Opinie

Voer een fietsrijbewijs in

Het is een ratjetoe op het fietspad. Maar leg de schuld niet bij drukte of e-bikes, schrijft Maurits Westerbeek. Fietsers zijn gewoon verleerd zich aan de regels te houden.

Foto Martijn Beekman / ANP

Elke zomer breekt er een fietsersoorlog uit op de Nederlandse fietspaden. Racers en kalm-aan-fietsers botsen, letterlijk en figuurlijk. Ze hebben ieder hun eigen recreatiementaliteit en die zijn niet compatibel.

Veel 16 km/uur-fietsers hebben onderweg van alles te doen wat hun concentratie opeist. Naast elkaar fietsend gezellig met elkaar babbelen bijvoorbeeld, of misschien wel in gedachten een boodschappenlijstje samenstellen. Dat helpt niet bij goed op het verkeer letten, laat staan je hand uitsteken voor je afslaat. Zelfs niet als dat naar links is en zowel achterop- als tegemoetkomend verkeer gekruist moet worden.

Voor sommige snelle fietsers is de weg of het fietspad juist een hobbyracebaan, waarop andere verkeersdeelnemers vooral hinderlijke obstakels zijn (wat gezien het voorgaande inderdaad vaak de realiteit is). Die moeten omzeild worden, zonder te veel snelheid te verliezen. Zij letten juist bijzonder goed op om als Formule-1-coureurs zo strak mogelijk langs die obstakels te kunnen sturen.

Toch zijn vergezochte maatregelen als fietspaden aanleggen met gescheiden rijbanen om alle categorieën fietsers uit elkaar te houden niet nodig. Ook maximumsnelheden instellen, gehandhaafd met flitscontroles, hoeft niet. Er is jarenlang veel te weinig aandacht geweest voor een simpele, degelijke oplossing: fietsers zo gek krijgen uit hun diverse recreatieparadijzen te komen, ze te verleiden of desnoods dwingen zich aan de verkeersregels te houden!

Twee fietsers naast elkaar: bottleneck!

Wat die regels betreft moeten er wat misverstanden uit de weg geruimd worden. Bijvoorbeeld dat naast elkaar fietsen een universeel mensenrecht zou zijn. Het mag alleen als dat het verkeer niet hindert. Van de andere kant hoort ook passeren als voldoende ruimte ontbreekt, taboe te zijn. Je mag het verkeer niet nodeloos hinderen, dus al helemaal geen gevaar veroorzaken. Staat allemaal in de wet! Maar voor velen is het lang geleden dat ze kennis maakten met de verkeersregels. En dan vergeet je weleens wat, vooral als dat handig uitkomt.

Een ander misverstand is dat fietspaden overvol zijn. Het schijnbare ruimtegebrek op fietspaden kan grotendeels worden weggenomen als er niet gedachteloos naast elkaar wordt gefietst. Twee fietsers naast elkaar vormen een bottleneck voor de rest van het verkeer. Ruimte is nodig voor veilig inhalen en inhalen is onvermijdelijk omdat snelheidsverschil een gegeven is. Als niet naast, maar achter elkaar rijden de norm wordt, is er opeens ruimte zat. Zelfs op drukke, relatief smalle fietspaden. Maar de meeste fietspaden zijn breed genoeg (daar zijn wettelijke voorschriften voor) om zelfs met tegenliggers inhalen mogelijk te maken. Ook door rechts rijden weer eens serieus te nemen (daar hoort ook vast koers houden bij) ontstaat vanzelf ruimte. Dit is vooral een aandachtspunt voor nogal wat kalm-aan-fietsers.

Snelheidsverschil is een gegeven op het fietspad, en niet per se een probleem. Het zijn de fysieke beperkingen of mogelijkheden van de langzame fietser, en geen veiligheidsoverwegingen, die zijn snelheid tot zestien kilometer per uur beperken. Dat is geen argument om anderen te beletten sneller te gaan. Op zich valt het snelheidsverschil tussen een langzame en een snelle fietser ook wel mee. Zelden zal het groter zijn dan vijftien tot twintig km/uur. Het verschil tussen auto en fiets op de weg is stukken groter!

Sport, recreatie? Nee, het is verkeer

Een gedragscode die het samenleven van alle categorieën fietsers mogelijk maakt, kan zo simpel zijn. Let goed op, geef richting aan, houd je stuur recht, pas waar nodig je snelheid aan, geef andere verkeersdeelnemers ruimhartig waar ze recht op hebben (ruimte, voorrang, veiligheid, etc.). De bottom line zou moeten zijn: houd voor ogen dat fietsen in de eerste plaats verkeer is, pas in tweede instantie en alleen waar mogelijk gezellig of sportief.

Een reclamecampagne zou kunnen helpen. Nog beter: een verplichte opfriscursus verkeersregels. Die zou voor velen, racer of kalm-aan-fietser, geen overbodige luxe zijn. Desnoods een fietsrijbewijs – waar je ook voor kunt zakken! Dat is altijd nog eerlijker dan het bevoordelen van een soort fietser ten koste van een andere. En realistischer dan fietspaden met gescheiden rijbanen voor snorfietsers, e-bikers, racefietsers, bakfietsers, extra snelle e-bikers, speed-pedelecs, kalm-aan-fietsers, scholieren, toeristen, invalidenvoertuigen, en ga zo maar door.