Boeren waren blij met ‘wondermiddel’ tegen bloedluis bij kippen

Fipronil-schandaal

Klanten en concurrenten van Chickfriend vermoedden al dat er iets met het ‘wondermiddel’ was, waarmee bloedluis werd bestreden. Niemand zei iets.

Bij een pluimveehouder in Onstwedde worden woensdag eieren vernietigd op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, omdat ze mogelijk het giftige fipronil bevatten. Nog 138 kippenbedrijven blijven vooralsnog gesloten. Foto Patrick Huisman/ANP

Iedereen wist dat het middel waarmee de twee jonge ondernemers van Chickfriend bloedluis bij kippen bestreden, goed was. Wonderlijk goed zelfs. De kippenboeren waren verrukt. Eindelijk bleef de bloedluis goed weg. Maar over het succes van hun bestrijdingsmiddel wilden de ondernemers niets kwijt. Nu is bekend wat er in zat: het verboden, giftige fipronil.

Mathijs IJ. (nu 24) en Martin van de B. (nu 31) richten in 2014 een bedrijf op in het rijtjeshuis van de laatste, in Barneveld. Ze noemen hun bedrijf Chickfriend en later komt daar Chickclean bij, dat kippenstallen ontsmet.

Jos Veugen ziet ze nog staan in hun loods ergens in het midden van het land. De ervaren deskundige in het reinigen van boerenstallen helpt de ondernemers in het begin wat op weg. „Het waren jongens die hard aan de weg timmerden. Wij leverden schoonmaakmachines aan hen.”

In de jaren daarna ziet hij, en met hem de hele Nederlandse pluimveesector, hoe Chickfriend de ene kippenboer na de andere verlost van bloedluizen. De mijten, amper een millimeter groot, zijn de hardnekkige vijand van elke kippenboer. Ze verstoppen zich overal in de stallen. In kieren, raamkozijnen, voerbakken, maar vooral: op de kippen. Die kunnen daar ernstig ziek van worden en in het ergste geval zelfs vogelgriep krijgen.

Om moedeloos van te worden

Het bestrijden van bloedluizen is lastig. Soms lukt het helemaal niet. In het beste geval krijgen de ongeveer dertig gecertificeerde ongediertebestrijders in Nederland ze een week of acht weg. Dat doen ze met het middel Dega-16. Daarna komen de luizen weer terug en begint het reinigen opnieuw. Freek van Essen, al jaren werkzaam als reiniger van stallen, wordt er soms moedeloos van. Niks werkt écht. Uiteindelijk stopt zijn bedrijf daarom bijna volledig met de bestrijding van bloedluizen.

Chickfriend gebruikt volgens betrokkenen hetzelfde product als iedereen: Dega-16. Een natuurlijk middel met onder meer eucalyptus en menthol erin. In gele overalls en met bescherming op hun hoofd spuiten ze het spul door de stallen.

Maar zie: als de mannen van Chickfriend het gebruiken, blijven de bloedluizen veel langer weg. Soms wel acht maanden in plaats van acht weken. Veugen: „In de sector werd al jaren gezocht naar een goed middel, en ineens hadden zij het. Achteraf hadden alle alarmbellen moeten gaan rinkelen.”

Foto Patrick Huisman/ANP

In een paar jaar tijd weet het bedrijf ongeveer een op de vijf kippenboeren in Nederland aan zich te binden. Wat het eraan verdient, is niet zomaar na te gaan. Het maakt geen jaarrekeningen openbaar, wat het wel zou moeten doen.

Daar komt bij dat Chickfriend eigenlijk niet eens aan ongediertebestrijding zou mogen doen. Het is alleen gecertificeerd voor het ontsmetten van stallen. Maar toezicht op de certificaten is er nauwelijks, zeggen betrokkenen: kippenboeren moeten in eerste instantie zelf controleren wie zij in hun stallen laten werken. „Misschien hebben de boeren een oogje toegeknepen”, zegt Van Essen.

Lees ook: Hoe herken ik een besmet ei? En negen andere vragen

Iedereen heeft door dat iets aan de Dega-16 toegevoegd moet zijn. „Er was veel verbazing, binnen de sector werd er veel over gesproken”, zegt hij. „Iedereen wilde weten wat zij toevoegden aan het middel waardoor het zo goed werkte.”

Maar als klanten en concurrenten ernaar vragen, zouden IJ. en Van de B. steeds zeggen: ‘geheim van de smid’.

Ondernemers zijn ondergedoken

Niemand die doorvraagt. Boeren zeggen niks, want het werkt. Concurrenten doen navraag bij hun eigen leveranciers, maar die weten het ook niet. Ze weten wel wie de leverancier is van het bestrijdingsmiddel waarmee Chickfriend werkt: het Belgische bedrijf Poultry-Vision. „Het was allemaal een beetje schimmig”, zegt Veugen. „Niemand anders kon daar bestellen. Chickfriend had het alleenrecht.”

Nu blijkt wat het wondermiddel was: fipronil. Dat mag helemaal niet gebruikt worden in de stallen. Via de eieren van de kippen kwam het chemische middel in de voedselketen terecht, wat schadelijk kan zijn voor mensen. Nog altijd zijn 138 pluimveebedrijven dicht.

Het Openbaar Ministerie heeft een strafrechtelijk onderzoek ingesteld: Hoe kwam de fipronil in de stallen en dus in de eieren terecht? En kan dit Chickfriend en „de mogelijke toeleveranciers” worden verweten? De administratie van Chickfriend is in beslag genomen.

Onderdeel van het strafrechtelijk onderzoek is ook een inval vorige week maandag in de woning en de opslagplaats van een Nederlandse handelaar in bestrijdingsmiddelen. De man had een zakelijke relatie met de eigenaar van Poultry-Vision, Patrick R.

Eerder deze week trof de Belgische justitie 6.000 liter fipronil aan in een loods in Baarle-Hertog die aan R. toebehoort. R. is voor verhoor opgepakt.

Dat Chickfriend niet wist dat fipronil in hun bestrijdingsmiddel zat is niet waarschijnlijk, blijkt uit gesprekken met bronnen. Tegen EenVandaag zegt ook de advocaat van de eigenaar van het Belgische Poultry-Vision: „Mijn cliënt heeft Chickfriend naar mijn weten correct geïnformeerd”.

Van de B. en IJ. zijn ondergedoken. Ze antwoorden hun telefoons niet. Familie en vrienden willen niet vertellen hoe de twee bereikt kunnen worden. Van de B. heeft dinsdag zijn woning - waarin Chickfriend gevestigd is – verkocht.

De achternamen in dit verhaal zijn op 11 augustus geanonimiseerd vanwege de arrestatie van de eigenaren.