‘Vrouwelijke eigenschappen zijn iets universeels’

Lichting 2017

Honderden kunstenaars studeerden af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Marieke de Zwart, illustrator, van de kunstacademie AKV St. Joost in Den Bosch.

Still uit de video My Only Duty is Ugly Beauty van Marieke de Zwart.

Haar video My Only Duty is Ugly Beauty begint met voorbij flitsende roze aquarellen van een vrouwenlichaam. Dan volgt een tekst over hoe vrouwen als hoeren worden bekeken, waarna razendsnel de ene na de andere vrouw kort in beeld verschijnt. Close-ups van hoofden, van lippen, een likkende tong en nog veel meer. Alles op de beat van verre trommels, gesis en storingsgeluiden. En alles in rood of roze en gesolariseerd zoals de foto’s van Man Ray. De vrouwen kijken je scherp aan en krijgen in de seconde dat ze in beeld zijn een persoonlijkheid.

„Ik heb al mijn vriendinnen gevraagd of ze in mijn film wilden spelen”, vertelt Marieke de Zwart (23) die op de Akademie voor Kunst en Vormgeving St. Joost in Den Bosch afstudeerde als illustrator. „Op een dag heb ik ze alle negen gefilmd in verschillende poses. Ik wist toen nog niet goed wat ik er precies mee wilde doen.” Na enkele montages besloot ze dat de film moest gaan over hoe ingewikkeld en veelvormig vrouwelijkheid kan zijn. Dat sloot aan bij een reeks aquarellen die ze eerder had gemaakt. „Ik wilde die eigenlijk niet in de film gebruiken, maar mijn docent heeft me overtuigd. Nu werkt het heel goed als statement, aan het begin van de film.”

Haar boodschap brengt ze over met veel tegenstellingen. Zoals in de afwisseling van de kleuren roze en rood, de contrasten in het geluid en in de tempoverschillen in de presentatie. „Ik wilde de film confronterend en direct maken, maar ze moest ook kwetsbaar kunnen zijn. Al die dingen werken met en tegen elkaar.

Neppe en echte representatie

„De bloedrode beelden moesten op infrarode warmtebeelden lijken. Ze gaan over het leven en de binnenkant van de vrouwen. De neonroze beelden staan voor de neppe representaties van vrouwen. Toen ik de kleuren op de computer omzette naar rood, kregen de vrouwen lelijke vegen op hun gezicht. Soms heb ik de beelden negatief gemaakt. Ik weet niet eens meer hoe ik exact op dit resultaat ben gekomen. Het is een proces van een jaar geweest. Iedereen kan filmen, maar je moet iets losmaken bij de mensen. Dat realiseren gaat gepaard met veel trial and error.”

Ze zegt dat haar video in het verlengde ligt van een onderzoek dat ze deed over de objectificatie van de vrouw. Ze keek daarbij veel naar het werk van andere kunstenaars. „Marlene Dumas natuurlijk, zij is iemand die niet bang is om het lichaam van een vrouw te vervormen. Ook Louise Bourgois en Jesse Kanda deinzen daar niet voor terug.” Wat haar ook inspireerde, waren films van David Lynch en van Gaspar Noé, zoals Enter the Void. En het boek Mothernism van kunstenaar Lise Haller Baggesen over de moederfiguur en het vrouwelijke in de kunst.

„Vrouwelijke eigenschappen zijn volgens mij iets universeels. Je vindt ze bij mannen en vrouwen. Ook een man kan zich met mijn werk identificeren. Op Instagram bestaat mijn publiek voor 43 procent uit mannen.”

Het geluid van de film heeft ze zelf gemaakt met Adobe Audition. „In de beat en onder de langzame beelden zit een hartslag die steeds terugkomt. De bedoeling is dat je daardoor gaat meeleven en meevoelen, dat de film je opzuigt. De beelden heb ik soms achterstevoren gemonteerd, waardoor ze ook vervreemdend werken. Het moest een eigen wereld worden.”