Hoe je als consument telkens wordt misleid

Waarom wordt het Nutella-etiket niet gesierd met suikerbieten of wuivend suikerriet? Waarom geen palmboom?

Op een pot Nutella zit een etiket en voorop staan hazelnoten, een glas melk, een bloem en een boterham. Maar wie de pot koopt, koopt vooral suiker en palmvet. Nutella bestaat voor 13 procent uit hazelnoot. Dat staat in de kleine lettertjes op het etiket, als je de pot omdraait. Hoeveel suiker en palmvet erin zit staat niet op het etiket. Dat komt door regels van de EU. Die eist alleen dat van ingrediënten de hoeveelheid moet worden vermeld als ze op het etiket te zien zijn, of in de naam van het product voorkomen.

Dat suiker en palmvet de belangrijkste ingrediënten zijn, kun je alleen maar afleiden. Daarvoor moet je weten dat op de ingrediëntenlijst het meest voorkomende ingrediënt voorop moet staan. Dat is een eis van de EU. Het lijstje loopt af naar wat er het minst in zit. Op het Nutella-etiket staan na suiker en palmvet hazelnoten (13 procent), magere cacao (7,4 procent), magere melkpoeder (6,6 procent) en daarna weipoeder, de emulgator lecithine en vanilline. Op de Nutella-website is te vinden dat 0,02 procent van Nutella uit vanille bestaat. Zo kun je nagaan dat ongeveer 65 tot 70 procent van de Nutella-smurrie uit suiker en palmvet bestaat.

Dus waarom wordt het Nutella-etiket niet gesierd met suikerbieten of wuivend suikerriet? Waarom geen palmboom?

Ander voorbeeld. Voorop een pak vruchtensap Coolbest Mango staat een stuk mango, met daarachter een partje sinaasappel. Maar achterop in de kleine lettertjes staat dat Coolbest Mango vooral appel- en sinaasappelsap is. Appelsap is het belangrijkste ingrediënt. Sinaasappel volgt met 38 procent en daarna mango, de naamgever van het sap: 10 procent. Even nadenken: 40 tot 50 procent appelsap dus. Waarom staan er geen appels op het pak?

Dwaal door de supermarkt en vergelijk de aantrekkelijke voorkant (die gilt: koop mij!) van de etiketten met de kleine lettertjes achterop. Niemand loopt te koop met ingrediënten met een slecht imago – suiker, palmvet.

Bij de Albert Heijn liggen ‘gezonde’ pizza’s in de schappen. Zijn ze echt net zo voedzaam als een salade, zoals de makers beweren?

De misinformatie die de argeloze koper overspoelt is mede mogelijk gemaakt door de EU. De EU heeft eind 2011 Verordening 1169/2011 vastgesteld „betreffende de verstrekking van voedselinformatie aan consumenten”. De invoering duurde vijf jaar.

Artikel 7 (van in totaal 55) van de richtlijn gaat over ‘Eerlijke informatiepraktijken’. Daarin staat dat voedselinformatie niet misleidend mag zijn. En „nauwkeurig, duidelijk en voor de consument makkelijk te begrijpen is.”

De voedselfabrikanten komen er mee weg

Of een etiket dat hazelnoten suggereert op een pot die voor tweederde is gevuld met suiker en palmvet misleidend is, daarover is discussie mogelijk. Het is in elk geval niet nauwkeurig, niet duidelijk en niet makkelijk te begrijpen.

De voedselfabrikanten komen er toch mee weg. De duidelijke taal in dat ene artikel 7 van de EU-richtlijn wordt in andere artikelen ondermijnd. De eis dat de hoofdingrediënten zichtbaar op het etiket moeten staan ontbreekt bijvoorbeeld.

Doet alleen de traditionele voedingsmiddelenindustrie aan misinformatie? Is het beter bij de biologische producenten die gezond, duurzaam en transparant prediken?

Nee hoor. Zonnatura (100 biologisch, staat er trots op de website) verkoopt hazelnoot- en rijstdrank. Voorop het literpak staan vijf hazelnoten en acht rijstkorreltjes. De hazelnoten zijn er overdonderend aanwezig. Achterop staat dat er voornamelijk water in het pak zit. En 17 procent rijst en 3 procent hazelnoot.