Effect sancties tegen Rusland uitgewerkt

Russische economie

Rusland heeft de effecten van de economische sancties door de Verenigde Staten en de Europese Unie verwerkt. Sterker nog: het is alweer business as usual.

De Russische kaasmaker Oleg Sirota. Foto Pavel Golovkin/AP

Maakt Rusland zich zorgen over de nieuwe sancties van het Westen? De Russische minister van handel en industrie in elk geval niet. „Ik zie geen onoverkomelijke dreiging”, schrijft Denis Mantoerov aan deze krant. „U moet bedenken: eerdere sancties hebben een totaal ander effect gehad dan de bedenkers ervan voor ogen hadden.”

NRC vroeg de Russische regering om een reactie op de laatste ronde van strafmaatregelen die vorige week van kracht werden. Het Amerikaanse Congres kondigde nieuwe sancties aan als vergelding voor de vermeende Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Rusland sloeg terug door rigoureus te snoeien in het Amerikaanse ambassadepersoneel. De Europese Unie, die nog hadden lopen mopperen over de ‘eenzijdige’ Amerikaanse maatregelen, legden de afgelopen week zelf extra sancties op tegen drie Russische bedrijven die gasturbines van de Duitse firma Siemens stiekem hadden doorgesluisd naar de Krim. „Een volledige handelsoorlog”, schreef de Russische premier Dmitri Medvedev op zijn Facebookpagina.

De eerste economische sancties tegen Rusland werden afgekondigd in het voorjaar van 2014, na de Russische annexatie van de Krim. Aanvankelijk ging het om maatregelen tegen personen. Toen die zomer de oorlog in Oost-Oekraïne escaleerde, namen de EU en de VS hele sectoren van de Russische economie op de korrel: de wapenindustrie, de energiesector, Russische banken. Als antwoord kondigde Moskou een importverbod af voor Europese landbouwproducten. Sindsdien is er in heel Moskou geen fatsoenlijke camembert te krijgen.

De sancties hebben Rusland niet op de knieën gekregen.

Effect ebt weg

Maar hebben de sancties eigenlijk wel effect? Nee, zo constateren onderzoekers van ABN Amro. Of beter gezegd: niet meer. In een recente analyse concluderen economen Nora Neuteboom en Barry Jongkees dat de Russische economie de strafmaatregelen van 2014 heeft verwerkt. „De sancties hebben Rusland niet op de knieën gekregen en het effect ebt weg.” De twee onderzoekers noemen de gevolgen van de sancties op dit moment „verwaarloosbaar.”

Die conclusie komt niet zomaar uit de lucht vallen. Eerdere rapportages van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank signaleerden al dat de Russische economie de klap van de sancties te boven is gekomen.

Eind 2014 leek de toestand van de Russische economie nog kritiek. Dat najaar verloor de roebel ruim de helft van zijn waarde en zakte Russische economie weg in een recessie. In 2015 kromp het Russische bruto binnenlands product (bbp) met 3,7 procent. Volgens de meeste economen droegen de westerse sancties – en de financiële onzekerheid die deze teweeg brachten – bij aan de crisis. Maar minstens zo belangrijk was een scherpe daling van de olieprijs – rampzalig voor de Russische economie, die drijft op de export van olie en gas.

In 2015 werd nog gevreesd voor een langdurige en diepe crisis. Maar al in 2016 toonde de Russische economie tekenen van herstel. Voor 2017 verwacht het IMF een groei van 1,4 procent. „De economie komt uit een tweejarige recessie, door het effectieve beleid van de autoriteiten en robuuste buffers”, schreef het IMF afgelopen mei.

Onder controle

In de afgelopen jaren heeft de Russische regering de meest acute problemen onder controle gekregen. De Russische centrale bank besloot in 2014 om de nationale munt niet en koste van alles overeind te houden en over te gaan op een vrije wisselkoers. Dat droeg bij tot de scherpe waardedaling van de roebel en het oplopen van de inflatie, maar ook tot een betere concurrentiepositie voor Russische bedrijven. Inmiddels bevindt de roebel zich in stabieler vaarwater.

Westerse banken hebben legale manieren gevonden om weer in Rusland te investeren.

De Russische regering vond ook een oplossing voor het verbod op langlopende leningen, waardoor Russische banken en enkele Russische sleutelbedrijven werden afgesneden van de westerse kapitaalmarkten. In 2015 kondigde de Russische regering een hulppakket ter waarde van 35 miljard dollar aan. Moskou kon zich dat veroorloven omdat de overheidsfinanciën op orde waren en het land beschikte over 150 miljard dollar aan reserves, opgebouwd met de verkoop van olie en gas. Ondanks het feit dat de overheid extra leningen uitschreef bleef het tekort binnen de perken. Inmiddels zijn de buitenlandse investeringen weer aangetrokken. „Westerse banken hebben legale manieren gevonden om weer in Rusland te investeren”, schrijven de onderzoekers van ABN Amro in hun rapport.

Zelfs de inflatie – door het Kremlin zelf aangejaagd door de boycot op Europese levensmiddelen – is onder controle: van 15,7 procent in 2015 tot 4,1 procent in april van dit jaar. In de Russische supermarkten liggen nu Marokkaanse tomaten en parmezaanse kaas uit Uruguay. De sterk verwaarloosde Russische landbouw is bezig met een renaissance.

„We hebben onszelf gemobiliseerd”, schrijft minister van Handel en Industrie Denis Mantoerov. „Ondernemingen begonnen nieuwe afzetmarkten te zoeken, alternatieve leveranciers en andere bronnen van financiering.” De nieuwe Amerikaanse maatregelen zullen daar geen verandering in brengen. De onderzoekers van ABN Amro spreken van een „verwaarloosbaar effect”.

Geen serieuze negatieve invloed

Pas op de lange termijn, zo menen de economen, zullen de sancties Rusland isoleren en het innovatievermogen van de Russische economie aantasten. Maar voorlopig is het weer business as usual. En dat heeft ook grote politieke gevolgen. De uitvoering van de vredesakkoorden van Minsk (2015) ligt stil en in Oost-Oekraïne wordt elke dag geschoten. Maar de kans dat Moskou water bij de wijn doet, lijkt klein. „Omdat de economische effecten van de sancties te managen zijn, zal het Kremlin waarschijnlijk geen noodzaak zien voor compromissen”, concludeert het rapport van ABN Amro.

„Drie jaar na de invoering moeten we constateren dat de sancties op zich geen serieuze negatieve invloed heeft gehad op de industrie”, schrijft minister Mantoerov. „De fabrieken draaien en de investeerders – ook buitenlandse – gaan door met het realiseren van nieuwe projecten.”

In november constateerde de Russische president Poetin nog dat de sancties „zeer schadelijk” zijn. Nog geen jaar later loopt zijn minister van Handel over van zelfvertrouwen. „Het opheffen van de sancties lijkt mij niet van essentieel belang”, schrijft Mantoerov.