Duizend volgers voor een tientje

Sociale media

Met een paar kliks koop je zo duizend volgers op sociale media. Vandaag het laatste deel van een tweeluik over de schimmige handel in online populariteit.

Foto Getty

Het kopen van volgers op Instagram of Twitter is net zo eenvoudig als een boek bestellen via Bol.com. Volgers en likes voor alle sociale platformen worden in webshops verkocht in pakketjes van honderd, duizend of meer. Selecteer, stop in je winkelmandje, reken af met iDeal. Het product wordt binnen één tot vier dagen automatisch geleverd.

Zeker twaalf Nederlandse sites, blijkt uit onderzoek van NRC, verkopen online populariteit. Te koop zijn: positieve reviews voor restaurants en hotels, muziekstreams voor Spotify en SoundCloud, views op YouTube, pageviews en likes. Voor duizend volgers op Instagram betaal je ongeveer 10 euro. Facebooklikes zijn iets duurder; circa 10 euro per vijfhonderd.

Op sites van de Nederlandse populariteitswinkels staat een Kamer van Koophandel-nummer, ook hebben ze een helpdesk. Opvallend veel zijn eigendom van een ‘online marketingbedrijf’ met ‘jarenlange ervaring’.

Lees ook deel 1 van het tweeluik: Volgers zijn het kapitaal van vloggers en Instagrammers. Maar steeds vaker wordt er met aantallen geknoeid.

Maar hoe toegankelijk de sites ook lijken, de meeste eigenaren willen niet worden gevonden. Telefoonnummers op de sites zijn niet in gebruik, mails worden niet beantwoord. De „bedrijfsleider” van likewinkel Deranova.nl mailt: „Als het nut en gemak van onze service bij een groot publiek bekend zou worden, verliezen onze diensten waarde.”

Eén verkoper gaat wel in op het verzoek om een toelichting. Thomas Kolenbrander (20), student informatica aan de TU Delft, begon drie jaar geleden met Followerskopen.net. Hij wilde snel en gemakkelijk geld verdienen, via het internet. „Toen was de Nederlandse markt nog klein.”

Al jaren bekend

De handel in likes is al jaren bekend bij experts. Maar de toegankelijkheid van de sites en het grote aanbod is nieuw. De vraag nam de afgelopen jaren toe, zegt Kolenbrander. „Het aantal leveranciers ook, de prijzen zijn gedaald.” Drie jaar geleden kostten duizend volgers zo’n 17 euro, nu gaan ze voor iets meer dan de helft van de hand.

We nemen de proef op de som. Ik schaf duizend volgers aan voor mijn privé-Instagramaccount, dat ik toch vooral gebruik om de foto’s van anderen te kijken. Op Deranova.nl koop ik een pakket met duizend volgers, omdat die site claimt ‘echte internationale gebruikers’ te leveren, die ‘uw pagina uit eigen wil volgen’. Zullen er straks echt duizend mensen mijn account gaan volgen?
De levertijd bedraagt één tot vier dagen, meldt de site. Ik betaal 15 euro via iDeal en krijg een dankmail voor mijn bestelling. Ik ga slapen met 348 volgers, de volgende ochtend zijn het er 1355.

Hoe groot de populariteitshandel is, is niet duidelijk. Slechts van twee Nederlandse sites zijn enkele cijfers bekend. Deranova.nl claimt meer dan 20.000 klanten te hebben geholpen. Kolenbrander heeft achtduizend bestellingen afgerond, zegt hij. Zijn omzet is volgens hem 3.000 tot 5.000 euro per maand. Oudere cijfers zijn er wel. Drie jaar geleden, toen Twitter wereldwijd nog veel gebruikers had, berekenden internetbeveiligers dat jaarlijks tussen 40 en 360 miljoen dollar omging in de handel in Twittervolgers. Ze citeerden een aanbieder die zei in vijf dagen honderdduizend nepaccounts te kunnen maken.

Bijna elke likewinkel omschrijft zijn klantenkring hetzelfde: modellen, muzikanten, bloggers, politici die populairder willen lijken dan ze zijn. Namen noemen ze nooit. De diensten van Followerskopen.net vinden vooral aftrek in de modewereld, zegt eigenaar Kolenbrander. „Kleine merken, modellen, heel vaak bloggers.”

