Niet appen achter het stuur lastiger dan nuchter blijven

Gedrag in het verkeer

Hoe kan gevaarlijk appgedrag achter het stuur worden teruggedrongen? Straffen werkt niet, zeggen deskundigen. Het moet onmogelijk worden.

De paradox is dat bestuurders appen achter het stuur wel gevaarlijk vinden, maar het toch doen. Foto Lex van Lieshout/ANP

In het weekend autorijden onder invloed van alcohol is in enkele decennia met liefst 85 procent gedaald. Een alcohollimiet, wegcontroles met blaastesten en uitvoerige campagnes leidden tot deze spectaculaire daling.

Beleidsmakers die het gebruik van de mobiele telefoon in de auto willen stoppen, dromen voorlopig slechts van zo’n resultaat. Eén op de acht bestuurders zegt ‘wel eens’ te appen achter het stuur, volgens recente cijfers van het CBS. ‘Afleiding’, waaronder telefoongebruik in de auto, leidt volgens de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) jaarlijks tot enkele tientallen doden op de weg. Reden voor Veilig Verkeer Nederland om deze week te pleiten voor zwaardere bestraffing van het gebruik van mobieltjes achter het stuur – nu 230 euro boete.

Goede pakkans

Maar is straffen wel de beste manier om mensen van hun schermpje af te houden in de auto? „Strenger straffen werkt alleen als er een goede pakkans is”, zegt verkeerspsycholoog Cees Wildervanck. „Of wanneer mensen dénken dat de pakkans hoog is.” Dat kan door overheidsvoorlichting waarin strengere handhaving wordt benadrukt en door ook daadwerkelijk strenger te handhaven. Te hoge snelheid is echter makkelijker te controleren dan mobiel gebruik, zegt SWOV-onderzoeker Jolieke de Groot. „Snelheid kun je met flitspalen en controles langs de weg controleren, bij appen moet een agent het zien.”

Gedragsverandering in het verkeer is niet alléén afhankelijk van afschrikwekkende boetes. Dat een overheidscampagne kan werken, bewijst de bobcampagne tegen drankgebruik. Die was vooral succesvol omdat die niet benadrukte wat níét mag, maar wat wél kan – de bob zijn. De campagne paste bij de veranderende norm: rijden met alcohol op is gevaarlijk.

De paradox is, zegt De Groot, dat bestuurders appen tijdens het rijden óók gevaarlijk vinden, maar het toch doen. Het gedrag is zó ingebed dat het zich voortzet in het verkeer. „Het gebruik van de smartphone is taai, taaier dan drinken en rijden”, zegt Wildervanck.

Verzekeraar Interpolis lanceerde onlangs een commercial waarin een automobilist het waargebeurde verhaal vertelde over een kind dat hij had doodgereden terwijl hij op zijn mobiel keek. Werkt zoiets? „Te afschrikwekkend”, zegt Wildervanck. „De beelden zijn zo schokkend dat ze worden verdrongen.”

Bliepjes en piepjes

Een andere oplossing bieden apps die de automobilist beschermen tegen zichzelf. Bijvoorbeeld door het geven van punten of cadeaus als mensen de drang weerstaan te reageren op bliepjes en piepjes. Of apps die al het inkomende berichtenverkeer afsluiten. Maar die apps zijn vrijwillig, en dus is het te makkelijk om ze links te laten liggen, aldus Wildervanck.

‘Maak het onmogelijk’, dát is uiteindelijk de eenvoudigste manier om ‘taai’ gedrag te veranderen. Zoals bloembakken op een 30-kilometerweg zodat je er geen 50 kúnt rijden. Of auto’s zo ontwerpen dat het fysiek onmogelijk is nog met je mobiel bezig te zijn. Beide deskundigen zien dat als de beste optie om mobielgebruik achter het stuur te stoppen. Bijvoorbeeld door de auto niet te laten starten als je telefoon nog aanstaat. Zolang die technologie uitblijft, werkt een positieve boodschap vooralsnog het best. ‘Even zonder, heerlijk rustig.’