Het eerste driedaagse kampeerpopfestival A Campingflight to Lowlands Paradise in 1993 in Biddinghuizen kwam nauwelijks van de grond. Hoe een hippie-achtig initiatief uitgroeide tot een baanbrekend popfestival dat de festivalcultuur in Nederland grondig veranderde.

25 jaar Lowlands

Een trendsettend muziekstadje in de polder

Door Amanda Kuyper. Vorm/productie Koen Smeets. 10 augustus 2017

Het eerste driedaagse kampeerpopfestival A Campingflight to Lowlands Paradise in 1993 in Biddinghuizen kwam nauwelijks van de grond. Nu viert Lowlands van 18-20 augustus uitverkocht zijn 25ste editie. Hoe een hippie-achtig initiatief uitgroeide tot een baanbrekend popfestival dat de festivalcultuur in Nederland grondig veranderde.


Het is een dringend telefoontje vanuit een telefooncel op het marktplein van Chamonix in Zuid-Frankrijk. Met zicht op de Mont Blanc maakt Leon Ramakers, inmiddels oud-directeur van concertorganisator Mojo Concerts, tijdens zijn vakantie in 1993 korte metten met de twijfels die op zijn kantoor in Delft leven over het doorgaan van de allereerste editie van A Campingflight to Lowlands. Het organisatieteam van het eerste uur, waaronder de minderheidsaandeelhouders, is verdeeld en wil het driedaagse muziekfestival een maand van tevoren afblazen. Er wordt betwijfeld of het allemaal wel haalbaar is. De kaartverkoop loopt nog voor geen meter en het scenario laat zich raden: hier gaat veel geld op worden verloren. En dan zijn er ook nog interne strubbelingen over de onderlinge taakverdeling, zoals wie de productie zal leiden. Leon Ramakers is echter resoluut aan de telefoon. „Er wordt helemaal niets afgeblazen. We gaan door. Dit moet een succes kunnen worden.”

Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers


Het is het begin van de jaren negentig en alternatieve gitaarmuziek beleeft een hoogtepunt. Grunge, gitaarrock met fatalistische, destructieve teksten waait over uit Seattle in Amerika, het land waar Bill Clinton net president is geworden. Bands als Pearl Jam, Nirvana, Soundgarden, Alice in Chains en Rage Against The Machine worden breed omarmd. Hun muziek is geladen met samengebalde energie; hun frontmannen zijn charismatische antihelden.

Bij concertpromotor Mojo Concerts in Delft ligt sinds een jaar een ambitieus plan voor een breed driedaags muziekfestival dat ‘A Campingflight to Lowlands Paradise’ moet gaan heten. Te houden in de laatste week van de zomervakantie, eind augustus 1993. Het idee: alternatieve popmuziek in de buitenlucht én meer, met een theatrale aankleding. De locatie? Een breed uitgestrekte vlakte bij Biddinghuizen in oostelijk Flevoland, waar decibellen weinig overlast zullen geven en er plek is voor een festivalcamping.

Lees ook: Lowlands: 25 jaar pionier in de polder. NRC bestudeerde de programmaboekjes van elke editie van Lowlands. In de line-ups is de geschiedenis van het festival terug te zien.

Het Nederlandse festivallandschap is tot dan nog schamel. Steden grossieren in voornamelijk gratis toegankelijke muziekfestivals. Op de stadspleinen, in parken en in weilanden treden grotendeels acts van eigen bodem op. Het grote muziekfestival Pinkpop, jaarlijks een dag met Pinksteren op de oude renbaan in het Limburgse Landgraaf met internationale popacts, is zeer populair. Het is in 1993 al toe aan zijn 24ste editie en heeft een onderlinge uitwisseling met het Belgische dubbelrockfestival Torhout Werchter (de voorloper van het vierdaagse Rock Werchter). Voor of na Pinkpop spelen bands eerst in Torhout en een dag later in Werchter.

Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers

Inspiratiebronnen

‘Een kudde schapen tussen bezoekers en een zeemeermin in een aquarium’


Al een tijdje volgt Mojo Concerts de verrichtingen van het meerdaagse Belgische openluchtfestival Pukkelpop bij Hasselt, dat sinds 1985 bestaat. Zoiets, in de zomer, moet toch ook in Nederland kunnen, denken Leon Ramakers en consorten. Een meerdaags festival. Prikkelend. Uitbundig. „En een festival in die tijd van het jaar was geen directe concurrentie met Pinkpop.”

Muziekfestivals in die dagen hebben over het algemeen weinig aankleding; kale podia -‘zwarte dozen’ met een batterij aan licht en geluid, omgeven door patat- en hamburgertenten en vlaggen van de sponsors. Het publiek staat voor dat éne podium met díé topact.


De inspiratiebronnen voor Lowlands zijn talrijk. Zoals een van de eerste Nederlandse popfestivals: A Flight to Lowlands Paradise. Dat werd in 1967 en 1968 georganiseerd door de Utrechtse kunstschilder Bunk Bessels in de Margriethal (Jaarbeurs) in Utrecht. Met Pink Floyd en Cuby and The Blizzards, experimenteel theater, dans, wierook, dichters, films, bodypainting en vloeistofdia’s. Een hippiesfeer. Mojo koopt de naam over en maakt er A Campingflight to Lowlands Paradise van.

Andere ideeën worden afgekeken van festival Pandora’s Music Box, begin jaren tachtig in De Doelen in Rotterdam. De door Mojo-oprichter/directeur Berry Visser en kunstenaar Michel Waisvisz bedachte ‘andere wereld’ combineert al performances en ‘gekkigheid’, zoals een kudde schapen tussen bezoekers en een zeemeermin in een aquarium.

Verder, eveneens belangrijk: Holland Pop, het eerste meerdaagse rockfestival van Nederland dat in 1970 in Rotterdam-Kralingen plaatsvond. Het was muzikaal het ‘Nederlandse antwoord op Woodstock’ met Jefferson Airplane, The Byrds en Pink Floyd. Maar ging uiteindelijk de boeken in als een compleet financieel debacle. Entreegeld werd ontvreemd en tienduizenden hippiebezoekers kwamen zonder kaartje binnen via gaten in het hek.

Een laatste inspiratiebron is het tweedaagse festival Ein Abend In Wien in De Doelen in 1991. Neergezet voor nieuwe en ‘anders-dan-andere’ popmuziek (Sonic Youth, Nirvana, The Smashing Pumpkins en Nine Inch Nails), omgeven door ‘theatrale verschijnselen’ met een vervreemdend effect.

Blader door 25 jaar Lowlands: welk jaar was jij erbij? Lowlands groeide uit van bijna 7.000 man op een veldje in Biddinghuizen tot een megafestival. Een geschiedenis van jaar tot jaar, in woord en beeld.
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers

Sombere geluiden

Met alleen Iggy Pop heb je nog geen festival

Als Leon Ramakers vanuit Chamonix het vuur bij het Lowlandsteam weer oppookt – het is inmiddels een mythische anekdote – is al maanden getracht dat nieuwe driedaagse muziekfestival uit de grond te stampen. Aanvankelijk met veel enthousiasme. Maar al in mei 1993, drie maanden voor het festival, klinken bij een vergadering over de boekingen van de bands in Delft sombere geluiden. A Campingflight to Lowlands Paradise komt nog nauwelijks van de grond.


In de vergadernotulen van die tijd valt te lezen hoe er pas één band is bevestigd. Een grote naam weliswaar, de Amerikaanse rockzanger Iggy Pop, maar met alleen hem heb je nog geen festival. Staatjes van de verkoopcijfers per week geven een ook treurig beeld: er zijn in acht weken maar ruim 900 kaarten verkocht. Zonder nieuwe namen van bands, concluderen de boekers, mislukt het hele plan. De promotie stagneert. Er zijn nog maar drie maanden te gaan.

