Het liefst stemmen de Kenianen vandaag voor vrede

Kenia

Ruim negentien miljoen Kenianen gaan dinsdag naar de stembus. De verkiezingen verlopen tot dusver vreedzaam. Maar zal de verliezer zich straks ook bij een nederlaag neerleggen?

Mensen staan in de rij voor een stembureau in Nairobi. Foto Thomas Mukoya/Reuters

„Sorry, maar ik heb maar tien vingers”, roept Chandria Shah geïrriteerd als het lichtje op het computerscherm rood blijft branden. Zo groot is het wantrouwen tussen de twee politieke kampen bij de verkiezingen in Kenia dat een supermodern biometrisch computersysteem iedere twijfel over fraude moet wegnemen.

Maar de identificatie door middel van vingerafdrukken verloopt deze dinsdag soms tergend langzaam. Chandria Shah kan in de hoofdstad Nairobi uiteindelijk na tien minuten stemmen. „Ik golf veel, mijn vingerafdruk is vermoedelijk vervaagd”, lacht hij. Vervolgens duurt het nog eens zeven minuten om zes keer een stembiljet in te vullen, want de negentien miljoen kiesgerechtigden kiezen niet alleen een president, maar onder anderen ook gouverneurs en lokale parlementariërs.

Een vrouw, lid van de Turkana-stam, levert haar stembiljet in bij een stembureau vlakbij Baragoy.Foto Goran Tomasevic/Reuters

Op vertragingen en wat andere haperingen na, verliep de verkiezingsdag redelijk soepel. Rond middernacht al hadden zich de eerste rijen voor de stembureau’s gevormd. Soms gingen de stemlokalen later dan om zeven uur open, soms ontbraken er formulieren en soms raakten wachtenden zo geïrriteerd door het lange wachten, dat er relletjes uitbraken. In enkele gevallen zette de politie traangas in.

In Mombasa werd een kiesambtenaar gearresteerd omdat hij stembiljetten in tweevoud uitdeelde. In de rijke buurten gingen het stemmen het snelst, in de arme buurt moesten de mensen vele uren wachten.

Naar het beloofde land

„Nu gaan we naar het beloofde land”, zegt Grace na het stemmen in Kibera. In deze sloppenwijk van Nairobi wonen goeddeels leden van de Luo, de stam van oppositieleider Raila Odinga (72).

Politici appelleren aan stamafkomst om aanhang te vergaren, waardoor onrust bij verkiezingen vaak uitloopt op tribaal geweld. Odinga nodigde na het uitbrengen van zijn stem in Kibera iedereen uit voor een overwinningsfeest in het centrale Uhurupark. Odinga heeft steeds betoogd dat hij alleen kan verliezen door fraude. Hij doet voor de derde keer mee aan de race voor het presidentschap, de vorige keren verloor hij naar eigen zeggen wegens sjoemelen met de uitslag.

Kenianen staan in de rij om te stemmen in Moipei.
Foto Dai Kurokawa/EPA
Een pastoor loopt tussen stemgerechtigde Kenianen die in de rij staan om hun stembiljet in te leveren bij een stembureau in Kibera.
Foto Marco Longario/AFP
De corruptie in Kenia is hoog, de kloof tussen arm en rijk diep, net als het wantrouwen tussen verschillende stammen. Tijdens de presidents- en parlementsverkiezingen is de vrees voor onrust groot.

Bij de nek-aan-nekrace is Odinga’s tegenstander de zittende president Uhuru Kenyatta (55). Hij is een Kikuyu en wees bij zijn campagnes op zijn prestaties de afgelopen jaren. Zijn regering zette met Chinese leningen grote infrastructurele werken op, zoals de aanleg van een nieuwe spoorlijn van de havenstad Mombasa naar de hoofdstad Nairobi. Odinga zegt dat Kenyatta in korte tijd Kenia met een ondraagbare schuldenlast heeft opgestapeld en beschuldigt de regering van grootschalige corruptie.

Een zevende stembus

De vaders van Uhuru en Raila waren direct na de onafhankelijkheid in 1963 al beduchte tegenstanders. Jomo Kenyatta zette Jaramogi Oginga Odinga in 1969 gevangen en daarna voerde Jaramogi tot aan zijn dood in 1994 hardnekkig oppositie. Het onderliggende sentiment bij deze strijd tussen de zonen van de twee historische giganten is competitie tussen de Kikuyu’s en Luo’s. De Luo’s hebben nog nooit een president geleverd en vele van hen zijn ervan overtuigd dat de Kikuyu’s hen voor eeuwig uit het machtscentrum willen houden. Gezien zijn leeftijd is dit vermoedelijk de laatste kans voor Raila Odinga.

Kenianen staan in de rij om te stemmen in Gatundu.Foto Baz Ratner/Reuters

Dat historische wantrouwen moet nu worden weggenomen door een feilloos computersysteem. De manier waarop Kenianen stemmen, is moderner dan bijvoorbeeld in Nederland, en in Afrika is het systeem alleen in Ghana vorig jaar met succes uitgeprobeerd. De eerste grote test bij deze verkiezingen is nu of bij het tellen van de stemmen de computers goed werken. Als dat zo is, wordt de tweede test of de verliezers de uitslag accepteren.

Na het grootschalige verkiezingsgeweld in 2007/8 is Kenia’s bestuurlijke systeem stevig op de schop gegaan. Het land werd in 47 regio’s opgedeeld, met ieder een eigen gouverneur en parlement. Daarom moesten Kenia zes stembiljetten invullen, van president tot plaatselijke parlementen en speciale zetels voor vrouwen. De hoop is dat door deze decentralisatie de democratie dichter bij de mensen komt en de kans op geweld wordt verminderd. „Ik had graag zeven stembussen gezien”, grapte een kiezer in Kibera. „De zevende om te stemmen op vrede”.

Leden van de Turkana-stam in de rij om te stemmen.
Foto Goran Tomasevic/Reuters
Iemand van de Samburu, een nomadisch volk in Oost-Afrika, verlaat een stembureau in Nkirish.
Foto Cyril Villemain/AFP
Langs de Rivier van de Leeuwen, in West-Kenia, wakkerden politici wraakgevoelens aan om stemmen te winnen, zag correspondent Koert Lindijer: ‘Zij daar, zij zijn anders dan wij’