Kan president Maduro op steun van Venezolaanse leger rekenen?

Nadat afgelopen weekend een opstand op een Venezolaanse legerbasis is neergeslagen dringt de vraag zich op of president Maduro op het leger kan blijven rekenen. Veel hoge officieren zullen hem waarschijnlijk blijven steunen.

Foto Ronaldo Schemidt/AFP

Hoelang blijft het machtige Venezolaanse leger nog loyaal aan president Nicolas Maduro?

Nadat een opstand op een legerbasis in Valencia dit weekend werd neergeslagen is die vraag actueler dan ooit. Al is nog steeds onduidelijk of de opstandelingen allemaal (ex-)militairen waren, of dat het deels om gewapende burgers ging, zoals de Venezolaanse regering heeft verklaard.

Volgens analisten zal het leger zich nog niet snel tegen president Maduro keren. „De militairen, zeker in het hogere echelon, krijgen zeer goed betaald. Maduro heeft het leger praktisch gekocht en militairen hebben toegang tot alle belangrijke economische sectoren”, zegt politiek analist Oswaldo Ramírez via Skype vanuit de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Volgens hem zijn er minstens tweeduizend militairen door Maduro op sleutelposten binnen ministeries en belangrijke instituties geplaatst. „In feite is Venezuela momenteel een militair regime met een burger, de president, aan het hoofd”, aldus Ramírez.

Lees ook een profiel van Nicolás Maduro, die druk bezig is om van Venezuela een totalitaire staat te maken. Het land raakt steeds verder geïsoleerd.

Leger steunde eerder Chávez

Hoewel Latijns-Amerika in het verleden vooral bloedige rechtse militaire dictaturen kende, is het Venezolaanse leger al jaren loyaal aan de socialistische regering. De loyaliteit kwam tot stand onder Maduro’s voorganger en leermeester Hugo Chávez, zelf beroepsmilitair. Chávez begon zijn aanvankelijk ondergrondse linkse beweging als tankbestuurder in het leger. Hij pleegde een mislukte staatsgreep en belandde in de gevangenis.

Toen Chavez vrijkwam en later president werd, bleef de band met het leger hecht. Onder opvolger Maduro werden de banden nog steviger. Toen de economische crisis uitbrak, kregen de militairen royale salarissen, bonussen en voedselbonnen. Het tekort aan eerste levensbehoeften en medicijnen heeft de macht van het leger verder vergroot, doordat Maduro ze belastte met de distributie van voedsel. Ook de import van goederen, eten en medicijnen staat onder toezicht van militairen. Het bedrijfsleven leunt ook op het leger: heeft een bouwbedrijf bouwmaterialen of cement nodig, dan moet het aankloppen bij het leger.

Lees meer over de situatie in het land: Venezuela stevent af op dictatuur

Lagere rangen ontevreden

Maar onder de lagere rangen heerst wel degelijk onvrede. Net als de burgers komen ook veel militairen maar met moeite aan eten, is hun geld door de hyperinflatie niets meer waard en zien ze hun familieleden honger lijden. De oppositie, die al sinds april massaprotesten organiseert, roept de militairen de kant van de ontevreden bevolking te kiezen. Sinds april zitten meer dan honderd militairen vast vanwege rebellie. Het bijna dagelijkse harde optreden tegen demonstranten, waarbij inmiddels 120 doden zijn gevallen, zou de gewapende nationale garde ook steeds zwaarder vallen: de zware confrontaties leiden tot vermoeidheid bij de soldaten, die door hun optreden een zeer slechte naam krijgen. Militairen deserteren en vluchten naar buurlanden als Colombia en Brazilië. Onder hen is de 25-jarige Giomar Flores, die belast was met voedseldistributie. In juni deserteerde hij en vluchtte hij naar Colombia. In lokale media legde hij zijn actie uit. „Ik heb besloten dat mijn toekomst meer waard is dan een zak met eten.”

Venezolanen protesteerden dit jaar massaal tegen het regime van Maduro, dat heeft gezorgd voor honger en mega-inflatie.

Asiel in Colombia

Onder de hogere rangen zijn ook militairen die zich afkeren van Maduro. In april, toen de eerste grote protesten uitbraken, postten drie luitenant-kolonels een video op YouTube waarin ze de regering van Maduro bekritiseerden en de gewapende machten opriepen „aan de goede kant van de geschiedenis” te gaan staan door niet mee te werken aan het neerslaan van de protesten. Ze hebben inmiddels asiel gekregen in buurland Colombia.

Of Venezuela beter af is met een scenario waarin het leger zich distantieert van de regering en een gewapende coup tegen Maduro pleegt, vraagt analist Ramírez zich sterk af. „Dat kan uitlopen op een totale chaos en een splitsing binnen het leger. Aan wie zullen de coupplegers dan loyaal zijn? Wil het leger zelf de macht overnemen, zijn ze loyaal aan een andere leider uit de regeringspartij, aan de oppositie of kiezen ze voor het volk? Het kan een complete burgeroorlog veroorzaken”, zegt Ramírez.

Lees ook: Het verbond van Zuid-Amerikaanse landen schorste Venezuela als lid, uit zorgen over de democratische situatie in het land.