Jorge Zorreguieta (89) had veel te danken aan dictatuur

Necrologie

Jorge Zorreguieta (1928-2017), staatssecretaris van Landbouw tijdens de Argentijnse dictatuur, was in Nederland vooral bekend als de vader van. Dochter Máxima noemde hij ‘zijn betere ik’.

Zorreguieta was niet bij het huwelijk van zijn dochter, maar bleef haar regelmatig zien, later steeds openlijker. Hier was hij bij het 40ste verjaardagsfeest van Willem-Alexander op Paleis het Loo in 2007. Foto Peter Hilz/Hollandse Hoogte

Een lobbyist voor de landbouwbelangen van Argentijnse grootgrondbezitters. Een fervente anti-communist die met een Colt .38 in zijn binnenzak rondstapte om zich de guerrillero’s van de Montoneros van het lijf te houden. Een kundig politicus en onderhandelaar wiens waarde voor de Argentijnse junta veel groter was dan zijn officiële functie als onderminister deed vermoeden. En in Nederland beter bekend als de vader van koningin Máxima.

Dinsdag overleed Jorge Horacio Zorreguieta op 89-jarige leeftijd in zijn woonplaats Buenos Aires aan de gevolgen van non-Hodgkin-lymfoom, een zeldzame vorm van lymfeklierkanker. Máxima verliest niet alleen haar vader, maar ook een man met wie ze een goede band had en met wie ze gelijkenissen vertoonde, zegt de Argentijnse journaliste María Laura Avignolo die de koningin volgde voor het Argentijnse dagblad Clarín. „Jorge Zorreguieta is in sommige opzichten Máxima’s evenbeeld. In beiden zie je de Baskische wortels van haar vader terug, fysiek én karakterologisch. Zowel Jorge als Máxima is ambitieus en voortvarend, maar ook innemend, slim en humorvol”, aldus Avignolo.

Jorge Zorreguieta is in sommige opzichten Máxima’s evenbeeld.

Ondanks de grote afstand bezocht zijn vierde dochter Máxima hem met enige regelmaat – ook de afgelopen dagen was ze bij hem. De laatste tijd verbleef hij in kliniek Fundaleu in de buurt van het ouderlijk woonhuis waar Máxima opgroeide.

Zoon van bankbediende

Jorge Zorreguieta werd in 1928 geboren als nakomeling van Spaans-Baskische en Italiaanse immigranten en zoon van een bankbediende. In Nederland kreeg hij de grootste bekendheid als staatssecretaris (1976-1979) en minister (1979-1981) van Landbouw en Veeteelt tijdens het dictatoriaal regime van generaal Videla. Daarmee gaf Zorreguieta leiding aan de belangrijkste exportsector (graan, vlees) van Argentinië tijdens een zwarte periode in de geschiedenis van het land. Tijdens de dictatuur werden volgens mensenrechtenorganisaties ongeveer 30.000 mensen uit staatswege vermoord.

Achteraf bezien bevat Zorreguieta’s invloedrijke positie in het Argentijnse regime een belangrijke ironie, schrijven de Argentijnse journalisten Gonzalo Álvarez Guerrero en Soledad Ferrari in hun boek over de familiegeschiedenis van de Zorreguieta’s. Het was die positie waardoor de deuren van de Nieuwe Kerk te Amsterdam tijdens de huwelijksceremonie tussen zijn vierde dochter en de kroonprins van Nederland in 2002 dichtbleven. Maar dertig jaar eerder had diezelfde positie voor hem in Buenos Aires juist deuren geopend naar zijn voorname schoonfamilie, de Cerruti’s.

El Zorro

Aanvankelijk had Carmenza Cerruti, Jorge’s toekomstige schoonmoeder, geen goed woord over gehad voor Zorreguieta. Iemand die zijn studie scheikunde niet had afgemaakt. Een onbeduidende man op een douanekantoortje in de haven van Buenos Aires. Iemand die „net zoveel grond bezat als er in een bloembak past”. Een versierder die illegaal samenwoonde met haar mooie dochter María del Carmen (want officieel was Jorge nog getrouwd met zijn eerste vrouw, Marta López Gil). En dan was Jorge ook nog eens zestien jaar ouder dan haar dochter.

Carmenza’s houding verzachtte aanmerkelijk toen Zorreguieta, naast zijn douanewerk, in de jaren zeventig steeds succesvoller werd in het behartigen van de belangen van Argentijnse grootgrondbezitters bij overheidsinstanties. Hij was in die sector verzeild geraakt door eerdere bemoeienissen met de bedrijfsvoering op het landgoed van zijn eerste schoonfamilie. Jorge mocht op steeds deftiger gelegenheden komen. Dat hij in 1971 zijn (officieel onechte) dochter Máxima katholiek liet dopen, viel bij de devote Carmenza ook niet slecht.

Goedkeurend knikte zijn schoonfamilie bij de toespraak die Zorreguieta eind januari 1976, het jaar van de generaalscoup, hield bij de opening van de jaarlijkse graanbeurs:

„Wij zijn in Argentinië beland bij wat Engels en Marx onder arbeid verstaan. Het doet denken aan de beruchte publicaties van Lenin: alle macht aan de sovjets. Hier hebben we de macht op de fabrieken ook aan de sovjets gegeven: de arbeidersraden. Dat baart ons als ondernemers zorgen.”

De oud-correspondent Jan Thielen, die als enige journalist lang met Zorreguieta sprak voor een biografische schets, noemt diens rol binnen de dictatuur „essentieel”. Niet alleen reisde ‘El Zorro’ (‘De Vos’) de halve wereld af voor graancontracten die de militaire junta de broodnodige deviezen opleverden voor de haperende economie. Een mooie graandeal met het – toen nog – communistische Moskou zorgde er tevens voor dat de Russen een goed woordje deden voor de generaals in het Mensenrechtencomité van de VN, schrijft Thielen.

