Hezbollah verjoeg Al-Qaeda en wint nu harten onder Libanezen

Hezbollah in Libanon

De shi’itische militie Hezbollah verdreef Al-Qaeda uit de grensstreek tussen Libanon en Syrië. Met lede ogen zien Libanese politici en Israël hoe Hezbollah zijn prestige opvijzelt.

Een lid van Hezbollah loopt door een grot waar strijders van een filiaal van AlQaeda zich schuilhielden op de grens tussen Libanon en Syrië. Foto Nabil Mounzer/EPA

Het eerste wat opvalt, is hoe prettig koel het in de grot is. Al-Qaeda was niet gek: een grot biedt niet alleen beschutting tegen de vijand, maar ook natuurlijke airconditioning.

Tot vorige week was deze grot in de bergachtige grensstreek tussen Libanon en Syrië het hoofdkwartier van Abu Malek al-Talli, de lokale leider van het Al-Qaeda-filiaal dat maar niet kan beslissen hoe het heet: eerst Jabhat al-Nusra, toen Jabhat Fatah al-Sham en nu Hayat Tahrir al-Sham.

Het grottencomplex is uitgestrekt. Het herbergt een ziekenboeg, een keuken; er zijn toiletten en slaapvertrekken. En er zijn de vreselijk kleine cellen waarin de Libanese soldaten werden vastgehouden die in 2014 door Nusra werden gekidnapt.

Een konvooi van 45 terreinwagens met Libanese en buitenlandse journalisten is naar hier gekomen op uitnodiging van Hezbollah, de shi’itische militie die vorige week na een kort grondoffensief de Nusra-strijders in dit gebied op de knieën heeft gedwongen.

Hezbollah-woordvoerder Mohammed Afifi spreekt journalisten toe in een grot die voorheen als schuilplaats diende voor aan Al-Qaeda-strijders in Juroud Arsal, bij de grens met Syrië en Libanon. Foto Ali Hashisho/Reuters

Partner tegen terreur

De Verenigde Staten beschouwen Hezbollah als een terroristische organisatie. Met deze persreis wil Hezbollah in de verf zetten dat de groep juist een partner is in de strijd tegen het terrorisme.„Wij zijn het die tegen het terrorisme vechten terwijl de VS doorgaan met het ondersteunen van het terrorisme in vele vormen,” spreekt Hezbollah-woordvoerder Mohammed Afif de verzamelde journalisten toe. En:

„De huidige Amerikaanse president begrijpt niets van deze regio.”

Dat laatste is een verwijzing naar een flater van president Trump. Die had een paar dagen eerder – tijdens een bezoek van de Libanese premier Saad Hariri aan het Witte Huis – gezegd dat „Libanon in de frontlinie vecht in de strijd tegen Islamitische Staat, Al-Qaeda en Hezbollah”. Hariri zette achteraf de puntjes op de i. „In Libanon vechten wij tegen IS en Al-Qaeda. Hezbollah zit in de regering. Ze zitten in het parlement”, zei hij.

Met zijn verspreking legde Trump onbedoeld de vinger op de wond. Want de Libanese staat leeft al sinds het einde van de Libanese burgeroorlog in 1990 op gespannen voet met Hezbollah. De shi’itische militie mocht toen als enige de wapens behouden, omdat Israël Zuid-Libanon bezette. Toen Israël zich in 2000 terugtrok weigerde Hezbollah echter zijn wapens op te geven. Sindsdien gedraagt zij zich als een staat-in-de-staat.

In 2006 lokte Hezbollah met het kidnappen van twee Israëlische soldaten een 33 dagen durende oorlog met Israël uit. In 2013 besloot zij op eigen houtje om in Syrië aan de kant van het regime te gaan vechten – tot groot ongenoegen van de sunnitische politici in Libanon die juist de opstand tegen president Assad steunden.

Zie hier de gezamenlijke persconferentie van Trump en Hariri:

Pijnlijke herinnering

Persreisjes als deze zijn een pijnlijke herinnering aan die situatie. Tijdens de drie uur lange rit door de perzik- en olijfboomgaarden zien we naast de Hezbollah-vlaggen ook de nationale vlag van Libanon wapperen. Maar van het Libanese leger is geen spoor te bekennen. Het op Nusra buitgemaakte grondgebied wordt geheel gecontroleerd door Hezbollah. De rol van het Libanese leger was om te voorkomen dat terroristen konden ontsnappen.

„De Libanese staat werd bedreigd,” zegt een Hezbollah-bevelhebber bij de grot van Abu Malek. „Maar de Libanese politici werden het niet eens over een aanpak. Dus was het aan Hezbollah om de zaak op te lossen.”

Het offensief duurde niet lang. Na minder dan een week ging Nusra akkoord met een staakt-het-vuren in ruil voor een veilige aftocht met hun families naar Idlib in Syrië. In totaal zou het om zo’n 9.000 mensen gaan.

