Sziget betekende vrijheid

Festival

Net als Lowlands bestaat het festival Sziget 25 jaar. Voor Hongaren was het festival een breuk met het verleden. „Sziget was alles wat God (Lenin dus) verboden had.”

Afstand scheidt enkel de lichamen, niet de geesten, merkte Erasmus al eens op. Zo kan het dat in hetzelfde jaar dat het voor Nederlandse muziekliefhebbers zo belangrijke festival Lowlands werd opgericht, ook de eerste editie van festival Sziget plaatsvond, 1.300 kilometer verderop in Boedapest. Net als in Biddinghuizen wordt ook daar dit jaar de 25-jarige editie gevierd.

Op het Obúda-eiland midden in de Hongaarse hoofdstad, kwamen tijdens het eerste Sziget in 1993, toen nog Diáksziget, ‘studenteneiland’ (sziget betekent eiland), 43.000 bezoekers af op de Hongaarse line-up. Dat is in 25 jaar gegroeid naar ruim het tienvoudige aantal bezoekers, 496.000 vorig jaar, en internationale artiesten. Ook de bezoekers komen uit alle windstreken, vooral uit het Westen: ongeveer 16.000 Nederlanders komen elk jaar naar Sziget.

Een van hen is Enikö Hajas (42) uit Utrecht, die vanaf 1994 zo’n veertien keer naar Sziget ging. Haar band met het festival is speciaal: ze is in 1974 in Boedapest geboren en groeide op onder het strenge, communistische regime in het land. „Sziget betekende vrijheid voor ons, als studenten, waar alles kon en alles mocht. Het festival was een breuk met het verleden. We mochten niet reizen, dus we gingen niet op wereldreis na onze studies zoals studenten in andere landen. We brachten letterlijk hand in hand met bloemetjes in ons haar de week door. Lekker gek doen en wakker worden naast onbekende, andere Sziget-bewoners”, vertelt ze per mail vanaf haar vakantieadres in Australië.

Het kaartje voor Diáksziget, de tweede editie van wat later het Sziget festival is geworden. Foto Enikö Hajas

„We wilden rebelleren tegen onze ouders en hun conservatieve generatie. Op het journaal zag je beelden van de eerste editie. Hilarisch, vond ik: studenten die met z’n allen in een delirium in een soort Sodom & Gomorra lagen. Afschuwelijk, vond mijn moeder.”

De Muur was vijf jaar eerder gevallen, het IJzeren Gordijn was weg, maar de Hongaarse maatschappij had langer nodig. Hajas: „Onze wereld was nog niet zoveel veranderd. Mensen bleven wantrouwend en erg oordelend. Vergeet niet dat onze ouders vanaf hun jeugd tot hun vijftigste geïsoleerd onder het communisme hebben geleefd. Voor hen liep alles tien tot twintig jaar achter. Alles wat jongeren in het Westen allang deden, vonden ze in Hongarije nog maar niks. Drugs, alcohol, vrije seks, dat was allemaal te vrij en gevaarlijk voor hen. Sziget was alles wat God (Lenin dus) verboden had.”

Hajas, nu zelf moeder van drie kinderen, snapt haar ouders wel. „Ze waren bang voor de nieuwe wind die uit het Westen waaide. Ze zagen jonge mensen die hun levens verspilden door dronken op het gras te liggen in de kots van anderen. Meisjes werden ontmaagd op Diaksziget. Als je in 1994 kijkt met de idealen van de jaren vijftig, ben je doodsbang voor wat er met je kinderen kan gebeuren.”

Hajas kampeerde in het begin op Sziget, ook al woonde ze in de stad. „De faciliteiten op het terrein waren toen nog niet erg luxe, dus we gingen overdag met onze groep bij ons eten en douchen. Na mijn studententijd sliep ik ook gewoon thuis.” Dat er in het begin alleen Hongaarse bands stonden, deerde Hajas niet. „Daar kwamen we toch niet voor. Later wel, er kwamen grote namen zoals Prodigy en Faithless en wij richtten ons meer op muziek dan gek doen. Ik ga ook wel naar andere festivals, zoals Pinkpop of De Beschaving in Utrecht. Maar niets is zoals Sziget. Het aanbod is uniek daar: er is natuurlijk muziek, maar ook andere soorten cultuur, kunst, religie, je kunt er zelfs sporten.”

Hajas verhuisde in 1998 naar Nederland, maar dat hield haar niet tegen. Ze ging ook dat jaar naar Sziget. „De laatste tien jaar ga ik een of twee dagen. Ik kies een band uit die ik graag wil zien – vorig jaar Muse, dit jaar The Chainsmokers – en ga dan die dag.” Hajas hoopt over een paar jaar met haar kinderen te gaan. „Maar op de dag dat zij ervoor kiezen om de hele week op Sziget te gaan kamperen, stop ik ermee. Dan is Sziget van hen!”