Italië patrouilleert met kustwacht Libië

Bootmigranten

Door samenwerking met de Libische kustwacht wil Rome migratie vanuit Libië ontmoedigen. Deze actie is omstreden.

Een werknemer van de Libische kustwacht staat op een boot tijdens een reddingsactie van 147 immigranten. Foto Taha Jawashi/AFP

Voor de Italiaanse premier kan het een keerpunt zijn, de net begonnen patrouilles van Italiaanse marineschepen in de terroritoriale wateren van Libië. Het officiële doel is helpen bij het tegengaan van mensensmokkel. Maar Rome ziet dit als een van de manieren om te proberen de stroom migranten die via de Middellandse Zee en Italië de Europese Unie in willen komen, af te remmen.

Nadat het Italiaanse parlement vorige week had ingestemd met deze missie, is een eerste marineschip, de Comandante Borsini, inmiddels in Tripoli aangekomen. Later zouden nog een handvol andere schepen volgen, plus vliegtuigen.

Bootmigranten worden steeds vaker voor de kust van Libië opgepikt door hulporganisaties. Zo vaak, dat lijntjes met mensensmokkelaars worden vermoed.

Amnesty International heeft de missie bekritiseerd als „een schandalige poging om de redding van migranten en vluchtelingen te omzeilen”. De samenwerking met de Libische kustwacht betekent dat mensen die van onzeewaardige bootjes worden gehaald, tegen hun zin in weer worden teruggebracht naar Libië.

Migranten hebben gruwelijke verhalen verteld over marteling, verkrachting, dwangarbeid en mishandeling terwijl ze in opvangkampen in Libië wachtten op een kans om de zee op te gaan. Italië zegt dat samenwerking met internationale hulporganisaties in Libië moet voorkomen dat van zee opgepikte mensen na terugkomst slecht worden behandeld. Hoe dat precies moet gebeuren in het chaotische Libië, blijft onduidelijk. Overigens heeft generaal Haftar, die de legitimiteit van de ‘eenheidsregering’ in Tripoli aanvecht, zich fel gekeerd tegen deze Italiaanse missie.

De Libische kustwacht, getraind en uitgerust door Italië en deels ook met Europees geld, zegt vorige week bij verschillende operaties ruim 1100 mensen te hebben gered. Die zijn allen weer teruggebracht naar Libië.

Het is niet de enige verandering voor de kust van Libië. In ieder geval één hulporganisatie die de gedragscode die Rome heeft opgesteld, niet wilde ondertekenen, zegt dat ze nu minder vaak worden ingeschakeld bij reddingsacties. „Wij zijn niet meer de eersten die worden opgeroepen voor hulp, zoals eerder gebeurde”, zei Michele Trainiti van SOS Mediterranee tegen het Italiaanse persbureau Ansa.

Artsen zonder Grenzen, Sea Watch en Jugend Rettet hebben de code evenmin ondertekend. Zij wijzen de aanwezigheid van gewapende agenten aan boord af en verzetten zich tegen de verplichting om bij Libië opgepikte migranten zelf naar een veilige haven te brengen in plaats van ze over te zetten op een andere boot en zelf in het gebied te blijven.

In het gebied vaart nu ook een boot van Defend Europe, een groep extreem-rechtse activisten die wil documenteren hoe hulporganisaties als een ‘taxidienst’ voor migranten functioneren. Zij zegt inmiddels 200.000 euro te hebben opgehaald.

Italië, waar dit jaar al 96.000 bootmigranten zijn aangekomen, stelt zich nu harder op. Zo stuurde de reddingscentrale in Rome een vissersboot die drie mensen had opgepikt in een zeegebied dat formeel onder Malta valt, naar dat eiland. Maar Malta weigert het schip vooralsnog toegang.

Er komen nu meer migranten terug uit Libië naar Niger dan erheen gaan. Dat komt ook door gruwelverhalen uit Libië, zoals van Amadou Siy.