Een maand later lijkt de programmering iets steviger te worden. Optredens van The Posies, Primus, Smashing Pumpkins en The Stone Temple Pilots zijn inmiddels bevestigd. Met de rockband Porno for Pyros wordt nog stevig onderhandeld. Ze willen meer dan het geboden bedrag en ze moeten bovendien hoger op de aankondiging. Op het bandje dat nét flink aan het doorbreken is met de single Creep, het Britse Radiohead, wordt een bod gedaan van 7.000 gulden, voor de zondag. Met de eis dat de band uiterlijk 11.00 uur op het terrein zal zijn. Uit de notulen: „De band schijnt hoofdpodiumvrees te hebben en kan ineens alleen nog op vrijdag. Tent?”

Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers

Met man en macht wordt Lowlands in de laatste weken rondgebreid. Als op vrijdag 27 augustus zo’n 7.000 bezoekers arriveren bij het evenemententerrein in de Flevohof, Dronten - de meesten gingen per trein naar Kampen en namen vervolgens de pendelbus - is het koud en nat. Het publiek koopt een weekendticket voor 75 gulden en er zijn dagtickets van 40 gulden. Eenmaal binnen gaat ieder zijn tentje neerzetten op de camping, die ook nog een winkeltje heeft. En om zes uur is het openluchtfestival A Campingflight to Lowlands Paradise, het eerste echte, alternatieve meerdaagse kampeerpopfestival sinds ‘Kralingen’ 1970, een feit met twee concerten: de Amerikaanse skapunkband Mighty Mighty Bosstones en de Eindhovense rockband Alabama Kids.


Drie dagen lang worden vijfendertig bands beluisterd in en om een grote en een kleine podiumtent. Er is blubber, er is veel bier, en de sfeer is goed. De hoofdmoot is grungerock en alternatieve gitaarmuziek, maar ook de hiphoprockers Urban Dance Squad en rapgroep The Goats zijn populair. De zondag wordt uitzinnig: eerst knallen bij Rage Against The Machine, dat hardrock en rap combineert en dan, ja, slotact Iggy Pop tot zeven uur. De boeking van Radiohead heeft het toch niet gered.

Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers

Bezoeker vanaf de eerste Lowlands

‘Tool op de vroege zondagochtend maakte zo’n enorme indruk’

Bezoeker Alwin van der Wolf uit Utrecht (nu 50, product development engineer) herinnert zich vooral de grote spanning, die eerste keer: „We hadden met ons vriendengroepje geen idee wat we moesten verwachten. Volgens mij gingen we op basis van een flyertje. Hop, de trein naar Flevoland, naar het grote niets. Op het terrein zetten we ons koepeltentje lekker dicht bij de hoofdingang, naast de EHBO, slaapzakkie erin en dan meteen: op naar de bands. Er waren twee podia. We gingen voor Primus – geweldig! We zagen Iggy Pop rondzwaaien met zijn microfoonstandaard. En Tool op de vroege zondagochtend – zo, wat maakte dát grote indruk.”


De sfeer van die tijd komt ook terug in de plakboeken van zelfstandig concertpromotor Willem Venema. Als boeker en promotor was Venema een van de medeoprichters van het Lowlands-festival en werkte hij mee aan tien edities tot hij in 2003 bij Mojo Concerts werd ontslagen. Tegenwoordig is hij de drijvende kracht achter organisatiebureau Double Vee Concerts. Voorzichtig en precies wordt het eerste plakboek uitgepakt. Dikke elastieken eraf. Plakbandjes los. De ringband schuift uit een transparante plastic hoes. „We hebben last van zilvervisjes. Ken je die? Die vreten alle papier op.” Daarom verpakte Venema zijn hele muziekarchief - „zestig meter lang” – in zijn huis in het Rotterdamse Kralingen op deze wijze. Dit plakboek is een weergave van de eerste editie met „alles wat ik niet weggegooid heb”, verzameld door hem en assistenten van toen, zoals Mojo-boeker Nicoline de Kock.

