Geen vlag of volkslied, wel Russen

Doping

Er doen alleen informeel Russen mee aan de titelstrijd in Londen. Negentien in totaal, als neutrale atleet. Zij hebben de toets als dopingvrije sporter doorstaan. Maar de nieuwe status voelt als een diskwalificatie.

De Rus Sergej Sjoebenkov in de serie op de 110 meter horden Foto Adrian Dennis/AFP

Nikolaj Ivanov lacht besmuikt bij de vraag hoe hij in zijn verslagen van de WK atletiek in Londen de negentien neutrale atleten uit Rusland aanduidt. „Als Russen, natuurlijk. Hoe moet ik ze anders noemen? Ze komen uit Rusland, toch?”

Russen in een Russische krant – in zijn geval het populistische Mir Novestej – neutrale atleten noemen, komt de sportjournalist bespottelijk voor. De internationale atletiekfederatie IAAF mag dan besloten hebben aantoonbaar dopingvrije Russische sporters tot de WK onder neutrale vlag toe te laten, dat betekent niet dat hun de Russische nationaliteit is afgenomen. Ze zijn tenslotte op een geldig paspoort Groot-Brittannië binnengekomen. Die neutraliteit geldt alleen in het stadion.

Ridicuul is de situatie rond zijn landgenoten wel, vindt Ivanov, een ervaren atletiekvolger. Er is een groep Russische atleten naar Londen afgereisd zonder stafleden van de nationale bond, maar wel op kosten van diezelfde bond. Die negentien sporters vormen als enige geen nationaal team, maar opereren met hun coach en eventueel een masseur in afzonderlijke groepjes. Geen Russisch vlagvertoon in het Olympische Stadion van Londen, en in geval van een wereldtitel al helemaal geen Russisch volkslied. In plaats daarvan de hymne van de IAAF.

De verspringer Aleksandr Menkov, die zaterdagavond met een vierde plaats net buiten de medailles bleef, is zelfs in z’n uppie naar Londen gekomen. Zijn coach kreeg geen visum. Hij is licht geblesseerd, maar durfde geen gebruik te maken van een Britse dokter uit angst dat er iets kan misgaan. Stel dat hij intraveneus behandeld moet worden, wie garandeert hem dan een schone injectie? Menkov nam zijn lichamelijk ongemak voor lief, sprong nog 8,27 meter ver en kwam vijf centimeter tekort voor brons.

Schorsing verlengd

Dat er hoe dan ook Russen – sorry, neutrale atleten uit Rusland – aan de WK atletiek mogen meedoen is een klein wonder, want de IAAF heeft het land vanwege grootschalige dopingschandalen geschorst voor deelname aan wedstrijden. Sterker, die schorsing is afgelopen week tijdens het jaarlijkse congres, zeg maar het parlement van de IAAF, nog eens verlengd. Een voorstel om de ban te handhaven werd door 166 landen gesteund en door 21 landen, waaronder Noord-Korea, Syria, Jemen, Peru, Vietnam en Jamaica, afgewezen.

Lees ook meer over de dopingfraude: hoe Rusland rommelde en WADA wegkeek.

Volgens een onderzoekscommissie onder leiding van de Noor Rune Andersen maken de Russen vorderingen in hun streven doping uit te bannen, maar nog niet genoeg om met de atletiekfamilie herenigd te worden. Zijn belangrijkste bezwaar: de Russen kunnen nog geen onafhankelijke, betrouwbare controles garanderen vanwege het ontbreken van een door WADA gevalideerd dopinglaboratorium. De testen worden nu nog uitgevoerd door de Britse antidopingautoriteit. En op de achtergrond speelt de wens van de IAAF om excuus te krijgen van de Russische regering, die als regisseur van alle schandalen wordt gezien.

Dat excuus zal er niet komen, veronderstelt journalist Ivanov. De spijtbetuiging die de nieuwe voorzitter van de Russische atletiekbond, Dmitri Sjljachtin, vorige week openlijk heeft uitgesproken op het IAAF-congres – ‘Ik wil me verontschuldigen tegenover alle atleten wiens overwinningen zijn gestolen’ – moet volgens hem als een indirect excuus van de Russische regering worden uitgelegd. „Omdat de atletiekbond financieel volledig afhankelijk is van de overheid”, verklaart hij nader.

Toetsingscommissie

Om eerlijke Russische atleten niet de dupe van de schorsing te laten worden, heeft de IAAF vorig jaar een driemanschap aangewezen dat over individuele rehabilitatie moet oordelen. De zogeheten IAAF Doping Review Board, met het Nederlandse IAAF-bestuurslid Sylvia Barlag, toetst Russische atleten op hun dopingprofiel, het aantal testen dat ze hebben ondergaan en of ze niet worden getraind door, dan wel in contact staan met geschorste trainers.

Wie aan alle criteria voldoet, krijgt de status van ‘neutrale atleet’, waarmee het recht op deelname aan internationale wedstrijden is verzekerd. Van de 160 Russen die een beroep op die neutrale status deden, hebben er 47 groen licht gekregen. Negentien van hen doen in Londen mee als Authorized Neutral Athlete. Op de WK wordt hun herkomst aangeduid als ANA in plaats van RUS.

Lees ook: Via een gat in de muur werden de urinestalen in Sotsji weggemoffeld, over hoe het Russische dopinglab werkte.

Barlag vertelt dat ze ontzettend druk is geweest met het bijbaantje, maar tevreden is over de uitkomst van haar werk in de beoordelingscommissie, die verder bestaat uit de Amerikaan Robert Hersh en de Fin Antti Pihlakoski. „Het vergde veel lezen en veel telefonisch vergaderen. We zijn maar een paar keer samengekomen. We wachten nog op wat aanvullende informatie en de uitslag van enkele hertesten, dan zit ons werk erop.”

De commissie heeft volgens Barlag goed gedocumenteerd kunnen werken. Zij werden gedetailleerd gevoed door de sinds april onafhankelijke integriteitsunit van de IAAF. Die voorzag hen van informatie, tot gegevens uit de biologische paspoorten aan toe. In een uitzonderlijk geval verscheen een Russische atleet fysiek voor de commissie, maar verder zijn alle zaken schriftelijk afgehandeld.

Geen commentaar

Hoe gevoelig de kwestie ligt bij de Russische atleten – sorry, neutrale atleten – demonstreerde regerend wereldkampioen 110 meter horden, Sergej Sjoebenkov, zondag na de serie, waarin hij zich met de nodige moeite voor de halve finales plaatste. Hij sprak na afloop tegenover Russische verslaggevers vrijuit over zijn race, maar liep subiet weg toen hem door buitenlandse journalisten naar zijn mening over zijn neutrale status werd gevraagd. Hij kruiste de armen voor zijn borst. Zijn antwoord was duidelijk: geen commentaar.