Op de Pride speuren naar die zeldzame hiv-besmetting

Deze zaterdag is de Canal Parade, het hoogtepunt van de Amsterdam Pride. Een mobiel testlab speurt naar hiv-besmettingen. Die zijn inmiddels zeldzaam in Nederland.

Foto Niels Wenstedt/ANP Drag queen Snorella laat zich testen op HIV.

Drie drag queens zitten op een bankje aan een Amsterdamse gracht. In het midden Snorella, het alter ego van Micha Schneijderberg (39), één van de bekendste travestieten van Nederland. De drie steken een sigaretje op, het is nog vroeg, op deze zaterdag van de Canal Parade – het hoogtepunt van de Amsterdam Pride. Snorella – rond 06.00 uur in de ochtend opgestaan voor de make-up – fluit hard naar een bootje dat voorbijvaart en wuift. „Joehoe, chickies!”

Op de kade staat een flinke oranje bus, behangen met regenboogvlaggen en banners. ‘Want to know your current HIV-status?’ Het is het mobiele ‘checkpoint’ van de AIDS Healthcare Foundation, een organisatie die wereldwijd mensen voorziet van gratis hiv-tests. De bus staat op evenementen, festivals en Gay Prides over de hele wereld. De Amsterdamse Pride is het grootste feest dat ze dit jaar aandoen.

Als Snorella haar sigaret heeft gedoofd („M’n schorre stem een beetje bijhouden”) loopt ze richting de bus. Ze is voortdurend aan het live-bloggen. Roept naar een drag queen die zich voorstelt als ‘Chelsea Boy’: „Filmen! We gaan aan de slag!”

Seks met mensen

Milo de Moraes (32), verpleegkundige, neemt de test af. Hij begint vragen te stellen. Nee, Snorella gebruikt geen drugs. Ja, ze heeft regelmatig seks. En ja, dat zou ook weleens onveilig kunnen zijn. Met mannen of vrouwen? Snorella zucht: „Does it matter? Met ménsen.” Een vingerprik. Bloed dat in een vloeistof wordt gedruppeld. Een minuutje wachten. Snorella is ineens stil geworden. Draait zich dan toch even naar haar vrienden. „Nu vind ik het toch wel spannend, eerlijk gezegd.”

In Nederland leven ongeveer 23.000 mensen met hiv. Hun levensverwachting is, dankzij hiv-remmers, hetzelfde als bij anderen. Gevaarlijk is het pas als mensen niet weten dat ze het virus hebben. Volgens schattingen van het Aidsfonds geldt dat voor zo’n 3.000 mensen. Ieder jaar overlijden in Nederland iets meer dan honderd mensen aan de gevolgen van hiv en aids.

„Die cijfers laten zien dat zelfs in Nederland testen belangrijk blijft”, zegt Anna Zakowicz (44) uit Polen, de Europees programmadirecteur van de AIDS Healthcare Foundation. In Nederland richt de organisatie zich vooral op vluchtelingen en migranten, vertelt Zakowicz. Homomannen, de belangrijkste risicogroep, laten zich meestal wel testen. „Migranten zijn angstiger voor de tests. Hiv is onder bepaalde groepen een taboe. In landen waar de gezondheidszorg goed is ontwikkeld, zoals hier, moeten we juist hen proberen te bereiken”, zegt Zakowicz.

De bus rijdt daarom regelmatig naar wijken in Amsterdam Zuidoost, waar veel migranten wonen. Moraes: „Ik zie daar veel mensen met heel weinig kennis over hiv en aids. Ze komen vaak angstig de bus in – soms mag de omgeving niet weten dat ze zich laten testen.”

Er zijn in Nederland nogal wat mogelijkheden voor hiv-tests. Huisarts, GGD, de soapoli van het ziekenhuis, zelftests, thuistests – meestal gratis en altijd eenvoudig toegankelijk. De AIDS Healthcare Foundation heeft zelf al jarenlang een vaste standplaats op de Wallen. Dit jaar kwamen daar ongeveer 2.500 mensen: 21 bleken hiv-positief. Bij het Amsterdamse festival Pride in the Park werden dit jaar 105 mensen getest (1 positief) en bij de Utrecht Pride nam de organisatie 85 tests af (1 positief). Deze zaterdag testen ze een paar uurtjes – eigenlijk meer voor de naamsbekendheid en voorlichting dan om risicogroepen te bereiken.

Nodig in Nederland?

Het mobiele testlaboratorium staat ook op Prides in landen waar homoseksualiteit minder geaccepteerd is. In Oost-Europa, vertelt Zakowicz, is het soms spannend. „We zetten de bus daar niet middenin de menigte neer, dat is te risicovol. Onze opdracht is in dat soort landen eigenlijk veel lastiger dan hier. Daar moeten we ook nog uitleggen wat hiv is en mensen geruststellen, vertellen dat we hun geaardheid accepteren. Wat dat betreft is Nederland een feest voor ons.”

In de vloeistof waarin het bloed van Snorella is opgelost, verschijnt één stip. „Goed nieuws”, zegt verpleegkundige Moraes. Snorella lacht: „Ik ben toch altijd weer opgelucht.” Moraes gooit zijn plastic handschoenen weg en leunt tegen de bus.

Dan is er ineens wat onrust. Een man springt de bus in. Een medewerker zegt tegen Moraes dat hij snel moet testen - „die man is echt héél zenuwachtig”. Na een paar minuten springt de man weer de bus uit en maakt zich uit de voeten. Moraes glimlacht: „Uhh ja…niets aan de hand. Die man gebruikt altijd een condoom, vertelde hij. Ja, hij was zenuwachtig…maar ook een beetje onder invloed. Dat maakte het spannender dan de vraag of hij hiv zou hebben. Dat blijft hier toch zeldzaam.”