Recensie

Aktie Tomaat herleeft op de Parade in Utrecht

De Utrechtse Parade is cynisch dit jaar. Zowel ‘Roodkapje’ van De Afgrond als ‘Self-Accusation’ geven het theaterfestival een duister tintje.

Er heerst een grimmige nostalgie op de Utrechtse Parade, niet het eerste wat je verwacht bij dit zomerse theaterfestival. Bij de entree van het Parade Theater waar het Groningse dansgezelschap Club Guy & Roni het stuk Self-Accusation (Selbsbezichtigung, 1966) speelt, mogen toeschouwers tomaten naar een speler als doelwit gooien. Dit is een ongegeneerde verwijzing naar de theaterrevolutie Aktie Tomaat uit de late jaren zestig.

De tekst van Peter Handke is een briljante zelfanalyse, vervuld van schaamte, spijt, desillusie. De parallel tussen Aktie Tomaat en de Oostenrijkse toneelschrijver Handke is een vondst. Ook Handke was, zeker in die tijd, een theatervernieuwer. Zoals hij schreef, was niet eerder gedaan: een mengeling van boosheid en poëzie.

„Ik ben niet geworden, wat ik had moeten worden”, is een van sleutelregels. Of deze: „Dromers, ze leren het nooit.” Regisseur Hendrik Aerts vertaalt de monoloog in een grillige dansvoorstelling. Zanger en performer Andy Smart zingzegt Handkes tekst, begeleid door slagwerk en soms Beethoviaans pianospel. Ondertussen trekken over de bühne de dansers voorbij in hoekige bewegingen, als in een ballet mécanique.

Van een van de danseressen is haar mond zwart geschminkt, de ander is gevangen in een huidkleurig strak kostuum. Een witte waaier die een van de dansers uitvouwt, symboliseert een soort onschuld die door de rauwheid van tekst en dans teniet wordt gedaan. De ritmische, mechanische dans harmonieert prachtig met de kort aangebonden taal van Handke. Hij snijdt ook morele dilemma’s aan. Mag ik met een brandende sigaret in een hotelbed in slaap vallen? Mag ik de regels van taal overschrijden? Het is de geest van de jaren zestig, nog steeds geldig.

Roodkapje

In een andere Paradetent speelt het gezelschap De Afgrond een cynische versie van Roodkapje onder de titel Het ware verhaal. De nu zestigjarige Roodkapje is vervuld van heimwee. Ze ontmoet in het boze bos opnieuw de spoken van destijds: grootmoeder, de jager en de wolf. Eigenlijk zou ze willen dat haar leven weer is als vroeger, toen de route van Roodkapje door het bos even eenvoudig was als een uitvouwbaar kinderboek.

Nostalgie schuilt ook in Snel, Goedkoop en Sexy door De Slechte Raadgever. Geïnspireerd door een column van Arnon Grunberg (telkens abusievelijk als ‘Groenberg’ uitgesproken) trekt een van hen zich terug in een klooster voor ouderwetse stilte en rust. Maar dat is hem niet gegund: de voorstelling ontaardt in rockmuziek. Maar dit verbleekt bij de onheilspellende kracht van het slagwerk dat Handkes tekst reliëf geeft.