„Lowlands is uit een commercieel idealisme voor een betere wereld bedacht”, vertelt Venema. En uit frustratie, zegt hij, doelend op het faillissement van ‘Kralingen’. Foto’s tonen medewerkers. Er zijn terreinschetsen van de boswachterij. Hier, de bevestigde en onbevestigde acts, en hun gages. Promotiekrantjes, flyers. „Het was allemaal een beetje amateuristisch zoals je ziet.” Hij bladert verder. Foto’s van grijze luchten en kleurige tentjes. „Zie die ijscotent, zo simpel nog. Hier een foto van een bezoekersduo dat een limousineritje over het terrein had gewonnen. Blij dat ze waren!”


Als oud-directeur Leon Ramakers terugdenkt aan die eerste editie in 1993 haalt hij de euforie terug die hij met zijn team voelde bij en na het optreden van Iggy Pop. „Extatisch waren we. Het was gelukt. Wat was het een geweldig festival geworden. Dit smaakte naar meer.” Dat de zondagavond afgesloten wordt met kleine relletjes is een kleine smet. De jongvolwassen festivalgangers gaan niet vroeg weg na de slotshow van Iggy Pop om 19 uur, zoals de organisatie van Lowlands inschatte. Een paar honderd bezoekers blijft op het terrein hangen en steekt wat tentjes in brand. Er hangt een rebels sfeertje.

Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers
Foto Roger Cremers

Een nieuwe editie volgt

‘We keken er het hele jaar naar uit en gingen onze vakanties erop plannen’


Mede ook door positieve persgeluiden wordt gedacht aan een volgend festival. En dat ondanks het grote verlies op de eerste editie. „Er werd gemikt op 10.000 bezoekers, er kwamen er misschien net 7.000. Dat was naar schatting zo’n zes ton verlies”, weet Willem Venema nog. „In totaal lag er een budget van een miljoen gulden, waarvoor we drie edities zouden organiseren.” Er was dus nog maar 400.000 gulden over; nog zo’n editie als de eerste en Lowlands kon opdoeken.

Die tweede editie in 1994, die het artwork krijgt van Peter te Bos, zanger van Claw Boys Claw, maakt meteen een belangrijk verschil. 12.500 bezoekers komen af het programma: zestig bands met namen als Live en Oasis. Deze editie is wederom een groot gemoedelijk muziekfeest met herrie in alle tinten. En, gezien het beroerde einde van het eerste festival krijgt de zondag nu ook een avondprogramma.


Mede memorabel wordt deze tweede Lowlands door het concert van zanger en gitarist Jeff Buckley, die tussen al het gitaargeweld „ontsnapte aan de dictatuur van de beukende drums in een gedurfd a capella-nummer, dat terecht met een ovatie werd beloond”, aldus NRC in 1994. „Zijn liefde voor Led Zeppelin kwam tot uiting in het dramatische crescendo dat hij met zijn band op wist te roepen, en met zijn stem van kwikzilver zorgde hij op de vroege zaterdagmiddag voor een van de hoogtepunten van het festival.”

Wie festivalbezoekers van het eerste uur spreekt, merkt hoe ze hun herinneringen koesteren. Zij waren de early adopters die jaren bleven komen. Ontmoetten er hun liefdes. Hebben fijne anekdotes over oneindige toegiften van muzikale helden. Hebben, zoals Pablo Klein (45) die naar alle edities ging, hun toegangsbandjes van alle edities bewaard als relikwieën van de onbezorgdste weekenden in hun leven.

„Het was zo’n ander festival dan Torhout Werchter of Pinkpop waar we wel eens kwamen”, zegt bezoeker Alwin van der Wolf. „We waren meteen verkocht door de brede insteek, de concerten, het straattheater of een pikante horroract. En dat het meerdaags was, zonder dagkaarten. Dus niet enkel publiek voor headliners.” Een totaalbelevenis, noemt Van der Wolf het. „We keken er het hele jaar naar uit en gingen onze vakanties erop plannen. Een gevoel van ‘weten dat je leeft’ - wat voor ons ook zeker samenhing met het nuttigen van verboden vruchten als xtc en paddothee in de draaimolen.”

