Zomerhit zonder wuppies en bierjurkjes

Voetbalvrouwen

De ‘leeuwinnen’ hebben het tot de finale geschopt. Het tv-publiek kijkt massaal. De charme is dat al het ‘gedoe’ van de mannen ontbreekt.

Oranjefans op weg naar Nederland-Zweden. Robin van Lonkhuijsen / ANP

Elke keer dat het Nederlands elftal de afgelopen drie weken een wedstrijd speelde, kreeg nrc.nl een bezoekerspiekje voor het artikel ‘Dit zijn de Oranje Leeuwinnen’. Het dateert van 14 juli, de vrijdag voor het openingsweekend, en stelt de voetbalvrouwen aan de lezers voor. Elke wedstrijd trok meer tv-kijkers dan de vorige, tot aan de halve finale die donderdag door bijna 3 miljoen mensen live werd bekeken. En toch moesten de kijkers elke keer opzoeken naar wie ze zaten te kijken.

Het Nederlands elftal is een zomerhit. Iedereen heeft ervan gehoord, velen worden er vrolijk van. De ‘leeuwinnen’ hebben zich door de groepswedstrijden, de kwartfinale en de halve finale naar de finale gespeeld en en passant een nationaal enthousiasme opgewekt dat te zachtmoedig is om chauvinistisch te heten.

Ze deden het zonder versierde straten, zonder wuppies of bierjurkjes in de winkel, zonder huizenhoge verwachtingen. Het lijkt er op dat het enthousiasme voor de voetballende vrouwen spontaan is ontstaan, en dat voelt kennelijk goed in tijden van hypes, viral campagnes en uitgekiende pop-upstrategieën. Veel bedrijven en winkels die al weken voor de mannen-WK’s oranje kleuren, hebben nu even afgewacht. Albert Heijn en Hema namen pas voor de halve finale het besluit om oranje tompoucen in de winkel te leggen.

Veel bedrijven hebben een kans laten liggen, zegt Bob van Oosterhout van sportmarketingbureau Triple Double. „Wij hebben het vrouwenvoetbal vijf jaar geleden omarmd. We zagen groei en mondiale potentie. Voetbal is in de VS heel populair onder meiden. In Nederland is voetbal een alfawereld, waar een vrouw die voetbalt lange tijd gelijk heeft gestaan aan een vrouw die een sjekkie rolt. Het is onderschat.”

Zijn bureau maakte voor het EK onder meer campagnes voor Intersport, Continental (banden) en M-line (bedden). Wat volgens Van Oosterhout vooral aanspreekt is de beleving van het EK in eigen land. „Het is onze nummer één sport, maar dan op een verfrissende, vernieuwende manier. Het is stoer én vrouwelijk. Deze meiden zullen de geschiedenis ingaan als de accelerator van vrouwenvoetbal in Nederland.”

Het tv-publiek zag het nationale elftal wél vanaf het begin staan. De eerste groepswedstrijd trok al 2,1 miljoen kijkers, de halve finale van donderdag 3,3 miljoen. Steeds meer cafés vertoonden de wedstrijden op groot scherm. Het haalt het niet bij de mannen-aantallen, maar dat lijkt juist de charme te zijn. Dat het gedoe van de mannen hier ontbreekt.

Behoefte aan emotionaliteit

Er lijkt ook iets anders mee te spelen. Schrijver en filosoof Ger Groot sprak woensdag in het programma Kunststof op Radio 1 over de behoefte aan gemeenschappelijke emotionaliteit. Als voorbeeld werd genoemd hoe Amsterdammers vorige week zondag samen op grote schermen keken naar Zomergasten met ‘hun’ zieke burgemeester Eberhard van der Laan.

Ook wees Groot op het massale vertoon van verdriet over het lot van de jonge Ajax-voetballer Abdelhak Nouri, die vorige maand blijvende en ernstige hersenschade opliep na een hartstilstand op het veld. „Gemeenschappelijkheid wordt gemist en men zoekt naar momenten om dat te herstellen”, zei de filosoof.

Eerbetoon aan Ajax-voetballer Abdelhak Nouri, die na een hartstilstand in coma is geraakt. Robin van Lonkhuijsen / ANP

De voetbalvrouwen als remedie voor maatschappelijk onbehagen. Betekent dit dat het enthousiasme niet zozeer hunzelf geldt, maar dat zij brandpunt van het wij-gevoel zijn, zoals Van der Laan dat een week eerder was? Zoals eerder gebeurde bij aansprekende prestaties van Nederlanders in ‘kleinere’ sporten? Is het alleen succes dat zo’n magnetische werking heeft, of is het ook het plezier van de vrouwen?

De glans van het wij-gevoel betekent dat nu ook in onverwachte hoek, het vaak conservatieve voetbal voor mannen, met een zekere eerbied over Oranje wordt gesproken. Het was nieuws dat voetbalanalist Johan Derksen – in het verleden niet bepaald gecharmeerd van vrouwen aan de bal – ‘om’ is.

Toen het donderdag aan tafel bij Jinek op NPO1 over kritische noten ging, werd dat niet gewaardeerd. „Volgens mij is het niet de tijd om daarover te gaan zeiken”, zei cabaretier Carolien Borgers. Kom niet aan ons feelgood-gevoel.

De fans prijzen de vrouwen omdat ze minder theater zouden maken dan mannen, en spelen met minder angst, en chagrijn. We zien in plaats van voetballende miljonairs ‘gewone’ jonge vrouwen waarmee iedereen zich kan identificeren. Op de tribunes zitten vrouwen en mannen van alle leeftijden. Voetbal als familie-uitje, in optocht naar het stadion en feestend naar huis – dit zijn supporters zoals de voetbalbond ze graag ziet. Dit is Nederland zoals het zichzelf graag ziet. Niet cynisch, maar optimistisch.