Boer kan kiezen: ruimen of ruien

Fipronilcrisis

Pluimveebedrijven waar fipronil is aangetroffen zijn aan het rekenen geslagen. Hoe kunnen zij deze crisis overleven?

Dierenactivisten protesteren in het Drentse Odoornerveen bij een pluimveehouder waar kippen worden geruimd vanwege de fipronilcrisis. Foto ERIC BRINKHORST/ANP

Tienduizend kippen worden dinsdag geruimd bij familie Wouters uit het Zeeuwse Meliskerke. „Dat is min of meer het rampscenario”, zegt Willy Wouters, die een boekenwinkel runt naast het pluimveebedrijf van haar man. Liever zouden ze ‘ruien’ – de kippen ontgiften door ze op dieet te zetten. Maar ze denken dat het niet genoeg zal helpen. En dan moeten de kippen alsnog dood.

Wouters ziet op tegen morgen. „Een boer wil dat z’n kippen leven. En deze kippen worden ook nog verbrand. Er wordt niks meer van gebruikt. Dit is zo zonde.”

Ruimen of ruien, dat is nu het dilemma voor de kippenboer bij wie de gifstof fipronil is gevonden. Het is kiezen tussen twee kwaden, zegt Johan van Diepen van branchevereniging LTO. Is voor de kip ruien – „een natuurlijk proces” – veruit de betere optie, voor de boer hebben beide opties grote nadelen.

De boer die voor de keuze staat, moet zichzelf een paar vragen stellen. Vraag één: hoe oud is de kip?

De levenscyclus van een legkip verloopt ongeveer zo: de kuikentjes worden in een opfokbedrijf grootgebracht tot legkip. Rond week 20 gaan ze ‘in productie’ en eieren leggen. Tegen week 80 gaan ze naar de slacht en belanden ze in de kippensoep.

Jong of oud?

Is het legkoppel – de partij kippen in een stal – nog jong, dan zal de boer eerder kiezen voor ruien. Dan gaan de kippen zes weken op energiearm dieet en maakt de boer het donkerder in de stal. Gevolg: de kip gaat in de rui. Ze vermagert, verliest haar veren en stopt met eieren leggen. Het idee is dat de kip mét het buikvet ook genoeg fipronil verliest dat daarin opgeslagen ligt. Maar bewezen is dit nog niet. Na de ruiperiode begint de leg weer.

Is het legkoppel al oud, dan ligt ruimen voor de hand. Het einde komt toch al in zicht. Sommige boeren leggen het omslagpunt rond week 55, maar de meningen verschillen. Bij ruimen moet de boer wel een nieuw, fipronilvrij legkoppel kopen. Dat is een geweldige investering. Een biologische hennetje kost zo’n 7,50 euro per stuk, een gewone 5,50 euro. Maal tienduizend, vijftienduizend, twintigduizend. „Iedereen wil eerst ruien”, zegt Willy Wouters. „Maar kan het?”

Want vraag twee is: hoeveel fipronil zit in de eieren?

Als het gehalte gifstof in de eieren hoog is, is één keer ruien misschien niet genoeg om het onder de maximale toegestane waarde van 0,005 milligram per kilo ei te krijgen. Dan moet je twee, of drie periodes ruien. En mogelijk is dat nog steeds niet genoeg – niemand weet het. Er is geen onderzoek naar gedaan.

2017-08-07 15:52:35 WITTEVEEN - Bij een pluimveehouder in Witteveen (Drenthe) worden kippen vanwege de fipronilcrisis geruimd. ANP ERIC BRINKHORST
2017-08-07 16:34:33 ODOORNERVEEN - Dierenactivisten protesteren bij een pluimveehouder waar kippen worden geruimd vanwege de fipronilcrisis. ANP ERIC BRINKHORST

En ook: overleeft de kip een paar keer ruien wel? Want dat moet je met beleid doen. Van Diepen van de LTO: „Niet iedereen heeft er ervaring mee. En we weten ook nog niet of eieren na ruien 100 procent fipronilvrij zijn.”

Ruimen is logischer bij hoge fipronilwaarden. Maar er is een complicatie, zegt een andere Zeeuwse boer die niet met z’n naam in de krant wil – hij is bang voor schade aan zijn naam omdat hij naar het buitenland exporteert. Het duurt namelijk wel even voor je nieuwe hennetjes hebt.

Bij deze boer is geen fipronil aangetroffen. Maar de nieuwe lading hennen die hij heeft besteld, blijken wel besmet. Die worden nu vernietigd. „Ik kreeg er vrijdag een telefoontje over: akkoord of niet? Daar heb ik best een rotgevoel over. Maar stel dat het over tien weken niet goed blijkt, wat dan?” Hij weet nu niet wanneer hij zijn nieuwe hennen krijgt. „Dat is allemaal heel strak gepland, en die planning is in de war. Ik sta nu op een wachtlijst.”

Lees ook: Hoe herken ik een besmet ei? En negen andere vragen

En wachten is duur. De Zeeuwse boer rekent voor. Hij heeft 12.000 biologische kippen, die samen elke dag voor 1.600 euro aan eieren leggen. Dat bedrag loopt hij elke dag mis, minus het uitgespaarde voer dat 1.500 kilo x 47 cent = 705 euro per dag kost, en minus de stroom, maar dat merkt hij volgend jaar pas op de rekening.

Elke boer een andere som

Om het dilemma nog verder te compliceren is er vraag drie: hoeveel stallen heb je? Schone kippen moeten in een schone stal lopen. Maar waar laat je je ruiende kippen terwijl je de stal van fipronil ontdoet? (Hoe dat precies moet, is ook nog niet duidelijk). Tienduizend kippen stuur je niet even naar buiten.

En door naar vraag vier: zijn alle stallen besmet? Zo niet, dan kan de boer zich misschien wel een nieuw legkoppel permitteren.

Vraag vijf: hoe is je populatie samengesteld? De familie Wouters heeft nog legkoppels in andere stallen – 65.000 kippen in totaal – die iets ouder zijn. Die ruimen ze gek genoeg níet. De reden: die koppels zijn een paar maanden eerder gekomen, en die stallen zijn dus eerder schoongemaakt met fipronil. De waarden in eieren zijn alweer lager. Een keer ruien (à 60 cent per hen) loont dus mogelijk. Wouters: „Gelukkig wel.”

Voor iedere boer zal de rekensom anders uitpakken. Wie zoveel duizend kippen moet ruimen en zoveel duizend kippen kan ruien, haalt het misschien financieel net wel. Wie ze allemaal moet ruimen misschien niet.

Elke boer zal al deze vragen moeten wegen en kijken wat hij kan dragen. En wat hij ook moet wegen, zegt de Zeeuwse boer die op nieuwe hennen wacht: „Wat vind je ethisch nog verantwoord?”