon Valley en Trump is inderdaad broos, maar is groter dan op het eerste gezicht lijkt, zegt ondernemer Bradley Tusk. Hij juicht nauwere banden tussen de regering en zijn regio toe. „Peter Thiel kan Trump misschien beïnvloeden. Hij kan er misschien voor zorgen dat Trump zijn rampzalige visumplan intrekt.” Zacht lobbyen werkt beter dan de straat opgaan, vindt Tusk. „Tech-ondernemers zijn voor lage belastingen, en voor maximale vrijheid. Dat kunnen we met Trump misschien bereiken.”

Dan bedenkt hij zich even, en zegt hij met een lachje: „Maar ik weet ook wel dat we met Trump geen enkele garantie hebben. Als hij morgen een oorlog tegen Noord-Korea begint, koop ik niks voor mijn lagere belastingen.”