Het aantal betalende bezoekers loopt per editie op. Zeker vanaf de derde Lowlands (20.000 bezoekers) wordt langzaam bewogen naar een breed cultuurfestival, met de nieuwe theater-, comedy- en filmtenten. Naast de serieuze popmuziek van The Pixies en The Breeders zette Willem Venema in zijn uiterst populaire, veelbesproken Foxtrot-tent op Lowlands volkser repertoire, het levenslied, in de schijnwerpers. Het was zijn „prettige afwijking” en „niet zo serieus”. Het was een tegengeluid dat intern een richtingenstrijd opriep.

Door de regen, Lowlands 2006

In de Foxtrot-tent stond ook Vader Abraham op Lowlands. En Koos Alberts, Anita Meyer en anderen. Het was een „flauwiteitenkabinet” waar het feestdj-duo Wipneus & Pim Ome Willem terugbrachten met zijn broodje poep. Maar ook Johnny Hoes kreeg een eerbetoon in het Grote Concert Des Levens tijdens Lowlands 2003.

Camp? „Ach, dat woord camp”, wuift Willem Venema weg. Een denigrerend etiket. Al vonden veel collega’s het ook maar een rare tent. En: „Artiesten waren verwonderd dat ze serieus werden genomen.” Maar hoe gekker hoe beter. Want er stond echt duizend man publiek bij een ‘billenfluiter’ - „een lieve aardige man”, aldus Venema – die dus precies deed wat je je voorstelt bij die titel.

  
smokestack Jaar < > < >
0
10
20
30
40
50
60
70
80
Aantal beschikbare kaarten
Aantal verkochte kaarten
smokestack 1993 < > < >
smokestack 1994 < > < >
smokestack 1995 < > < >
smokestack 1996 < > < >
smokestack 1997 < > < >
smokestack 1998 < > < >
smokestack 1999 < > < >
smokestack 2000 < > < >
smokestack 2001 < > < >
smokestack 2002 < > < >
smokestack 2003 < > < >
smokestack 2004 < > < >
smokestack 2005 < > < >
smokestack 2006 < > < >
smokestack 2007 < > < >
smokestack 2008 < > < >
smokestack 2009 < > < >
smokestack 2010 < > < >
smokestack 2011 < > < >
smokestack 2012 < > < >
smokestack 2013 < > < >
smokestack 2014 < > < >
smokestack 2015 < > < >
smokestack 2016 < > < >

Muzikale ontwikkeling

Bandjeskijkers, dancefanaten, nachtvlinders en theaterdieren


Muzikaal gezien heeft Lowlands interessante ontwikkelingen doorgemaakt. Rockmuziek was er altijd, in alle soorten en maten, van dampend en rommelig tot doem en indrukwekkende machines van pompend en zuigend decibellengeweld als Korn. Lowlands was echter ook een van de eerste die intelligente dance introduceerde op popfestivals, met serieus te nemen live-acts als Quazar. Vanaf 1996 is het aandeel van dance- en elektronische muziek al behoorlijk en de dansnachten op Lowlands worden steeds belangrijker in het programma. Dj’s die heel vaak terugkomen zijn Radar en Joost van Bellen. Ook de opkomende stroming drum ’n bass is populair, met bijvoorbeeld de formatie Reprazent van Roni Size.

Steeds weer vallen nieuwe muziektrends te noteren. En zeker ook de randprogrammering wordt steeds belangrijker; vooral het aandeel comedy-optredens stijgt sinds 2002 aanzienlijk. Vanaf 2007 is de opkomst van de singer-songwriter goed terug te zien. NRC-recensent Hester Carvalho ziet dat bands „zich steeds meer bewust zijn van het feit dat ze op een festival spelen”. Er komen speciale festivalsets, waarbij veel hits worden gespeeld en bepaalde liedjes gemeden. Door de anders zo eigenzinnige Devendra Banhart wordt een verzoeknummer geweigerd, wegens gebrek aan ‘intimiteit’ op Lowlands. („We zijn hier op een festival, man”). Maar de Canadese nieuwkomer Patrick Watson logenstraft die theorie door zijn hartveroverende set af te sluiten op de rand van het podium; een akoestische versie van ‘Man Under The Sea’.