Klanten kopen volgers om hun online status te vergroten. Een bedrijf met veel likes heeft een betere reputatie op Facebook, veel volgers op Instagram zijn goed voor de marktwaarde van de individuele gebruiker, net als meer plays op SoundCloud voor een muzikant.

Maar een online sterrenstatus is niet volledig te koop – zelfs niet als je het grootste volgerspakket zou aanschaffen. De nepvolgers moeten een bedrijf of individu populairder laten lijken, waardoor de echte volgers uiteindelijk vanzelf komen.

Uit India

Kolenbrander haalt zijn likes uit India. Zijn leverancier heeft een database met meer dan honderdduizend accounts, waaruit hij likes, comments en volgers levert. Meer wil Kolenbrander niet zeggen over zijn contact. „Niemand wil zijn leverancier verraden.”

Kolenbrander vermoedt dat hij geen echte contacten verkoopt, maar nepaccounts: ‘bots’, kort voor robots, ofwel programmaatjes die zich online gedragen als mensen. Dat is de efficiëntste methode, zegt hij.

Mijn nieuwe, gekochte volgers hebben een paar overeenkomsten. De meeste zijn jong, onder de twintig. Ze lijken allemaal in Brazilië te wonen. Ze hebben een paar honderd volgers, geen ongewoon aantal, maar opmerkelijker is dat ze wel duizenden mensen volgen. Ze liken mijn foto’s niet, en plaatsen geen reacties. De gekochte volgens maken mijn Instagramaccount daardoor in één klap ongeloofwaardig. Zo veel volgers, maar zo weinig likes, is verdacht. Al zou ik dat op kunnen lossen door voor 5 euro honderd extra likes te kopen.

Bots haalden afgelopen winter het nieuws toen ze de Amerikaanse presidentsverkiezingen dreigden te beïnvloeden. Tijdens de debatten kwamen veel positieve tweets over Trump van bots, bleek uit een analyse van onderzoekers uit Oxford. Die bots waren waarschijnlijk ontworpen door fanatieke Trump-fans. De onderzoekers concludeerden dat bots steeds vaker worden ingezet om het debat te beïnvloeden. Tien keer dezelfde mening uit verschillende monden versterken een bepaald geluid.

De Nederlandse webshops adverteren met reacties die vooral geschikt zijn om een Instagram-account populairder te doen lijken. Opties de catalogus van Followerskopen.net: ‘Very cute, style, pretty en wonderful’.

Hoewel de bots oprukken, komen aan het generen van valse likes en volgers ook vaak mensen te pas. Zo klikken in India, Bangladesh en de Filipijnen mensen in ruil voor een klein bedrag op likeknoppen. In Thailand werd in juni een ‘klikfabriek’ opgerold, wat inzage gaf in de schaal van deze schimmige business. Zo waren in een gebouw meer dan vijfhonderd telefoons gemonteerd in een frame tegen de muur, aangesloten op computermonitors. Ook werden 350.000 simkaarten in beslag genomen. Volgens techsite The Verge werden de telefoons gebruikt voor nepaccounts op de Chinese dienst WeChat.

Sociale media worstelen met de nepvolgers. Facebook heeft teams aangesteld die neplikes moeten herkennen en de grootste overtreders offline halen. Instagram (ook eigendom van Facebook), verwijderde de afgelopen jaren miljoenen spookvolgers. Kolenbrander: „Het is een kat-en-muisspel tussen de sociale netwerken en de likeverkopers.”

Mijn gekochte volgers plaatsen selfies, hebben een profielfoto. Maar volgens Thomas Kolenbrander van Followers.net moet ik niet te snel denken dat er daadwerkelijk echte mensen achter deze accounts zitten. De selfies kunnen gestolen en de bots kunnen zo geprogrammeerd zijn af en toe een foto te plaatsen, zodat ze menselijk lijken en niet worden gefilterd door het algoritme van Instagram. De gekochte volgers hebben in elk geval niet zelf op de ‘volg’-knop gedrukt. Ik stuur tientallen gekochte volgers een bericht met de vraag of ze worden betaald om mij te volgen en hoe ze bij mij terecht zijn gekomen. Acht gekochte volgers reageren. De meesten zeggen slechts ‘nee’. Eén jongen van een jaar om veertien, vraagt om naaktfoto’s.

Reacties of tips: r.vanderpoel@nrc.nl