Weinig Libanezen zullen rouwig zijn om dat vertrek. De vluchtelingenkampen rond Arsal waren een uitvalsbasis voor terroristen geworden. Vorige zomer vonden op één dag acht zelfmoordaanslagen plaats in het christelijke stadje Qaa, vlakbij de grens met Syrië.

Nabil, een christelijk Hezbollah-lid, verwoordt wat veel Libanezen denken, zelfs zij die anti-Hezbollah zijn: „De mensen zijn de Syrische vluchtelingen beu. Nu gaan zij terug met de hulp van Hezbollah. Het zijn de Verenigde Naties die de vluchtelingen hier houden. Zodra zij de geldkraan dichtdraaien gaan ze allemaal terug naar Syrië.”

Weg met de vluchtelingen

Volgens Amal Saad-Ghorayeb, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Lebanese University, heeft Hezbollah aan prestige gewonnen met het offensief in Arsal:

„Op politiek vlak is er niets veranderd. De leiders van de (christelijke) Lebanese Forces en de (sunnitische) Toekomstpartij zijn duidelijk ongelukkig met de rol van Hezbollah in Arsal. Zij vinden dat dit een taak was voor het Libanese leger. Maar in de publieke opinie is er veel lof voor Hebzollah. Dat Hezbollah in Arsal heeft samengewerkt met het leger heeft haar meer legitimiteit gegeven in de ogen van veel Libanezen.”

Dat Hezbollah-leider Nasrallah consequent de terugkeer van de Syrische vluchtelingen naar hun eigen land bepleit, speelt ook in het voordeel van Hezbollah, meent Saad-Ghorayeb. „Want dat is iets waar alle Libanezen zich achter kunnen scharen.”

Veel zal afhangen van het offensief tegen IS, dat een gebied controleert nabij Ras Baalbek dat nu wordt omsingeld door het Libanese leger en Hezbollah. Het lijkt erop dat het Libanese leger daar een grotere rol gaat spelen. En hier komen ook de VS in beeld.

Amerikaanse wapens

In april gaf het Libanese leger zo’n 10.000 vluchtelingen in de nabijheid van Rayak in de Bekaavallei het bevel op te krassen. De reden – zo bleek later uit foto’s op de sociale media– was dat op het militaire vliegveld daar Amerikaanse wapenleveringen werden verwacht.

De aard van die wapenleveringen zegt alles over de verhouding tussen Washington en Beiroet. De bijna niet-bestaande Libanese luchtmacht kreeg een Cessna cadeau – een vliegtuigje dat normaal voor zakenreizen wordt gebruikt maar voor de gelegenheid is uitgerust met Hellfire-raketten. Op maandag werd het voor het eerst ingezet tegen IS. En zes A-29 Super Tucanos: propellervliegtuigjes uitgerust met machinegeweren.

Met andere woorden: Washington wil Libanon wel een beetje helpen in de strijd tegen IS maar het is niet de bedoeling dat de Libanese luchtmacht straks een bedreiging wordt voor Israël. En net als in Irak moet zoveel mogelijk worden verhuld dat Washington in de strijd tegen IS de facto aan dezelfde kant strijdt als de shi’itische milities die gesteund worden door aartsvijand Iran.

Journalisten worden rondgeleid in een grot waar strijders van Al-Nusra zich schuilhielden. Foto Nabil Mounzer/EPA

Wat er straks in Ras Baalbek gebeurt, is van enorm belang voor de toekomst, meent Aram Nerguizian van het Center for Strategic and International Studies in Washington.

„Het Libanese leger moet de strijd tegen IS op overtuigende manier winnen. Een mislukking zal immers het argument van Hezbollah ondersteunen dat zij en Iran onontbeerlijk zijn voor de stabiliteit van Libanon.”

Israël

Terwijl het rond Arsal oorlog is, is het in de rest van Libanon toeristisch hoogseizoen. Er zijn dit jaar een kwart meer toeristen dan vorige zomer. De beachclubs zitten vol. Op de zomerfestivals staan namen als Pink Martini, Toto, Sean Paul en het ballet van Maurice Béjart op de affiche. In de kustplaats Batroun vond vorige week een satellietfestival van Tomorrowland plaats.

Dit Libanon hoopt dat de geruchten over een nieuwe oorlog tussen Israël en Hezbollah deze zomer ongegrond zijn. Want dat is de keerzijde van de nauwere samenwerking tussen Hezbollah en het Libanese leger. Israël heeft laten weten dat het de Libanese staatsinstellingen nu als een legitiem doelwit beschouwt, en dat het Libanon in het geval van een nieuwe oorlog „terug naar de Middeleeuwen gaat bombarderen”.