Een aantal krachtige popvrouwen zet in 2009 sterke shows neer, onder wie Peaches, Grace Jones en Florence and The Machine. Bovendien wordt de nachtprogrammering steeds steviger. Dat trekt steeds meer nachtvlinders onder de bezoekers aan, die overdag slapen. Op Lowlands zijn veel verschillende realiteiten en routes die voor bandjeskijkers, dancefanaten, nachtvlinders en theaterdieren compleet andere festivalervaringen opleveren.

Als Lowlands een graadmeter is van de muzikale conjunctuur, dan ontstaat er de laatste jaren weer een duidelijke trend: de nadruk verschuift meer en meer van rockbands naar danceacts richting de nacht die op Lowlands voor de danslustigen is gereserveerd. De afgelopen vijf jaar is te zien hoe elektronica steeds meer wordt omarmd door pop en hiphop.

Festivalcultuur

‘Ik ben ervan overtuigd dat er een soort unaniem geluksgevoel ontstaat’

Het tijdelijke muziekstadje Lowlands was een reset na de massale eenvormige popfestivals en heeft een aanzet gegeven tot een nieuwe festivalcultuur in Nederland. Met meer dan muziek. Want vanaf het begin speelde lifestyle op Lowlands een grote rol. „Er heeft altijd een rode draad gelopen tussen de bezoekers die luisteren naar díé muziek, die díé boeken lezen, houden van díé films, en dát soort mode dragen”, zegt Eric van Eerdenburg, Lowlands-directeur sinds 2001. „We laten nieuwe muziek horen, denken na over de wereld en ons voedsel, en kijken naar cultuur.”


Boudewijn Geels (46, journalist), die er als bezoeker vanaf de tweede editie bij was, viel ervoor. „Een geweldig concept - toen heel nieuw. Je kon dicht bij de bands, want dicht bij de podia komen, bijvoorbeeld omdat het er zo lekker véél waren. Ik heb daarom nooit iets aan Pinkpop gevonden. Sta je de facto vooral naar de videoschermen te kijken. En Lowlands had iets lekker VPRO-elitairs, met al die opkomende alternatieve bandjes. Ze draaiden er ook cultureel correcte house. Dat voelde goed.”

Met zijn brede programmering is Lowlands een blauwdruk geworden voor nieuwe festivals. Van het theater, de inzet op duurzaamheid tot biologisch ‘hip’ eten (Rollende keukens); het is inmiddels allemaal terug te vinden op muziekfestivals als Down The Rabbit Hole, Best Kept Secret en Zwarte Cross. Voormalig Mojo-directeur Leon Ramakers zag al in het begin veel buitenlandse festivals, zoals het Amerikaanse Coachella of het Spaanse Primavera, komen kijken. „Juist ook vanwege het meerdaagse aspect. Je ging erin en blééf in de bubbel. Er moesten later in het weekend geen schoon gesteven boordjes bij komen.”


Maar er klonk ook geschamper. Lowlands liet zonder dagkaarten en extra’s met het programmeren van theatervoorstellingen en straattheater geld liggen. Of ze gek waren? „Het blijft een heel unieke ervaring”, zegt Eric van Eerdenburg, „dat je op donderdagavond binnenkomt en zondag vertrekt. Dat je met elkaar, met gelijkgestemde zielen, in eenzelfde energieflow komt. Dat klinkt vaag, maar ik ben ervan overtuigd dat er een soort unaniem geluksgevoel ontstaat.”

