Van vluchteling tot Deens boegbeeld

Nadia Nadim

De geboren Afghaanse vluchtte met haar moeder en zusjes voor de Talibaan. Nu speelt ze met het Deense voetbalteam op het EK.

ANP Pro Shots

Met haar moeder en zusjes had Nadia Nadim zo’n tweeduizend kilometer in het ruim van een rijdende vrachtwagen doorgebracht toen de chauffeur de laadklep opende. Ze waren er, zei hij. Haar moeder keek verwonderd om zich heen. Was dit Londen? Geen skyline te zien. Alleen weilanden met hier en daar enkele huizen. Ze waren in Randers, zei een man die zijn hond uitliet. Hartje Denemarken.

„Op dat moment dacht ik niet dat dit mijn nieuwe thuis zou worden. Wie weet werden we wel meteen het land uitgeschopt. Pas na een jaar of drie voelde Denemarken als mijn thuis. Toen wisten we zeker dat we permanent mochten blijven.”

Aan het woord is een van de bekendste gezichten van de nationale vrouwenploeg van Denemarken. Niet alleen doordat Nadia Nadim (29) afgelopen zondag een belangrijk doelpunt maakte in de gewonnen kwartfinale tegen regerend Europees kampioen Duitsland (2-1). Maar vooral vanwege de lange weg ernaartoe. De Talibaan. De vlucht. De triomf.

„Ik weet niet of ik me zo voel, maar ik denk wel dat ik een rolmodel kan zijn”, zegt Nadim aan de rand van een trainingsveld in Breda, waar Denemarken zich voorbereidt op de halve finale van donderdag tegen Oostenrijk. „Ik weet dat jonge meiden tegen me opkijken en ben blij dat ik kan laten zien dat je heel ver kunt komen, wat je ook hebt meegemaakt, hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn geweest. Ik wil mensen inspireren.”

Ze is tien jaar als haar leven voorgoed verandert door de dood van haar vader. Hij, Rabani Nadim, een invloedrijke generaal in het Afghaanse leger, kwam niet meer terug van een meeting met de heersers in het land, de Talibaan. In totale verwarring hoorde haar moeder pas na een halfjaar dat haar echtgenoot was geëxecuteerd, op een verlaten plek in de woestijn. Vermoedelijk omdat zijn progressieve denkbeelden botsten met die van de Talibaan.

In hun ommuurde achtertuin moedigde Nadia Nadims vader zijn vijf dochters aan om te voetballen. En als het aan hem lag zouden ze allemaal naar school gaan. De Talibaan staat dit niet toe. Naar buiten gaan vrouwen hooguit vergezeld door mahram, naaste mannelijke familie zoals een vader, broer of echtgenoot. Studeren mag niet, sporten evenmin.

Via Pakistan en Italië naar Denemarken

Vrezend voor een leven in onderdrukking besloot haar moeder te vluchten. Via Pakistan vloog het gezin met valse paspoorten naar Italië, vanwaar ze in het ruim van een vrachtwagen naar Londen zouden worden gebracht, waar al familie woonde. Om onduidelijke redenen stopte de truck echter in landelijk Denemarken. Daar kenden ze niemand. Geld hadden ze nauwelijks meer.

Nabij het vluchtelingencentrum waar het gezin belandde, was een voetbalclub. „Ik ben al snel gaan voetballen”, zegt Nadim. „Het werd een obsessie. Het mooie aan de sport is dat je er niks voor nodig hebt, behalve een bal, en dat het mensen bij elkaar brengt. Wie je bent, waar je ook in gelooft, welke kleur je ook hebt, de bal brengt mensen bij elkaar. Ik hoop dat iedereen blijft beseffen dat dit de kracht van voetbal is. Niet alleen in Denemarken, maar overal.”

Dankzij haar talent werd ze de eerste genaturaliseerde international in het Deense voetbal. Ze is de enige speelster met gitzwart haar in een team waarvan verder niet één speelster een migratie-achtergrond heeft. Juist daarom valt ze op. De Deense staatsomroep wijdde voor het EK een twee uur durende documentaire aan haar. Nadim, de vrouw die aan de Talibaan ontsnapte en een boegbeeld van multicultureel Denemarken werd.

Ze krijgt inmiddels volop erkenning. Maar dat is niet vanzelfsprekend voor vluchtelingen die in dit tijdperk in Denemarken belanden. „De rechtse Dansk Folkeparti is inmiddels de één na grootste partij van het land”, verklaart journalist Kristoffer Kristensen van de krant Jyllands-Posten. „Hun opvatting is duidelijk: hoe minder vluchtelingen, hoe beter.”

Nadim kent de sfeer. „Het is naar dat deze situatie is ontstaan, dat er plekken zijn waar het chaos en oorlog is. Ik begrijp wat die vluchtende mensen meemaken, wat die voelen. Als er iemand op de grond valt, raap ik diegene op. Dat is menselijkheid. Als je die mensen helpt, kun je er later misschien wel iets moois voor terugkrijgen. Ik ben gezegend dat ik een tweede kans heb gekregen, dat wij in Denemarken een nieuw bestaan konden opbouwen. Zonder die steun had ik hier niet gestaan.”

Ze is zelf geholpen en wil nu anderen helpen, vertelt ze in Breda. In Amerika, waar ze voetbalt voor de Portland Thorns, zit ze in de laatste fase van haar studie geneeskunde, die ze wil voltooien met een specialisatie in plastische chirurgie. „Want een kleine aanpassing kan iemands leven al veranderen”, weet Nadim. „Dat is waar ik me als dokter voor wil inzetten.”