Wat is de erfenis van Usain Bolt?

WK atletiek

The show is over. Usain Bolt loopt in Londen zijn laatste wedstrijden. Hij tilde sprinten naar een onmogelijk geacht niveau. Naar het schijnt zonder doping. Wat is zijn erfenis?

Nog een week, dan is Usain Bolt geen atleet meer. Dan dragen de winnaars op de 100 en 200 meter andere namen. Dan ontbreekt de showman. Dan is het gedaan met de feestelijke omlijsting van de sprintnummers. Dan wordt het, waar ook ter wereld, stil op de atletiekbaan.

Bolt stopt dus. Althans, dat heeft de Jamaicaan aangekondigd. Deze zaterdagavond om 22.45 uur loopt hij op de WK in Londen individueel zijn laatste 100 meter – voor de 200 meter heeft hij feestelijk bedankt. Zijn toegift volgt exact een week later op de 4×100 meter estafette. Dan, op zaterdagavond 12 augustus, eindigt de unieke loopbaan van een uniek sprinter.

Waarom stopt Bolt eigenlijk? Sportief lijkt daar geen reden toe. Bolt is pas dertig jaar en wint nog steeds zijn wedstrijden. Het argument van de sprinter stopt bij de verklaring, dat hij zijn olympische trilogie van drie keer goud op drie opeenvolgende Spelen heeft voltooid en dat hij nu The Greatest is. Missie voltooid dus.

De onderliggende reden, wordt gefluisterd, is dat Bolt niet langer de huidige Bolt wil zijn. Dat hij de effecten van zijn status als superster meer dan beu is. Hij houdt niet van alle verplichtingen als celebrity – dagenlange fotoshoots en soortgelijke marketingverplichtingen kunnen hem gestolen worden.

Maar er is nog een reden, al heeft Bolt die nooit bevestigd: zijn afgenomen snelheid. Met de jaren is hij aantoonbaar langzamer geworden. Het kost Bolt zichtbaar meer moeite wedstrijden te winnen. Hij wil de sportieve aftakeling schijnbaar voor zijn. De Jamaicaan heeft sinds hij op de Olympische Spelen van Londen in 2012 goud won in 9,63 seconden slechts twee keer onder de 9,80 gelopen. In Rio de Janeiro werd Bolt olympisch kampioen in 9,81. Dit jaar heeft Bolt zelfs niet sneller gelopen dan 9,95 seconden.

Prettig neveneffect van Bolts afscheid is dat hij niet langer intensief hoeft te trainen. Hoewel de sprinter zijn vele titels altijd uitgebreid toeschreef aan zijn toewijding – ‘I’ve worked hard for it’ – is van Bolt bekend dat hij allerminst een trainingsbeest is. Natuurlijk, de sprinter deed wat gedaan moest worden, en anders werd hij daartoe door zijn coach Glen Mills wel gedwongen, maar intrinsiek teert Bolt op zijn uitzonderlijke klasse.

De erfenis die Bolt achterlaat lijkt voorlopig niet te overtreffen. Wie zal op de Olympische Spelen nog drie keer op rij drie gouden sprintmedailles winnen? Wie zal de wereldrecords op de 100 meter (9,58) en 200 meter (19,19) ooit verbeteren? Wie kan nog eens drie keer wereldkampioen op de 100 meter worden? Wie wint vier wereldtitels op rij op de 200 meter? En wie maakt dan ook nog deel uit van een estafetteploeg (4×100 meter) die vier keer op rij wereldkampioen wordt? Met toevoeging van de vele continentale titels een fenomenale erelijst. Wie o wie kan daar aan tippen? In het huidige tijdsgewricht lijkt niemand daartoe in staat.