Naast positieve geluiden heeft Lowlands ook veel kritiek te verstouwen gehad. De editie van 2002 is met 60.000 mensen overvol - te groot en te melig. Recensent Jan Vollaard noteert dat jaar in NRC dat het voor Lowlands na tien edities wel inmiddels „business as usual” is. „Waar de programmaselectie eerder trendsettend was in verrassende nieuwkomers en rijzende sterren, werd nu veelal pas op de plaats gemaakt met bands die in de marketingplannen van de platenindustrie figureren, of die al eerder opwinding veroorzaakten op andere Nederlandse podia.” En, voor het eerst klinkt ook „herrie van de commercie uit boven het lawaai van de muzikanten”.


Dat laatste raakt een teer punt. De relatie met grote sponsors (Dommelsch en Bacardi kregen eigen danstenten) en het bewaken van de identiteit van Lowlands, is altijd een wankel evenwicht geweest. Eric van Eerdenburg, toen net directeur, zei dat hij probeerde „trouw te blijven aan onze uitgangspunten”. Nu zegt hij: „Bij succes wordt aan alle kanten geprobeerd je te corrumperen. Er wordt veel geld geboden door naamgevende sponsors die je tenten een naam willen geven. Als je daar eenmaal aan begint, dan kun je dat niet meer terugdraaien.”

Stagnerende bezoekcijfers

Niet langer het hipste kindje van de klas


De geluiden dat Lowlands zijn touch kwijt is en belangrijke ontwikkelingen mist, heeft zo zijn uitwerking. Op de elfde editie, in 2003, blijft het bezoekersaantal voor het eerst steken op 48.000 bezoekers. Veranderingen voor de editie in 2004 zijn daarom cruciaal. Lowlands krijgt een maximum van 55.000 bezoekers. En het festival, gevolgd door het Vlaamse Pukkelpop, verschuift naar het weekend vóór de Britse festivals Leeds/Reading. Daardoor ontstaat een sterke toerroute voor gewilde artiesten.

De populariteit van het festival gaat in een golfbeweging. Het volgende decennium ontwikkelt Lowlands zich juist weer tot een punt dat er geen publiekstrekkers meer nodig zijn. In 2010 en 2011 zijn alle kaarten al weg voordat een programma überhaupt bekend is. Een weliswaar riante, maar ook weer een twijfelachtige positie. De respons en het vertrouwen zijn aangenaam, aldus de organisatoren. Keerzijde is het ‘gemor’ over ‘kritiekloos’ publiek dat blind zijn kaartjes zou kopen, de steeds hogere verwachtingen ten aanzien van de headliners en de beperkte instroom van nieuwe bezoekers.


Lowlands is een merk geworden, concludeert NRC. „Het publiek bestaat niet langer uit trendsetters maar uit kapitaalkrachtige muziek- en mediaconsumenten die zich graag laten verrassen door een breed aanbod. Voor veel aanwezigen maakte het niet eens zo veel uit wat er speelde, zo lang ze er maar iets van hun gading uit konden plukken.” Positief is wel hoe ondertussen ook Het Nationale Ballet met Het Zwanenmeer en het Residentie Orkest triomferen als vermaarde extra’s in de programmering.

Maar je kon erop wachten, daar is de kentering weer. Na die jaren van relatief makkelijk uitverkopen moet het festival de voorbije jaren weer het hoofd bieden aan een moeizame kaartverkoop. Dat het festival in 2015 voor het eerst in jaren niet uitverkocht is laat zich verklaren: de loyale oudere bezoeker is aan het afhaken - Lowlands is inmiddels 23 jaar oud. En daarbij schiet het aantal concurrerende kleine muziekfestivals als paddenstoelen uit de grond. Lowlands is niet langer het hipste kindje van de klas.


Die terugval beziet directeur Eric van Eerdenburg „alert realistisch”. Het is het moment „om het concept van het festival te herdefiniëren richting publiek” dat steeds hogere verwachtingen qua programma krijgt. Lowlands blijft er bij: het is geen headlinerfestival. En steeds weer moet worden aangesloten op de huidige jeugdcultuur. „Of het nu een gitaarkant op gaat of juist zoals nu richting de elektronica en de hiphop, onze boekers zijn constant in de clubs om te kijken welke muziek aanslaat en welk type mensen er naartoe gaat.”

