Zuma kan motie van wantrouwen overleven, al lijkt zijn kaartenhuis in te storten

Leden van het Zuid-Afrikaanse parlement mogen dinsdag anoniem stemmen tijdens de motie van wantrouwen tegen president Zuma. Dat maakt de kans van slagen ineens een stuk groter. Stort zijn kaartenhuis in?

De Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma. Foto REUTERS/Rogan Ward

Baleka Mbete is behalve parlementsvoorzitter en ANC-lid ook een fervent verdediger van president Jacob Zuma. Gretig liet ze oppositieaanhangers haar parlement uitzetten als ze haar president weer eens lastig vielen over de peperdure verbouwing van zijn privévilla. Desnoods met geweld.

Dus de verbazing was groot toen diezelfde parlementsvoorzitter maandagmiddag om 16 uur per persconferentie toestemming gaf voor een anonieme stemming over de motie van wantrouwen die de oppositie voor de achtste keer heeft ingediend tegen haar president. Dat is nooit eerder gebeurd en maakt de stemming morgen plotseling politiek relevant.

Stemmen in het Zuid-Afrikaanse parlement is normaliter niet meer dan een theater van de democratie, aangezien Zuma’s ANC partij 249 van de 400 zetels bezet. De oppositiepartijen hebben samen slechts 151 zetels, en enkele kleine partijen hebben al aangegeven niet tegen Zuma te willen stemmen. Alleen met steun van 60 ANC’ers heeft de motie van wantrouwen morgen kans van slagen.

Vriendjespolitiek

Nu de parlementariers anoniem mogen stemmen, hoopt de oppositie op een stiekeme steun uit de regeringspartij. Enkele vooraanstaande ANC’ers durven Zuma en zijn vriendjespolitiek nu openlijk te bekritiseren. Zoals de minister van Financien en zijn staatssecretaris die in april door Zuma werden weggestuurd omdat ze weigerden mee te doen aan zijn wanbeleid. De ontslagen minister Pravin Gordhan vertelt nu wekelijks op open podia over de uitverkoop van het ANC aan de belangen van de drie Indiase zakenbroerders Gupta uit India. Hun invloed op de politiek reikt zo ver dat ze volgens Gordhan en andere deep throats in het ANC beslissen over wie minister mag worden, en wie contracten krijgt.

Maar Gordhan is al aangeschoten wild, hij heeft niets meer te verliezen. Dat is anders voor zijn oud-collega’s. Neem vice-president Cyril Ramaphosa. Die hoopt in december Zuma op te volgen als partijleider van het ANC, de invloedrijkste baan van Zuid-Afrika. Als hem dat lukt, dan wordt hij vrijwel zeker de nieuwe president van Zuid-Afrika bij de volgende verkiezingen in 2019, of eerder. Maar een stem voor de motie van wantrouwen zal Ramapahosa weliswaar populair maken bij de oppositiepartijen en veel gewone Zuid-Afrikanen, binnen het ANC kan het worden uitgelegd als verraad aan de partij. Dit dilemma geldt ook voor andere kandidaten die zich nu willen profileren als anti-Zuma. Een beetje afzetten tegen Zuma is niet erg, zolang het maar niet wordt gezien als anti-ANC.

Lees ook de column van Haroon Sheikh over de zwakte van Poetin, Erdogan en Zuma

Zelfs al is de stemming dinsdag anoniem, de parlementsleden van het ANC zijn niettemin kwetsbaar. De man die verantwoordelijk is voor de partijdiscipline, Jackson Mthembu, is ook kritisch over Zuma, maar hij eist van zijn collega’s dat ze tegen de motie zullen stemmen. Het kaartenhuis van Jacob Zuma begint in te storten. Maar de motie van wantrouwen zou hij zomaar kunnen overleven.

Correctie (7 augustus 2017): In een eerde versie van dit artikel stond dat de man die verantwoordelijk is voor de partijdiscipline van het ANC, Jackson Thembu heet. Dit moet Mthembu zijn.