Recensie

Filmer wil doping gebruiken: zijn arts blijkt spil in Russische dopingzaak

Icarus

Wat begint als een experiment om dopingcontroles te omzeilen, eindigt in een twee uur durende film waarin het Russische dopingprogramma wordt blootgelegd.

Bryan Fogel in de documentaire Icarus. Netflix

De Amerikaan Bryan Fogel is filmmaker. En amateurwielrenner. Lance Armstrong is zijn grote idool. Als hij hoort dat Armstrong doping heeft gebruikt is hij zeer gekrenkt. Maar ook geïntrigeerd. Hoe zou het zijn om zelf doping te gebruiken?

In zijn documentaire Icarus, die nu op Netflix staat, gebruikt Fogel zelf doping om zijn lichaam en het anti-dopingsysteem te testen. De Russische wetenschapper die hem daarbij helpt, blijkt tot zijn verrassing de spil in een groot dopingschandaal rond de Olympische Spelen van Sotsji in 2014.

Onverwachte wending

Via een Amerikaanse wetenschapper komt Fogel in contact met de Russische arts Grigori Rodtsjenkov. Die helpt hem graag bij het samenstellen van een dopingprogramma en het uitvoeren van testen. Als de Duitse nieuwszender ARD eind 2014 voor het eerst onthullingen doet over het dopinggebruik van Russische atleten, krijgt de documentaire een onverwachte wending. De anti-dopingautoriteit WADA en het Internationaal Olympisch Comité starten een onderzoek, terwijl Rusland blijft ontkennen.

Na de onthulling overlijden twee vakgenoten van Rodtsjenkov onder verdachte omstandigheden. De arts voelt zich niet meer veilig en vertrekt naar de VS. Samen met Fogel, die hem onderdak en hulp biedt, verzamelt hij bewijzen over dopinggebruik tijdens de Spelen van Sotsji. Als klokkenluider deelt hij deze informatie met The New York Times en later ook met het onderzoeksteam van WADA en IOC.

Vriendschap

Voor kijkers die het Russische dopingschandaal goed hebben gevolgd, zal de documentaire niet veel nieuws vertellen. Het is voornamelijk een portret van Rodtsjenkov waarbij duidelijk wordt dat de excentrieke Rus geen last heeft van schuldgevoelens ondanks zijn grote rol bij het dopinggebruik in Rusland.

Bijzonder is de vriendschap die ontstaat tussen Fogel en Rodtsjenkov. De twee hebben lange tijd intensief contact dat verder gaat dan hoe, wat en wanneer Fogel iets in zijn bil moet spuiten.

Doordat de documentaire al gaandeweg een ommezwaai maakt, duurt het wat lang voor hij echt op gang komt. Fogel weet zijn vriendschappelijke band met Rodtsjenkov goed te benutten. Voor de camera doet de Russische wetenschapper voor het eerst zijn verhaal. Hij schroomt hierin niet om zijn eigen rol toe te lichten. Zo vertelt hij openlijk over het verwisselen en manipuleren van urinemonsters van Russische olympiërs.

Ondanks zijn grote rol in het schandaal komt de Rus er, mede door zijn flamboyante karakter, nog goed vanaf in de documentaire. Dat geldt niet voor Russische overheden. Rodtsjenkov is ervan overtuigd dat alle praktijken hebben plaatsgevonden onder aanvoering van president Poetin en de Russische minister van Sport.

Fogel staat zo dicht bij de kern van het onderwerp dat hij erin slaagt een uitgebreide reconstructie te maken. Zonder erom te vragen of dat het de bedoeling was, speelt hij ook zelf een rol in verdere onthullingen.

Correctie (6 augustus 2017): de naam van de Russische wetenschapper luidt Grigori Rodtsjenkov, niet Grigory Rodsjenkov, zoals hier eerder stond. [red.]