Volgens Zorreguieta’s goede vriend Mario Cadenas Madariaga ging Máxima’s vader in zijn onderhandelingen „gruwelijk slim” te werk, en kon hij mede slagen omdat hij ook nog „zo vreselijk sympathiek” was. Over de repressie door de generaals zei hij: „Natuurlijk was Jorge Zorreguieta op de hoogte van de verdwijningen. We wisten het allemaal.”

Máxima koos een middenweg tegenover haar vaders verleden in de Argentijnse dictatuur.

Jeunesse dorée

Bij een nieuwe maatschappelijke en politieke status horen nieuwe scholen voor de kinderen. Terwijl de drie dochters uit Zorreguieta’s eerste huwelijk naar gewone onderwijsinstellingen waren gegaan, spaarde de geslaagde Zorreguieta kosten noch moeite om zijn „betere ik”, zoals hij Máxima noemde, een jeunesse dorée te bezorgen. Daar hoorde een chique, Engelstalige school bij. Het werd het Northlands College, in een voorstad van Buenos Aires. De keuze voor deze instelling was, achteraf beschouwd, de belangrijkste investering van Zorreguieta in de toekomst van zijn vierde dochter. Tijdens het laatste jaar op Northlands raakte Máxima bevriend met Cynthia Kaufmann. Het was deze Kaufmann die Máxima in 1999 tijdens de aprilfeesten in het Spaanse Sevilla voorstelde aan ene Willem-Alexander, Prins der Nederlanden.

Prinses Máxima zit naast haar ouders tijdens de doop van haar dochter Amalia, in 2004.
Foto Lex van Lieshout/Reuters
Het gezin Zorreguieta.
Benelux Press
Jorge Zorreguieta legt de eed af om zijn ambt als staatssecretaris van Landbouw te kunnen aanvaarden.
Foto Argenpress.com/Argentine out

Kinderen hebben hun ouders niet voor het uitkiezen. Wel worden ze soms gedwongen zich publiekelijk voor hun verhouding tot de vorige generatie te verantwoorden. Máxima koos een middenweg tegenover haar vaders verleden in de Argentijnse dictatuur. Ze nam er afstand van zonder haar vader af te vallen.

In 2001, bij haar verloving met Willem-Alexander, zei ze: „Ik verwerp sinds lang de Videla-dictatuur, de verdwijningen, de martelingen, de moorden en alle verschrikkelijke feiten uit die tijd. Dat heeft zeker grote littekens op onze maatschappij achtergelaten.” Over de rol van haar vader zei Máxima: „Over mijn vaders deelname aan die toenmalige regering wil ik in alle eerlijkheid zeggen dat ik spijt heb dat hij zijn best gedaan heeft voor de landbouw in een verkeerd regime.”

Lees ook over het staatsbezoek van Koning Willem Alexander aan Argentinië: Koning verwijst naar dictatuur bij Argentijns staatsbezoek

Tevens gaf Máxima aan haar vader op zijn woord te geloven toen hij zei pas veel later, in 1984, van de gruwelijkheden te hebben gehoord. „Hij had de beste intenties en ik geloof in hem”, zei ze. „Waarom zou hij tegen mij liegen?”

Michiel Baud deed op verzoek van het kabinet-Kok in 2001 officieel onderzoek naar het verleden van Zorreguieta. Hij concludeerde dat de oud-staatssecretaris van de verdwijningen moest hebben geweten. Zorreguieta stelde dat de Nederlandse onderzoeker was „bevooroordeeld door linkse ideeën”. Willem-Alexander noemde Bauds conclusie „een mening, waartegenover andere meningen staan”. „Alex begrijpt mij”, zei Zorreguieta over zijn schoonzoon tegen de journalist Thielen.

Lievelingetje

De band tussen Jorge Zorreguieta en „zijn lievelingetje”, zoals de Argentijnse journalisten Gonzalo Álvarez Guerrero en Soledad Ferrari over Máxima schrijven, overleefde de pijnlijke periode in de aanloop naar haar huwelijk in 2002.

Toenmalig premier Kok had Zorreguieta verteld dat hij en zijn vrouw niet welkom waren bij het huwelijk van hun dochter. Beiden plengden tranen bij het horen van de bandoneon-klanken van Adiós Nonino. Vader Jorge zag, alleen met zijn vrouw in een kamer van het Ritz-hotel in Londen, dochter Máxima samen met honderden genodigden en gadegeslagen door miljoenen televisiekijkers trouwen in de Nieuwe Kerk van Amsterdam.

Nadien zouden vader en dochter elkaar regelmatig zien, eerst buiten het zicht van televisiecamera’s alsof het om een geheime relatie ging, later steeds openlijker zoals ter gelegenheid van Máxima’s veertigste verjaardag of die van Willem-Alexanders vijftigste, april dit jaar. Ook pasten vader en moeder Zorreguieta soms op de kinderen van het koningspaar in Villa Eikenhorst in Wassenaar. De ontsteltenis die Argentijnse slachtoffers van mensenrechten nog toonden in 2007 toen Zorreguieta samen met koningin Beatrix in het openbaar verscheen bij de doop van prinses Ariane, vervaagde. Máxima zelf nam steeds meer vrijheid om de betekenis van de momenten van nabijheid van haar vader te beklemtonen. Tijdens de kerstvakantie in het Argentijnse vakantieoord Villa La Angostura in 2014 noemde de koningin haar vaders aanwezigheid daar „mijn grootste kerstcadeau”.