Duurzaam menstrueren? Gebruik uitwasbaar maandverband

Menstrueren Siliconencups en uitwasbaar maandverband: ook menstrueren kan milieubewuster. En in alle kleuren van de regenboog.

Foto istock, montage NRC

Menstruatie is cool, wil Monki ons doen geloven. De hippe Zweedse modeketen verkoopt onderbroeken, shirts en stickers met leuzen als ‘bloody queen’ en ‘power pussy’. We moeten stoppen met de stigmatisering van ongesteldheid, meldt Monki in een persbericht. En dat geldt dus ook voor menstruatieproducten.

Centraal in de campagne van Monki staat een roze siliconen menstruatiecup van Lunette, verpakt in een eveneens roze zakje met de tekst ‘Periods are cool. Period’. Afwasbaar maandverband en menstruatiecups zijn niet vies, maar hip, milieubewust en hygiënisch, is de boodschap van de industrie voor duurzame menstruatieproducten.

Onlineshops, waaronder Cups & Zo, Katoen & Ko en LanaLuna, zien de verkoopcijfers van dergelijke producten stijgen. Bij bol.com is de verkoop van kleurrijke menstruatiecups dit jaar verdubbeld. De afgelopen maanden verkochten ze er „duizenden”, zegt een woordvoerder.

De roze Lunette-cup (25 euro) ziet eruit als een borrelglaasje in de vorm van een kelkje, en ruikt een beetje rubberachtig. In plaats van een geruststellend lang touwtje zit er een kort steeltje van een centimeter aan. Het cupje moet je dubbelgevouwen in de vagina duwen, eenmaal losgelaten klapt het uit. Het blijft op zijn plek omdat het een beetje vacuüm zuigt. „Na omspoelen is het opnieuw te gebruiken. Een menstruatiecup kan jaren mee”, zegt Judith Houtenbos, eigenaar van webshop Cute Cotton. „Net als wasbaar maandverband bespaart de cup niet alleen geld, maar ook een hoop afval.”

Vlogster Vera Camilla (25) probeerde de cup voor het oog van haar tienerpubliek uit. In de video plaatst ze de camera op een strategische plek in de badkamer zodat we alleen haar hoofd zien. Ze kijkt een beetje angstig in de camera: „Ik ben bang dat het klem gaat zitten en er nooit meer uitkomt.” Dan verdwijnt ze uit beeld om een paar seconden later weer te verschijnen, en zegt met opgetrokken wenkbrauwen: „Ik denk dat het erin zit.” Camilla stapte na die vlog definitief over op de menstruatiecups, zegt ze. Nee, ze lekt niet door. Nee, ze voelt de cup niet zitten. En nee, ze is niet de hele dag bezig met wisselen. Legen hoeft alleen ’s ochtends en ’s avonds. Als je toevallig op een openbaar toilet bent, kan je een flesje water meenemen, zegt ze.

Je trekt ondergoed toch ook weer aan als je het na doorlekken hebt gewassen?

Iets meer gedoe dus, de cup, maar het milieu is voor veel gebruikers de reden om er toch voor te kiezen. Neem Lieke Smit (23): „Ik gebruikte vroeger altijd tampons. Ik was toen minder met het milieu bezig. Nu wil ik dat mijn achterachterkleinkinderen de mooie plekken op de aarde kunnen zien die ik heb bezocht. Het zou hypocriet zijn als ik het milieu wil verbeteren maar niets aan mijn eigen leven wil veranderen.”

Bloemetjes en olifantjes

Duurzame producten zouden niet alleen groener, maar ook frisser en gezonder zijn. Camilla testte de cup vanwege haar weerzin tegen tampons: „Je stopt toch gewoon watten in je. Een tampon absorbeert niet alleen bloed maar ook vocht en verandert misschien het klimaat in je vagina.” Cups vangen alleen op en laten het slijmvlies en de vaginale flora met rust, zegt Houtenbos. Bovendien laten ze geen vezels achter; tampons zouden dat wel doen. Celeste Veurman (22) stapte over op de cup omdat ze denkt dat tampons troep bevatten, zoals bleekmiddelen en parfum. Wat ze ook handig vindt: „Ik kan gewoon naar de sauna zonder dat er een touwtje uithangt.”

Menstruatiecups zijn niet beter voor je lichaam dan tampons, zegt gynaecoloog Bram ter Harmsel. Het klopt dat tampons vocht absorberen en vezels achterlaten, maar dit heeft geen invloed op het klimaat in de vagina. En inderdaad, tampons kunnen de stoffen in de bleekmiddelen en parfums uitstoten, maar de concentratie daarvan is volgens hem te laag om een probleem te vormen.

