Column

Formatie hervat met stapel huiswerk van Zalm

De Haagse Stemming Vandaag is dag 147 van de formatie. Tijdens de zomer verschijnt De Haagse Stemming sporadisch. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief te ontvangen.

Vandaag worden de formatieonderhandelingen na drie weken vakantie hervat met een grote stapel huiswerk van Gerrit Zalm. De onderhandelaars hopen op hulp van de polder bij het hervormen van de arbeidsmarkt. Het demissionaire kabinet wacht naast moeizame begrotingsonderhandelingen de nasleep van het gifeischandaal. En het gezelschapsspel ‘ik word genoemd’ is in volle gang.

ZALMTABELLEN: Na drie weken doodse stilte krioelde het gisteren in het Tweede Kamergebouw weer van de Kamerleden, medewerkers en journalisten. Om samen te bespreken waar ze nu staan in de formatie en wat informateur Zalm heeft geproduceerd tijdens hun afwezigheid, of op zoek naar nieuws daarover. Oud-VVD-minister van Financiën Zalm, die doorwerkte tijdens de formatievakantie, stuurde maandag een dik pakket teksten en cijfers naar de onderhandelaars. Volgens de Volkskrant zelfs al “het geraamte voor het regeerakkoord van Rutte III”, volgens betrokkenen die wij spreken meer helderheid over de invulling van de onderhandelingen tot nu toe: compromisteksten, maar vooral “heel veel tabellen”.

Hervatting met buikpijn: Vandaag ontmoeten de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie elkaar weer in het Johan de Witthuis. ‘s Middags praten ze met deskundigen over de gaswinning in Groningen. Alle ogen zijn de komende weken gericht op Alexander Pechtold. De intentie van D66 is om deze combinatie te laten slagen, maar hij zit met buikpijn aan tafel over het mogelijk maken van ‘rechts met den Bijbel’, de minimale Kamermeerderheid van 76 zetels en de mogelijke electorale gevolgen. Een doorbraak in de formatie is nog niet aanstaande.

Parallel onderhandelen: De onderhandelaars hebben opgegeven dat zij op tijd klaar zullen zijn om de Miljoenennota voor Prinsjesdag te schrijven. Als ze eruit komen, is straks in de Tweede Kamer nog genoeg tijd om de begroting voor 2018 aan te passen, redeneren ze. Daarover moet het demissionaire kabinet, dat volgende week aan de slag gaat met de laatste raming van het CPB, het dan eerst nog eens worden. Het dreigement van Lodewijk Asscher om alsnog uit het aftredende kabinet te stappen als de VVD niet meewerkt aan de verhoging van de lerarensalarissen is bij de coalitiepartner niet goed gevallen. Desnoods presenteert de VVD de Miljoenennota volgende maand alleen.

Gifeischandaal: Het demissionaire kabinet sleept zich naar de eindstreep. Een nieuw intern probleem: het ‘gifeischandaal’ waardoor waarschijnlijk ruim een miljoen gezonde kippen worden afgemaakt. Martijn van Dam (Landbouw en voedselveiligheid, PvdA) is verantwoordelijk voor de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, die al in juni wist van het reinigingsbedrijf dat het verboden insecticide fipronil in kippenstallen verspreidde. Terwijl de toezichthouder op televisie uit de bocht vloog, was Van Dam nog op vakantie. En de staatssecretaris maakt het einde van dit kabinet sowieso niet mee, want hij heeft besloten al op 1 september te beginnen met zijn nieuwe baan bij de publieke omroep.

Polderproblemen: Naast de morele thema’s als klimaat, vluchtelingen, medische ethiek is de arbeidsmarkt een van de nijpende kwesties in deze formatie. Werkgevers- en werknemersorganisaties worden binnenkort uitgenodigd om met de onderhandelaars te praten over vast vs. flexwerk, doorbetaling bij ziekte en het pensioenstelsel. De hoop was dat de polder voor dat laatste zelf met een oplossing zou komen - zeker ook omdat dat een buffer zou opwerpen tegen kritiek van de linkse oppositie. Maar onderhandelingen die al sinds 2015 lopen zijn nog niet verder dan “een concepttekst”, hoorden Marike Stellinga en Christiaan Pelgrim. Als werkgevers en vakbonden nog invloed willen hebben op de nieuwe kabinetsplannen, moeten ze snel zijn.