Belangrijk is ook te zien hoe festivals met de jaren deel uit zijn gaan maken van de uitgaanscultuur. Het bezoeken van festivals is nu een uiterst populaire vorm van uitgaan, met voor ieder een niche: muziek, gezond voedsel en lifestyle. Daardoor heeft Lowlands er veel concurrenten bij gekregen; kleine festivals met kleinere budgetten, inclusief het eigen door Mojo (lees: Eric van Eerdenburg) opgezette, eveneens meerdaagse Down The Rabbit Hole bij Nijmegen, dat Lowlands ook in de eigen staart bijt. En er is almaar groeiende concurrentie op de internationale festivalmarkt die de festivalprogrammering en daarmee de ticketprijzen onder hoge financiële druk zet.


Met hoognodige vernieuwingen en investeringen is de slag begonnen om de nieuwe, jonge bezoekers te winnen. Een totaal nieuwe huisstijl bijvoorbeeld, de relatie met vaste ontwerper Peter te Bos is beëindigd. Lowlands krijgt een nog groter 24-uursgebied - waar het altijd doorgaat - en het hoofdpodium (Alpha) krijgt een nieuwe constructie van 18 meter hoog om te voldoen aan de eisen van artiesten met hun grote, zware, rondreizende tourproducties. Halve lichtshows bleven volgens de organisatie in de vrachtwagens liggen. „Een heleboel acts willen hoger en groter.”

De komende 25e Lowlands wordt een bescheiden jubileumfeest met de komst van acts van het eerste uur: rocker Iggy Pop en hiphopcrew Cypress Hill. Er is aandacht voor op Lowlands ontsproten liefdes en er is een 25 Jaar Greatest Hits Sing-Along. Verder wil Lowlands vooral vooruít kijken met relevante namen als Solange, The XX, Skepta, Nicolas Jaar en Flume.

De eerste 25.000 festivalgangers kregen al in september vorig jaar 25 euro korting op het kaartje van 175 euro. Inmiddels is de komende Lowlands stijf uitverkocht. Opmerkelijk: maar liefst 11.000 mensen zoeken nog via de site Ticketswap een kaartje. De grote festivals worden herontdekt, concludeert Van Eerdenburg. „Dat zijn ankers voor een veel bredere, grotere ervaring.”

Bezoeker van het eerste uur, Alwin van der Wolf, neemt tegenwoordig zijn dochter mee. Lotte (18) heeft nu al twee edities meegemaakt. „Als ik haar vertel over het grote sinaasappelgevecht dat ontstond op een van de eerste edities, kijkt ze me aan met een blik van: ‘pff… pap’”, zegt Van der Wolf. „Maar de laatste keer in het voorste vak bij een concert van Major Lazer zag ik ook het vuur in haar ogen. Dat is precies het gevoel dat ik wil overbrengen.”

 
 

Muziekgenres in procenten
1993
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
Comedy
Theater
Dans
Literatuur
Wetenschap
Filosofie
Cultuur Overig
Alternative
Rock
Punk
Metal
Dance
Electronic
Hip Hop
Reggae
Pop
Singer Songwriter
R&B, Soul
Country
Jazz
World
Overig Muziek
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50




Redactie ‘25 jaar Lowlands’
Amanda Kuyper, Peter Zantingh, Len Maessen.
Eindredactie
Paul Steenhuis en Sandra Smallenburg.
Vorm
Koen Smeets.
Foto’s Lowlands 1997
Roger Cremers.
Infographics
Wouter van Dijke, Yordi Dam, Pepijn Barnard en Stef Tervelde.
Beeldredactie
Nicole Robbers en Joyce Siahaya.
Video
Elze van Driel en Nina van Hattum.
Techniek
NRC Nieuwe Media Team, Milo Vermeulen en Koen Smeets.
Social Media
Jisca Cohen en Luuk Willekens.
Productie
Koen Smeets.