Behalve de cup is ook het herbruikbare maandverband ineens overal. In rood, paars en blauw, en met bloemetjes, streepjes en olifantjes. Het is net als de cups ‘puurder’ dan de wegwerpvariant, roepen de webshops. In wegwerpmaandverband zit plastic, waardoor het minder ademt dan wasbaar maandverband van bamboevezel of biologisch katoen. Klopt, zegt gebruikster Wilma Lenstra (35). Wegwerpverband voelt ‘broeieriger’ dan haar wasbare maandverband dat net zo zacht is als een onderbroek, zegt ze.

Foto istock, montage NRC

Wasbaar maandverband kan weliswaar comfortabel zijn maar is niet per se beter voor de gezondheid dan wegwerpmaandverband, zegt Ter Harmsel. Een uitzondering vormen vrouwen met atopie, die aanleg hebben voor hooikoorts, astma en eczeem. Zij kunnen geïrriteerd raken door materialen in het wegwerpverband.

Heb je tot hier gelezen en nog geen enkele keer ‘gatver’ gedacht? Dan behoor je misschien tot de minderheid, denkt Lenstra. „Vrouwen worden niet graag geconfronteerd met hun eigen bloed. Als ik over mijn maandverband en menstruatiecups vertel, hoor ik: ‘gatverdamme, ik hoef niet te zien wat er uit mij komt.’” Veel vrouwen schamen zich voor hun ongesteldheid, zegt Ter Harmsel. „Ze verontschuldigen zich ervoor als ze bij mij op spreekuur langskomen.” Ook de reacties op Facebook op recente ‘menstruatie-artikelen’ van LINDAnieuws, EditieNL en de NOS spreken boekdelen. Verschillende mannen en vrouwen vinden duurzaam menstrueren niet zozeer bewonderingswaardig als wel vies:

„GATVERRRRRDAMME”,

„Lekker 12 uur lang met een emmertje bloed tussen je benen”,

„Gooooooooorrrrrr” ,

„Wasbaar maandverband? Gaan we terug naar de vorige eeuw? #smerig”.

„Doe mij maar een windmolen in de achtertuin!”

„Bloed uit je vagina is net zoiets als sperma. Mensen praten er niet graag over”, zegt Lieke Smit. Celeste Veurman wijt de reacties aan onwetendheid: „Tijdens mijn menstruatie ontsmet ik de cup met pH-neutrale zeep. En aan het eind gooi ik het in kokend water. Dan zijn bacteriën wel dood.” Vrouwen hebben het horroridee dat ze bloed over zichzelf zullen heen gooien, zegt Houtenbos. Precies een van de bedenkingen die columnist Aaf Brandt Cortius onlangs in de Volkskrant opwierp: „Ik ben van nature niet heel handig en ik zie mezelf al bezig op een openbare wc. Dat cupje eruit frutsen. Met mijn elleboog tegen de wc-rolhouder stoten. Hoeps, daar gaat-ie. Allemaal bloed op de grond.”

Je moet gewoon oefenen, net als met het inbrengen van een tampon, zegt Houtenbos. „Die kan je net zo goed op de grond laten vallen.” De walging over gewassen maandverband snapt ze ook niet. „Je trekt ondergoed toch ook weer aan als je het na doorlekken hebt gewassen?”

Is het écht beter voor het milieu?

Dan de hamvraag. Zijn herbruikbare cups en maandverband beter voor het milieu? Voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal deed een beperkt onderzoek en zegt op basis daarvan het volgende: Een vrouw gebruikt gedurende haar leven bijna 10.000 tampons of maandverbanden – goed voor 90 kilo, respectievelijk 60 kilo afval. Wasbaar maandverband en menstruatiecups gaan vijf tot tien jaar mee en leveren aanzienlijk minder afval op. Bovendien zijn tampons en wegwerpmaandverband niet te recyclen en kost de productie van katoen veel water, een probleem in gebieden met waterschaarste.

Uiteraard is er een ‘maar’: het kost energie om de ‘duurzame’ producten schoon te houden. Warm water uit de kraan belast het milieu per product aanzienlijk meer dan een energiezuinige wasmachine. Maandverband kan met een volle was mee, en is daarom beter voor het milieu dan de wegwerp-variant. Maak je de menstruatiecups onder stromend warm water schoon, dan is het mogelijk dat ze niet milieuvriendelijker zijn dan het alternatief. Dat voelt misschien tegenintuïtief, maar warm wassen onder de kraan is erg belastend voor het milieu. Kortom, roze cups zijn pas echt groen als je ze duurzaam gebruikt.