Explosie op de Spelen in Beijing

Als het op sprinten aankomt is Bolt The Greatest, daarmee heeft hij geen letter te veel gezegd. Zijn klasse kondigde zich aan in 2002 toen een lange slungel uit het Jamaicaanse gehucht Sherwood Content, op zo’n drie uur rijden van de hoofdstad Kingston, in diezelfde stad wereldkampioen bij de junioren werd. Zijn ontwikkeling tot topsprinter voltooide hij onder trainer Mills, die hem vanaf 2005 onder zijn hoede nam bij de Racers Track Club in Kingston. Na een voorzichtige entree op het podium met de zilveren medaille op de 200 meter bij de WK van 2007 in Osaka, volgde Bolts explosie in 2008 op de Olympische Spelen in Beijing. Hij won de 100 en 200 meter in spectaculaire wereldrecords van respectievelijk 9,69 en 19,30 seconden. A star was born.

Wat laat Bolt de sportwereld na? Een sprinter die zowel letterlijk als figuurlijk hoog boven iedereen uittorent. Maar vermoedelijk geen dienstbare oud-atleet, zoals Sebastian Coe, die zijn land als politicus diende en sinds twee jaar voorzitter is van de internationale atletiekdfederatie IAAF. Daar lijkt de Jamaicaan niet het type voor. Bolt heeft zelden blijk gegeven van intellectuele diepzinnigheden of bestuurlijke ambities. Van zijn overwinningen maakt hij ware shownummers met standaard een persoonlijke ereronde. Zelfs tijdens persconferenties van Bolt gaat show boven de inhoud.

Eenmaal gestopt kan Bolt doen wat hij prefereert: luieren, een spelletje domino spelen, gamen, in dure auto’s rijden, nachtclubs bezoeken, feesten en muziek maken – Bolt treedt met enige regelmaat op als deejay.

Financieel hoeft hij zich geen zorgen te maken. Bolt behoort volgens het Amerikaanse zakenblad Forbes tot de 23 best betaalde sporters ter wereld. In 2016 berekende Forbes zijn jaarinkomen op 29 miljoen euro. Dat wordt zonder start- en prijzengeld straks uiteraard minder, maar ook een gestopte Bolt blijft interessant voor de zakenwereld. Zijn naam zal aan uitstraling weinig inboeten. Met zijn zestien hoogwaardige privé-sponsors heeft Bolt doorlopende contracten. Met de Duitse sportfirma Puma zelfs tot en met 2025, naar het schijnt – het bedrijf openbaart nooit bedragen – voor jaarlijks tien miljoen dollar (zo’n 8,5 miljoen euro).

Dopingvrij

Aan het eind van zijn carrière resteert de vraag hoe zuiver Bolt is geweest. De realiteit vertelt het verhaal van een dopingvrije sportman, wiens naam zelfs nooit in verband is gebracht met verboden middelen. Maar Bolt komt wel uit Jamaica, het land dat zijn dopingzaken, op z’n zachtst gezegd, matig op orde heeft. De nationale dopingautoriteit JADCO staat onder scherp toezicht van het wereldantidopingbureau WADA en is menigmaal op de vingers getikt vanwege gebrekkige of nalatige dopingcontroles. Er zijn de laatste jaren ook diverse Jamaicaanse atleten betrapt, onder wie Nesta Carter die tijdens een tweede test met terugwerkende kracht positief werd bevonden bij de Olympische Spelen in Beijing. Bolt moest daardoor zijn gouden estafettemedaille inleveren. Een veroordeling van Carter is nooit uit zijn mond gekomen. Integendeel, Bolt heeft „zijn vriend” altijd in bescherming genomen.

Bolt blijft Jamaica trouw. Natuurlijk, want hij kan niet buiten het tropische eiland. Bolt is tot in het diepst van zijn vezels een Jamaicaan: laid back and easygoing. Hij dankt zijn carrière ook aan de Jamaicanen die rond 2000 besloten het vele talent in eigen land te faciliteren. Tot zeventien jaar geleden moesten Jamaicaanse atleten trainen op grasvelden. De stap naar de top kon gezet worden via een beurs op Amerikaanse universiteiten. In de praktijk betekende dat voor de meeste Jamaicaanse talenten het einde van hun carrière. Zij konden moeilijk aarden buiten Jamaica. De oprichting van de MVP Club en de Racers Track Club heeft daar een einde aan gemaakt. Met vele grote sprintsuccessen tot gevolg. Alleen in dat vertrouwde klimaat kon de ster van Usain Bolt tot duizelingwekkende hoogte stijgen.