‘Je kunt Afghanen niet helpen als je niet weet wie ze zijn’

Shahrbanoo Sadat

De jonge Afghaanse regisseur is per ongeluk filmmaker geworden: „Ik wilde natuurkunde studeren, maar deed per ongeluk toelatingsexamen voor film en theater.”

‘Wolf and Sheep’-regisseur Shahrbanoo Sadat. Foto EPA/ALEXANDRA WEY

Spraakwaterval Shahrbanoo Sadat is niet alleen de eerste vrouwelijke filmmaker uit het naoorlogse Afghanistan, maar ook de jongste. Amper 20 was ze toen ze het scenario voor haar debuutfilm Wolf and Sheep mocht ontwikkelen in de prestigieuze Cannes Cinéfondation Residency. Ook daar was ze de jongste deelnemer ooit. En dan te bedenken dat ze helemaal nooit van plan was om filmmaker te worden. „Om te beginnen heb ik heel slechte ogen, maar dat heeft mijn hele kindertijd niemand geweten. Dus denk je in wat er gebeurde toen ik eindelijk een bril kreeg!”, vertelde ze eerder dit jaar op het Filmfestival Rotterdam waar ze was om haar film te presenteren.

Tussen een nagesprek met het publiek en een hele rits afspraken door zaten we weggedoken onder de trap, zodat ze de tijd vergat en de publiciteitsmedewerker haar niet kon vinden voor haar volgende verplichting. Ze vuurt af: „Aan het einde van mijn tienerjaren wilde ik weg uit het dorp waar ik was opgegroeid, maar dat vond mijn vader natuurlijk niet goed. Dus toen heb ik op een gegeven moment gedaan alsof ik heel erg ziek was, zodat hij mij naar mijn zus in Kabul moest brengen. Toen we daar aankwamen heb ik gezegd dat ik niet van plan was om ooit nog mee terug te gaan naar het dorp. Mijn vader kreeg bijna een hartaanval! Ik was van plan om natuurkunde te gaan studeren, maar ik had me in de tijd vergist en deed toen per ongeluk toelatingsexamen voor film en theater.”

De schrijver met wie ze Wolf and Sheep maakte, kwam op een vergelijkbare manier in de kunsten terecht. De film volgt in observerende stijl een groepje jonge herderskinderen, ergens tussen neorealisme en mythe in. We maken kennis met outcasts Sediqa en Qodrat die geheel tegen de regels in zielsmaatjes worden. Door hun ogen kijken we naar traditie, breuk en verandering, terwijl ze elkaar ’s avonds verhalen vertellen over de Kasjmir-wolf, half dier, half schikgodin die ’s nachts door de bergen waart. Sadat: „Wolf and Sheep is gebaseerd op de ongepubliceerde dagboeken van Anwar Hashimi. Hij is mijn beste vriend en heeft net zo’n jeugd gehad als ik. Hij is ook geen schrijver of filmmaker, maar hij begon gewoon de verhalen van vroeger op te schrijven.”

Realiteit en waarheid

De meeste internationale fondsen zijn vooral geïnteresseerd in verhalen over mensenrechten of de nasleep van de oorlog, merkte ze. In documentaires. Nieuwsverhalen. „Dus maken mensen dat soort films. Daar begint voor mij de corruptie van onze filmindustrie.” Niet het soort verhalen die Shahrbanoo Sadat wil vertellen. Zij wil persoonlijker, poëtischer werk maken. Omdat die verhalen zo belangrijk zijn om te vertellen. „Om ze niet te vergeten, maar ook om een omgang te vinden met de trauma’s van de oorlog.”

Toen ontdekte ze online het bestaan van de Cannes Residency, zonder eigenlijk te weten wat het was, maar ze schreef, en werd toegelaten. In Frankrijk maakte ze kennis met de filmgeschiedenis. Met name de documentairestroming van de Cinéma vérité uit de jaren zestig sprak haar aan. „Het was een eye-opener. In de Cinéma Vérité draait het om twee dingen: realiteit en waarheid. En precies die twee dingen ontbreken in de meeste Afghaanse films.” Ze vervolgt, fel, gedecideerd: „De hele wereld staat klaar om ons te helpen, om te vertellen wat we moeten doen, van hoe we ons land moeten besturen tot hoe we films moeten maken. Maar je kunt ons niet helpen als je niet weet wie we zijn.”