Mastodontalert: Een opmerkelijk pleidooi richting de formatietafel, dinsdag in NRC. Oud-CDA-premier Ruud Lubbers en emeritus hoogleraar Paul van Seters pleiten voor het jaarlijks opnemen van 25.000 vluchtelingen via het hervestigingsprogramma van de Verenigde Naties. Om de vergrijzing tegen te gaan. Precies dat aantal opperde Jesse Klaver - overigens als bovengrens - tijdens de formatieonderhandelingen met GroenLinks. Dat was, zo reconstrueerde Philip de Witt Wijnen knap, het moment waarop onderhandelaars van VVD en CDA ontploften en de breuk met GroenLinks onvermijdelijk werd. Op de oproep van Lubbers wilde niemand van de onderhandelende partijen gisteren reageren. Net als toen Herman Wijffels zijn CDA verwijten maakte over Buma’s gebrekkige inzet voor het klimaat, werd wijselijk gezwegen.

Poppetjes: Het gezelschapsspel ‘ik word genoemd’ is ook begonnen. In NRC trapten we de speculatie over aanstaande bewindspersonen af met portretjes van zeven outsiders. De Volkskrant maakte een serie met mogelijke kandidaten. De formatie is niet alleen persoonlijk spannend voor de aanstaande ministers en staatssecretarissen, maar ook voor de ‘wachtkamerleden’ van de onderhandelende partijen die al maanden wachten of ze nu wel of niet de Kamer in mogen als er partijgenoten doorschuiven naar het kabinet.

Relatiesecondant: Thijs Niemantsverdriet, die een paar weken Tom-Jan Meeus vervangt als politiek columnist, mist de ‘relatiesecondant’ in deze formatie. Het type Jacques Tichelaar of Cees van der Knaap. Alhoewel, beide kabinetten waarbij zij aan de wieg stonden gingen ruziënd ten onder.

Wat wij lezen: De NRC-zomerserie van dubbelinterviews had afgelopen week wel een hele bijzondere aflevering voor iedereen die van politiek houdt. Thijs Niemantsverdriet en Marike Stellinga spraken Diederik Samsom en Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing. Of beter gezegd: Samsom sprak, over alles wat er mis ging, maar waar hij nog steeds ten volle achter staat. En hij sluit een comeback niet uit: “Politiek is als herpes, het blijft in je lichaam en komt terug op zwakke momenten.”

Personalia: Niet meer politiek beladen, maar wel verdrietig: Maxima’s vader Jorge Zorreguieta is op 89-jarige leeftijd overleden. Donald Trump heeft oud-congreslid Pete Hoekstra formeel voorgedragen als de nieuwe ambassadeur in Nederland. De geboren Groninger is een Republikeinse hardliner die op medisch ethische dossiers de ChristenUnie inhaalt en islamitische complottheoriën deelt met Wilders. Selçuk Öztürk zegt in het AD dat hij de PvdA in 2014 aanbood terug te keren naar Roermond - waardoor zijn afsplitsing en de oprichting van Denk misschien nooit had plaatsgevonden. En Sybrand Buma is tijdens zijn vakantie in Brabant van zijn racefiets gereden.

QUOTE VAN DE DAG:

“Het is waarschijnlijk de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog dat we aan het einde van een economische cyclus komen met zo weinig munitie om een recessie te verzachten.”

Jean-Claude Trichet, voormalig president van de Europese Centrale Bank, blikt in een interview met NRC terug op het tienjarig ‘jubileum’ van de financiële crisis. Hij waarschuwt dat westerse economieën onvoldoende weerbaar zijn om een volgende economische crisis te kunnen doorstaan.