Guam is wederom pion in een geopolitiek spel

Amerikaans grondgebied Guam is van oudsher een cruciaal strategisch steunpunt voor de VS in Azië. En nu dreigt Kim Jong-un met een aanval.

Marineschepen in de Apra Harbor van Guam, 5 maart 2016. Foto Reuters

„Goedemorgen, lieve mensen van Guam”, klonk het woensdag, toen gouverneur Eddie Baza Calvo de bewoners van het eiland in de Stille Oceaan toesprak. Hij vertelde dat hij net als iedereen op Guam die ochtend wakker was geworden met het nieuws van de nucleaire dreiging vanuit Noord-Korea, omdat het land wraak wil nemen met zijn „zogenaamde nieuw ontwikkelde technologie”. Maar iedereen kan er volgens Calvo verzekerd van zijn dat het eiland geen gevaar loopt.

Niet alle inwoners zijn er gerust op: „We zijn lokaas voor Noord-Korea”, liet een bewoner van Guam aan de Australische nieuwssite news.com.au weten. Het eiland zou het onderpand worden van een oorlog „tussen twee verwende, kinderachtige leiders”, vervolgde hij. Een ander wond zich op omdat hij ervan overtuigd is dat Trump niet eens weet waar Guam ligt.

Een dag later heeft de Noord-Koreaanse generaal Kim Rak-gyom zijn plannen om Guam aan te vallen uitgewerkt. Via staatsmedia laat hij weten dat „dialoog onmogelijk is” omdat de Amerikaanse president Trump „beroofd is van zijn verstand”. Om Trump duidelijk te maken dat de situatie ernstig is, zal Noord-Korea daarom half augustus vier Hwasong-12 raketten enkele kilometers voor de kust van Guam de zee in laten plonzen bij wijze van waarschuwing.

Strategische ligging

Guam – dat bij de VS hoort – is dankzij de strategische ligging tussen de Filippijnen, Papoea Nieuw Guinea en Japan in de geschiedenis al vaker betrokken geraakt bij geopolitieke verwikkelingen. Dat is een verrassende rol voor een eiland dat niet groter is dan 544 vierkante kilometer, en ruim 160.000 inwoners heeft.

Sinds het land in 1565 door de Spanjaarden werd gekoloniseerd en gekerstend, is het nooit meer zelfstandig geweest. Nadat het in 1898 veroverd werd door de VS, als onderdeel van de Amerikaanse overwinning in de Spaans-Amerikaanse oorlog, vormt het eiland een handig opstapje voor de VS naar de rest van Azië.

Lees ook: Elf vragen over het geopolitieke drama tussen Noord-Korea en de VS. Welke opties zijn er en hoe staat het er nu precies voor?

Anno 2017 is het eiland nog steeds onderhorig aan de VS. Guam heeft dan ook Trump als staatshoofd. Het heeft de status van territorium met zelfbestuur: de bewoners betalen geen belasting aan de VS en hebben ook geen stemrecht bij de presidentsverkiezingen. Er zit een afgevaardigde in het Congres, Madeleine Bordallo. Zij heeft alleen spreekrecht. Daarvan maakte ze woensdag gebruik toen ze verklaarde dat ze „ervan overtuigd is dat Guam goed wordt beschermd.”

Illustratie NRC Studio

Militaire bases

Het eiland bestaat voor eenderde uit militaire bases. De VS hebben er een luchtmachtbasis en een marinebasis waar nucleaire onderzeeërs liggen, en er zijn ruim zesduizend Amerikaanse militairen op Guam gestationeerd. Een op de acht inwoners van het eiland is Amerikaans veteraan. De economie draait grotendeels op de militaire aanwezigheid en op het toerisme dankzij de stranden. Er zijn plannen om de militaire aanwezigheid van de VS verder uit te breiden, onder meer vanwege de aanstaande terugtrekking van troepen van het zuidelijke Japanse eiland Okinawa.

Guams rol van militair draaipunt dateert uit de Tweede Wereldoorlog toen het eiland, nadat het in 1944 op de Japanners was heroverd, een uitvalsbasis werd voor aanvallen op Japan. Guam hield daar nog een uitheemse slang aan over, meegekomen met het militaire vervoer, die prompt lokale diersoorten deed uitsterven.

We zijn een soort lokaas voor Noord-Korea

Het eiland behield de functie van militair steunpunt tijdens Amerikaanse oorlogen in Korea, Vietnam en tijdens de Golfoorlog en de oorlog in Irak. Het eiland is een knooppunt van onderwaterkabelcentra en een plek waar inlichtingendiensten veel data verzamelen. Bovendien is het een opslagplaats van conventionele en nucleaire wapens. Recent voerden strategische B-1-bommenwerpers vanaf Guam oefenvluchten uit boven het Koreaanse schiereiland als reactie op raketproeven van Pyongyang.

Dat Kim Jong-un dreigt Guam aan te vallen, is vooral van symbolische betekenis, bleek wel uit de woorden waarmee gouverneur Eddie Calvo zijn speech afsloot: „Guam is Amerikaans grondgebied. Een aanval op, of bedreiging van Guam, is een aanval op, of bedreiging van de Verenigde Staten. Moge God het volk van Guam zegenen en moge God de Verenigde Staten zegenen.”