Cultuur

Interview

Interview

Annelien Bredenoord.

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

‘Designerbaby’s? Dat is een totaal verkeerde voorstelling’

Annelien Bredenoord Hoogleraar ethiek

De geneeskunde moet lijden verminderen en sterfte voorkomen. Dat kan met de nieuwe embryotechniek.

Annelien Bredenoord staat aan het begin én het eind van medisch-ethische discussies. Als hoogleraar ethiek van biomedische innovatie in het UMC Utrecht kijkt ze vooruit: waar brengt deze techniek ons? Als senator voor D66 staat ze aan het eind: hoe ziet de wetgeving eruit?

Nu de discussie over het sleutelen aan het DNA van embryo’s oplaait, staat haar telefoon roodgloeiend. Dat deze week is aangetoond dat een afwijking in het DNA van een menselijke embryo gerepareerd kan worden, noemt ze „heel bijzonder”.

Moet in Nederland de discussie over dit sleutelen nog loskomen?

„De aandacht voor het onderwerp neemt toe, maar we weten eigenlijk nog niet hoe mensen erover denken. Het zou bijvoorbeeld goed zijn gesprekken met patiënten te voeren. Is er überhaupt interesse in dit soort technologie? Welke ethische dilemma’s ervaren aanstaande ouders?”

Loopt de discussie achter op de technologische ontwikkelingen?

„We moeten niet doen alsof de technologie als een trein over ons heen dendert. Dan ga je voorbij aan het feit dat wij als mensen ethische keuzes kunnen maken. We moeten met elkaar het gesprek aangaan: wat willen we hiermee? Práát erover.”

Vindt u dat we op deze manier moeten sleutelen aan genen?

„Als deze techniek echt veilig genoeg toegepast kan worden, dan is het wenselijk. Je kunt erfelijke kanker voorkomen, of zeer ernstige spierziektes. Voor mij past dat binnen de doelstellingen van de geneeskunde: het verminderen van lijden en het vroegtijdig voorkomen van sterfte.”

Mensen met een andere levensvisie zullen een ander antwoord geven.

„Zeker. Je hebt transhumanisten die zeggen: het is de morele plicht van de mens om de mensheid als geheel zo ‘goed’ mogelijk te maken en daarvoor moet je alle techniek inzetten. Aan de andere kant heb je bio-conservatieven die onderzoek met embryo’s absoluut afwijzen, bijvoorbeeld vanwege hun religie. Ik voel me bij beide groepen niet thuis. Het mooie aan deze techniek is voor mij dat het mensen in staat stelt zelf een keuze te maken. Wil ik het risico op een ernstig ziek kind uitbannen? Of laat ik toch de natuur haar gang gaan?”

Vaak klinkt de term ‘designerbaby’.

„Ik vind beelden als ‘designerbaby’s’ of ‘perfecte kinderen’ een verkeerde voorstelling van zaken geven. Bedenk alleen al even waar we het nu eigenlijk over hebben. Je zou dit in de verre toekomst inzetten voor het voorkomen van erfelijke kanker of een erfelijke spierziekte. Als je met een zware chemokuur kanker probeert te genezen, dan noem je dat toch ook geen ‘designerbehandeling’? Bovendien: perfect kind? Dat kind kan nog honderd andere ziektes krijgen of totaal onhandelbaar worden.”

In de kabinetsformatie staan D66 en de ChristenUnie lijnrecht tegenover elkaar op dit onderwerp.

„We kunnen niet doen alsof de technologische ontwikkeling niet bestaat. Je zult het op tafel moeten leggen en moeten bespreken. In China, het Verenigd Koninkrijk en Zweden heeft de overheid toestemming gegeven voor dergelijk wetenschappelijk onderzoek op embryo’s als ze niet ouder worden dan 14 dagen. Ook in de VS gaan de ontwikkelingen hard.”

De Gezondheidsraad waarschuwde onlangs voor ‘medisch toerisme’ als ontwikkelingen elders sneller gaan.

„Medisch toerisme ontstaat vaak doordat in andere landen behandelingen worden aangeboden die niet bewezen effectief zijn. Dat is handel in hoop, daar ben ik tegen. Maar als in andere landen straks veilig een genetisch defect kan worden gerepareerd in het DNA van een embryo, dan zouden we dat volgens mij in Nederland ook moeten aanbieden, uiteraard onder de zorgvuldigheidscriteria zoals we die ook bij embryoselectie hebben ontwikkeld. Maar dan moeten we eerst weten of patiënten er überhaupt interesse in hebben.”